Siết kiểm soát công nghệ lạc hậu, ngăn nguy cơ ô nhiễm từ các dự án đầu tư

Hoàn thiện quy trình nhận diện công nghệ tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng vừa ký ban hành Quyết định số 49/2026/QĐ-TTg quy định về hồ sơ, trình tự và thủ tục xác định dự án đầu tư sử dụng công nghệ lạc hậu, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, thâm dụng tài nguyên. Văn bản cũng đưa ra quy định về hoạt động giám định máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ thuộc các dự án đầu tư.

Việc ban hành quy định này có ý nghĩa trong bối cảnh yêu cầu kiểm soát tác động môi trường từ hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng được đặt ra chặt chẽ. Bởi trên thực tế, công nghệ sản xuất không chỉ quyết định hiệu quả kinh tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mức tiêu hao nguyên liệu, năng lượng, lượng chất thải phát sinh và khả năng kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm.

Những dây chuyền công nghệ lạc hậu có thể kéo theo nguy cơ sử dụng nhiều tài nguyên, tiêu hao năng lượng lớn, phát sinh khí thải, nước thải và chất thải trong quá trình vận hành. Vì vậy, việc xác định, đánh giá công nghệ ngay từ giai đoạn dự án đầu tư là một khâu quan trọng nhằm hạn chế những rủi ro môi trường có thể phát sinh về sau.

Theo Quyết định số 49/2026/QĐ-TTg, nhà đầu tư có thể gửi hồ sơ đề nghị xác định công nghệ theo một trong ba phương thức: trực tuyến thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, nộp trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính. Hồ sơ được chuyển đến cơ quan chủ trì xác định công nghệ theo phân cấp tại Nghị định số 96/2026/NĐ-CP.

Đối với hồ sơ được tiếp nhận qua hình thức trực tuyến, cơ quan giải quyết không yêu cầu nhà đầu tư nộp lại bản giấy đối với những tài liệu đã được xác thực, ký số hoặc có thể khai thác từ hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Trường hợp tài liệu chưa được xác thực, chưa ký số, dữ liệu không thể khai thác, còn thiếu hoặc chưa chính xác, cơ quan tiếp nhận sẽ yêu cầu nhà đầu tư bổ sung, hoàn thiện theo quy định.

Cách thức xử lý hồ sơ chưa đầy đủ, chưa hợp lệ được thực hiện tùy theo phương thức nộp. Với hồ sơ nộp trực tiếp, người tiếp nhận có trách nhiệm hướng dẫn nhà đầu tư hoàn thiện hoặc từ chối tiếp nhận theo quy định về cơ chế một cửa, một cửa liên thông.

Đối với hồ sơ gửi qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp trực tuyến, trong thời hạn 2 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận, cơ quan chủ trì phải có văn bản thông báo cho nhà đầu tư. Nội dung thông báo cần nêu rõ tên hồ sơ, ngày tiếp nhận, những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung, lý do, thời hạn hoàn thiện cũng như thông tin về bộ phận và người trực tiếp giải quyết.

Lấy ý kiến chuyên môn, có thể thành lập hội đồng tư vấn đánh giá

Một điểm đáng chú ý của quy trình mới là việc xác định công nghệ không chỉ dựa trên hồ sơ do nhà đầu tư cung cấp mà còn có sự tham gia ý kiến của các cơ quan quản lý chuyên ngành và môi trường.

Cụ thể, trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, cơ quan chủ trì phải gửi văn bản lấy ý kiến cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và cơ quan quản lý chuyên ngành theo phân cấp.

Trong trường hợp cần thiết, cơ quan chủ trì có thể tham vấn thêm các tổ chức hoặc chuyên gia độc lập nhằm bổ sung cơ sở chuyên môn cho quá trình đánh giá. Các cơ quan, tổ chức và chuyên gia được lấy ý kiến có thời hạn 5 ngày làm việc để gửi phản hồi bằng văn bản.

