Siết điều kiện đầu tư, mở đường cho ngành điện gió ngoài khơi phát triển bền vững

Điện gió ngoài khơi đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi trọng tâm chính sách không còn dừng ở việc khuyến khích đầu tư mà chuyển sang lựa chọn những nhà đầu tư thực sự có năng lực. Nghị định số 272/2026/NĐ-CP của Chính phủ được kỳ vọng sẽ thiết lập "bộ lọc" cần thiết, bảo đảm khai thác hiệu quả tài nguyên biển, đồng thời tạo nền tảng cho sự hình thành ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi hiện đại, cạnh tranh và bền vững.

Từ thu hút đầu tư đến sàng lọc nhà đầu tư

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, điện gió ngoài khơi được xác định là một trong những trụ cột của quá trình chuyển dịch năng lượng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. Việt Nam đặt mục tiêu phát triển khoảng 17.000MW điện gió ngoài khơi vào năm 2035.

Không chỉ cung cấp nguồn điện sạch, lĩnh vực này còn mở ra dư địa phát triển cho nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ như cơ khí chế tạo, đóng tàu, logistics, dịch vụ cảng biển, qua đó thúc đẩy kinh tế biển, tạo việc làm cho người dân vùng ven biển và góp phần củng cố năng lực bảo vệ chủ quyền biển, đảo.

Tuy nhiên, khác với điện mặt trời hay điện gió trên bờ, điện gió ngoài khơi là lĩnh vực có quy mô đầu tư rất lớn, yêu cầu công nghệ cao, thời gian chuẩn bị kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro kỹ thuật, tài chính. Vì vậy, lựa chọn đúng nhà đầu tư ngay từ giai đoạn đầu được xem là yếu tố quyết định hiệu quả khai thác nguồn tài nguyên gió ngoài khơi.

Nếu thiếu cơ chế sàng lọc phù hợp, nguy cơ xuất hiện các dự án chậm tiến độ, thiếu năng lực triển khai hoặc tình trạng doanh nghiệp đăng ký dự án chỉ để "giữ chỗ", chờ chuyển nhượng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng như làm lãng phí tài nguyên biển.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 272/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong tư duy quản lý, từ ưu tiên mở rộng thu hút đầu tư sang lựa chọn các nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm và công nghệ để triển khai những dự án quy mô lớn.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định về điều kiện tài chính ngay từ giai đoạn khảo sát. Theo đó, tổ chức đề nghị được giao khu vực biển để khảo sát phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu tương ứng 1 tỷ đồng cho mỗi MW công suất đăng ký khảo sát; trường hợp đăng ký nhiều dự án thì mức vốn được tính trên tổng công suất đề xuất.

Quy định này cho thấy cơ quan quản lý không chỉ xem xét hồ sơ đăng ký mà bắt đầu đánh giá năng lực thực chất của nhà đầu tư ngay từ bước chuẩn bị dự án.

TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công Thương), cho rằng việc sàng lọc nhà đầu tư ngay từ đầu là yêu cầu tất yếu đối với điện gió ngoài khơi. Theo ông, nếu điều kiện tham gia quá dễ dãi sẽ dẫn đến tình trạng doanh nghiệp đăng ký dự án khi chưa đủ năng lực, làm chậm tiến độ phát triển của toàn ngành.

"Chọn đúng nhà đầu tư sẽ giảm rủi ro cho Nhà nước, thị trường, đồng thời tạo niềm tin cho các tổ chức tín dụng khi tài trợ các dự án quy mô lớn", TS Ngô Đức Lâm nhận định.

Thực tế, hoạt động khảo sát ngoài khơi đòi hỏi chi phí rất lớn, từ tàu khảo sát chuyên dụng, thiết bị địa vật lý, nghiên cứu địa chất, hải dương học đến các hạng mục kỹ thuật phức tạp khác. Vì vậy, yêu cầu về vốn chủ sở hữu ngay từ giai đoạn khảo sát được xem là "bộ lọc" đầu tiên nhằm loại bỏ những nhà đầu tư thiếu năng lực hoặc chỉ đăng ký dự án để giữ vị trí, góp phần nâng cao chất lượng dự án ngay từ khâu chuẩn bị.

