Tái chế rác thải điện tử mở ra nguồn nguyên liệu cho kinh tế tuần hoàn

Một nguồn tài nguyên vật liệu đáng kể phục vụ cho quá trình chuyển đổi xanh và số hóa đang tồn tại ngay trong các thiết bị điện tử cũ tại hộ gia đình, văn phòng và nhiều nơi khác nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Tại Hà Lan, nghiên cứu Dutch Urban Mine cho thấy các thiết bị điện trong hộ gia đình và doanh nghiệp nước này chứa hơn 7 tỷ kg nguyên liệu thô có giá trị. Trong số đó, khoảng 10% tương đương 764 triệu kg là các nguyên liệu thô quan trọng phục vụ cho công nghệ năng lượng sạch và các ứng dụng công nghệ số.

Nhiều nguyên tố hiếm có thể tìm thấy trong những thiết bị điện tử quen thuộc. Đồng được sử dụng cho dây dẫn và động cơ điện, silicon là thành phần thiết yếu trong tấm pin mặt trời và vi mạch, còn neodymium được dùng trong nam châm của các tuabin gió.

Việc thu hồi các vật liệu này khi thiết bị kết thúc vòng đời được xem là giải pháp quan trọng nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu từ bên ngoài.

Báo cáo do tổ chức thu gom và tái chế rác thải điện tử Stichting OPEN thực hiện được xem là bức tranh tổng thể đầu tiên về tiềm năng khai thác nguồn “khoáng sản đô thị” của Hà Lan, tức thu hồi các vật liệu giá trị từ rác thải.

Riêng trong năm 2025, lượng thiết bị điện bị thải bỏ tại Hà Lan đã vượt 400 triệu kg. Nếu được tái chế hiệu quả, nguồn vật liệu này có thể phục vụ sản xuất hàng nghìn máy tính xách tay, tấm pin năng lượng mặt trời hoặc xe điện mới.

Ông Jan Vlak, Giám đốc Stichting OPEN, cho biết trung bình mỗi hộ gia đình tại Hà Lan đang sở hữu khoảng 688 kg nguyên liệu thô nằm trong các thiết bị điện tử.

“Tiềm năng là rất lớn. Tuy nhiên nhiều vật liệu vẫn khó thu hồi. Đây là thời điểm cần đầu tư mạnh vào các công nghệ tái chế chất lượng cao”, ông nói.

Phân tích của Hà Lan dựa trên dữ liệu từ báo cáo châu Âu “2050 Critical Raw Materials Outlook for Waste Electrical and Electronic Equipment” do liên minh FutuRaM thực hiện.

Theo nghiên cứu này, rác thải thiết bị điện và điện tử tại Liên minh châu Âu, Anh, Na Uy, Thụy Sĩ và Iceland chứa khoảng 1 triệu tấn nguyên liệu thô quan trọng.

Khối lượng này tương đương một chuỗi container kéo dài từ Zurich của Thụy Sĩ đến Paris của Pháp.

Tuy nhiên, hiện nay chỉ khoảng 40% số vật liệu trong rác thải điện tử được thu hồi. Báo cáo cho biết chỉ một nửa lượng rác điện tử được xử lý theo đúng quy trình, khiến một phần lớn tài nguyên bị thất thoát.

Một phần nhỏ nguyên liệu bị mất trong quá trình tái chế, trong khi khoảng một nửa không được thu hồi do hệ thống quản lý rác thải chưa hiệu quả.

Theo dự báo của FutuRaM, lượng rác thải điện tử sẽ tiếp tục tăng nhanh đến năm 2050, đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều nguyên liệu quan trọng nằm trong các bãi rác nếu không được tái chế.

Các chuyên gia cho rằng việc thu hồi các vật liệu này mang ý nghĩa chiến lược đối với châu Âu.

Báo cáo của Ủy ban châu Âu năm 2023 cho thấy khu vực này hiện đang tụt hậu cả về khai thác lẫn sản xuất nguyên liệu thô quan trọng. Trong nhiều chuỗi cung ứng toàn cầu, tỷ trọng của các quốc gia châu Âu vẫn còn khá hạn chế.

Trong khi đó, Trung Quốc đang giữ vai trò chi phối nguồn cung toàn cầu đối với nhiều loại vật liệu chiến lược.

Để giải quyết vấn đề này, Đạo luật Nguyên liệu thô Quan trọng của Liên minh châu Âu được thông qua năm 2024 đặt mục tiêu đến năm 2030, các vật liệu tái chế phải chiếm 25% tổng nhu cầu nguyên liệu của khối.

Tuy vậy, báo cáo của Tòa Kiểm toán châu Âu cảnh báo tiến độ đạt mục tiêu này vẫn còn chậm.

Theo cơ quan này, 7 trong số 26 loại vật liệu quan trọng hiện chỉ có tỷ lệ tái chế từ 1 đến 5%, còn 10 loại gần như chưa được thu hồi. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực tái chế cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn như chi phí cao, nguồn vật liệu đầu vào hạn chế và các rào cản pháp lý.

Báo cáo của Stichting OPEN cho rằng trong bối cảnh lượng rác thải điện tử dự kiến tiếp tục tăng mạnh đến năm 2050, câu hỏi đặt ra là liệu các chính phủ và doanh nghiệp châu Âu có thể thu hồi nguồn “khoáng sản điện tử” này đủ nhanh hay không.

Nếu không có những khoản đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ và hạ tầng tái chế, một phần lớn nguồn tài nguyên chiến lược này có nguy cơ tiếp tục bị thất thoát trong dòng rác thải.

Ninh Bình: Triển khai Đề án xử lý rác thải, hỗ trợ 100% kinh phí vận chuyển