Đối với những dự án có quy mô lớn, sử dụng công nghệ phức tạp, việc đánh giá có thể được thực hiện thông qua Hội đồng tư vấn khoa học và công nghệ. Căn cứ hồ sơ và năng lực chuyên môn cần thiết, cơ quan chủ trì quyết định thành lập Hội đồng, tổ chức khảo sát thực tế tại dự án và tiến hành họp Hội đồng để xem xét.

Thời gian thực hiện các công việc này là 20 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Sau khi nhận được ý kiến của các cơ quan phối hợp, Hội đồng tư vấn, tổ chức hoặc chuyên gia độc lập, cơ quan chủ trì có 5 ngày làm việc để ban hành văn bản xác định công nghệ của dự án theo Mẫu số 04 ban hành kèm theo Quyết định.

Quy trình này tạo cơ sở để việc đánh giá công nghệ được thực hiện trên nhiều khía cạnh, kết hợp giữa hồ sơ kỹ thuật, ý kiến chuyên ngành và khảo sát thực tế khi cần thiết. Qua đó, hạn chế tình trạng đánh giá phiến diện, chỉ dựa trên thông tin do nhà đầu tư cung cấp mà chưa xem xét đầy đủ đặc điểm máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất.

Tận dụng kết quả giám định hợp pháp, tránh đánh giá trùng lặp

Bên cạnh quy định về hồ sơ và trình tự thẩm định, Quyết định số 49/2026/QĐ-TTg cũng đề cập đến việc sử dụng các kết quả kiểm định, giám định đã được thực hiện đối với máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ.

Theo đó, nếu máy móc, thiết bị hoặc dây chuyền công nghệ của dự án đã có kết quả kiểm định, giám định hợp pháp còn hiệu lực về an toàn, hiệu suất năng lượng hoặc bảo vệ môi trường, cơ quan chủ trì sẽ xem xét sử dụng những kết quả này trong quá trình xác định công nghệ.

Điều kiện đặt ra là kết quả kiểm định, giám định phải do cơ quan quản lý nhà nước hoặc tổ chức giám định được cơ quan có thẩm quyền chỉ định cấp.

Đối với những nội dung đã có kết quả kiểm định, giám định đáp ứng yêu cầu, cơ quan chủ trì xem xét và không phải tổ chức đánh giá lại, trừ trường hợp xuất hiện căn cứ cho thấy kết quả trước đó không còn chính xác hoặc không còn phù hợp.

Quy định này vừa tạo thuận lợi cho quá trình giải quyết hồ sơ, hạn chế việc thực hiện lại những nội dung đã được đánh giá hợp lệ, vừa bảo đảm các kết quả chuyên môn được sử dụng đúng mục đích và có cơ sở pháp lý.

Đặc biệt, việc xem xét hiệu suất năng lượng và yêu cầu bảo vệ môi trường trong quá trình giám định máy móc, thiết bị có ý nghĩa thiết thực đối với công tác kiểm soát công nghệ. Đây là những yếu tố có liên quan trực tiếp đến mức độ tiêu hao tài nguyên, năng lượng và khả năng phát sinh tác động tiêu cực đến môi trường trong quá trình sản xuất.

Việc hoàn thiện quy trình xác định dự án sử dụng công nghệ lạc hậu, có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng quản lý hoạt động đầu tư. Khi công nghệ được xem xét, đánh giá chặt chẽ ngay từ đầu, nguy cơ tiếp nhận những dây chuyền sản xuất không phù hợp với yêu cầu bảo vệ môi trường sẽ có thêm cơ chế kiểm soát.

Qua đó, quy định mới không chỉ hướng tới nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động đầu tư mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, sử dụng tiết kiệm tài nguyên và hạn chế những hệ lụy môi trường trong quá trình phát triển sản xuất, kinh doanh.

Nghệ An: Quyết liệt tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ dự án đô thị thích ứng biến đổi khí hậu