Siết điều kiện tài chính, nâng cao trách nhiệm nhà đầu tư

Không chỉ bổ sung điều kiện đối với giai đoạn khảo sát, Nghị định số 272/2026/NĐ-CP còn hoàn thiện các quy định về năng lực tài chính nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà đầu tư trong suốt vòng đời dự án.

Theo quy định, đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện khảo sát phục vụ đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, toàn bộ chi phí khảo sát phải được kiểm toán trước khi hoàn trả. Nhà đầu tư trúng thầu có trách nhiệm hoàn trả khoản chi phí này trước khi được công nhận chính thức. Quy định góp phần minh bạch hóa dòng tiền, bảo đảm công bằng và hạn chế tranh chấp trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp đề nghị chấp thuận chủ trương đầu tư phải chứng minh năng lực tài chính thông qua báo cáo tài chính đã được kiểm toán, cam kết hỗ trợ vốn hoặc các tài liệu hợp pháp khác. Nhà đầu tư phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu bằng 20% tổng mức đầu tư và chứng minh khả năng thu xếp phần vốn còn lại từ các tổ chức tín dụng hoặc các nguồn vốn hợp pháp.

Đối với dự án có yếu tố nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài hoặc doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải góp tối thiểu 15% vốn đầu tư trực tiếp, trong khi doanh nghiệp trong nước không có thành viên nước ngoài phải góp ít nhất 5%. Đồng thời, nhà đầu tư cũng phải cam kết không yêu cầu Nhà nước hoàn trả chi phí khảo sát, trừ trường hợp doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện nhiệm vụ theo quy định.

Theo các chuyên gia, những quy định này không nhằm thu hẹp cơ hội đầu tư mà hướng tới hình thành một thị trường điện gió ngoài khơi minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, qua đó thu hút các dòng vốn chất lượng cao và các nhà đầu tư có năng lực triển khai thực sự.

Tạo nền tảng cho ngành công nghiệp điện gió ngoài khơi

Điện gió ngoài khơi không chỉ đơn thuần là một nguồn cung điện sạch mà còn là động lực hình thành một ngành công nghiệp mới với chuỗi giá trị rộng lớn, bao gồm cảng biển, logistics, chế tạo kết cấu thép, đóng tàu chuyên dụng, dịch vụ kỹ thuật ngoài khơi, vận hành - bảo dưỡng và hệ thống truyền tải điện.

Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo TS Ngô Đức Lâm, kinh nghiệm tích lũy nhiều năm trong lĩnh vực dầu khí sẽ là lợi thế quan trọng giúp doanh nghiệp trong nước từng bước làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao.

Trong đó, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) được đánh giá có nhiều lợi thế về khảo sát, thiết kế, chế tạo kết cấu, lắp đặt, vận hành và bảo dưỡng các công trình ngoài khơi nhờ nhiều năm hoạt động trên biển.

Tuy nhiên, theo TS Ngô Đức Lâm, Nghị định số 272/2026/NĐ-CP mới chỉ là bước khởi đầu. Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển 17.000 MW điện gió ngoài khơi vào năm 2035, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, xây dựng hợp đồng mua bán điện dài hạn đủ sức hấp dẫn, phát triển hạ tầng truyền tải, cảng biển chuyên dụng, huy động nguồn vốn quốc tế và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Có thể thấy, điểm cốt lõi của Nghị định số 272/2026/NĐ-CP không chỉ là bổ sung các điều kiện đầu tư, mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý: từ ưu tiên số lượng dự án sang coi trọng chất lượng nhà đầu tư và hiệu quả triển khai. Khi "bộ lọc" đầu vào được thiết lập chặt chẽ, Việt Nam sẽ có cơ hội khai thác hiệu quả tiềm năng gió ngoài khơi, đồng thời từng bước xây dựng ngành công nghiệp điện gió hiện đại, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Quy định mới về đầu tư điện gió ngoài khơi