Bao bì dược phẩm, mỹ phẩm: Vì sao phân loại đúng vẫn khó tái chế?

Phân loại đúng, nhưng vẫn thiếu đầu ra

Tái chế bao bì là một trong những hướng đi quan trọng để giảm chất thải, tiết kiệm tài nguyên và thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng bền vững. Tuy nhiên, với ngành dược, mỹ phẩm, quá trình này có những yêu cầu riêng, liên quan trực tiếp đến an toàn sản phẩm và quản lý chất thải y tế. Thông tin tại Hội thảo “Thúc đẩy tái chế bao bì trong ngành dược, mỹ phẩm - Hướng tới kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững”, diễn ra ngày 15/9 tại Hà Nội, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Trưởng phòng Y tế trường học và môi trường y tế, Cục Phòng bệnh cho biết: Bao bì dược phẩm phát sinh tại nhiều khu vực trong cơ sở y tế, từ khoa dược, kho thuốc, khoa lâm sàng đến khu vực hành chính, sinh hoạt. Việc phân loại, quản lý và chuyển giao các loại chất thải này vì vậy đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều bộ phận.

Quy định hiện hành đã xác định một số nhóm bao bì có khả năng thu gom để tái chế, như chai, lọ thuốc thủy tinh; giấy, bìa, vỏ hộp thuốc; chai nhựa đựng thuốc, hóa chất không thuộc nhóm gây độc tế bào hoặc không có cảnh báo nguy hại; cùng một số vật liệu kim loại.

Tuy nhiên, điều kiện để chất thải được đưa vào dòng tái chế không đơn giản là vật liệu có thể tái sử dụng. Chất thải phải đáp ứng yêu cầu về an toàn, không dính hóa chất nguy hại, máu, không chứa vi sinh vật gây bệnh và không phát sinh từ những khu vực thuộc diện quản lý đặc biệt.

Chính tại đây, một điểm nghẽn đáng chú ý xuất hiện: cơ sở y tế có thể thực hiện phân loại, nhưng lại khó tìm được đơn vị đủ điều kiện tiếp nhận và xử lý. Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở y tế đang gặp khó khăn trong việc chuyển giao chất thải theo đúng quy định. Một số công ty môi trường đô thị từ chối tiếp nhận vỏ chai, lọ thuốc hoặc dịch truyền. Đối với cơ sở y tế quy mô nhỏ, lượng chất thải phát sinh không lớn, việc tổ chức thu gom, vận chuyển và xử lý càng gặp nhiều trở ngại.

Vấn đề không chỉ nằm ở khâu thu gom. Nếu chất thải có khả năng tái chế bị lẫn với chất thải lây nhiễm, toàn bộ lượng chất thải đó có thể phải chuyển sang quản lý như chất thải lây nhiễm. Khi đó, cơ hội tái chế bị mất đi, trong khi chi phí xử lý tăng lên và nguồn tài nguyên có khả năng thu hồi không được tận dụng.

Cần kết nối các mắt xích của chuỗi tuần hoàn

Theo ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, đối với thuốc và nguyên liệu làm thuốc vi phạm chất lượng hoặc không đạt chuẩn, việc xử lý phải tuân thủ các quy định pháp luật; không có việc tái chế hoạt chất. Vì vậy, trách nhiệm kinh tế tuần hoàn của ngành dược tập trung vào khâu thu hồi và tái chế bao bì thương phẩm, thay vì tái chế bản thân thuốc hay hoạt chất.

Tuy nhiên, ngay trong nhóm bao bì dược phẩm, yêu cầu quản lý cũng không giống nhau. Bao bì cấp 1 tiếp xúc trực tiếp với thuốc, đặc biệt là các dạng thuốc vô trùng, phải đáp ứng yêu cầu nghiêm ngặt về độ tinh khiết và an toàn. Việc sử dụng vật liệu tái chế đối với nhóm bao bì này do đó cần được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, bao bì cấp 2, dùng để đóng gói bên ngoài và không tiếp xúc trực tiếp với hoạt chất, có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để áp dụng các quy chuẩn tái chế chung.

Sự phân định này có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng chính sách. Nếu không làm rõ ranh giới kỹ thuật giữa các nhóm bao bì, yêu cầu tái chế có thể gặp vướng mắc khi triển khai, nhất là với những vật liệu liên quan đến an toàn dược phẩm.

Theo ông Tạ Mạnh Hùng, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) đối với bao bì thuộc về doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu đưa sản phẩm thuốc, mỹ phẩm ra thị trường, không phải đơn vị cung ứng vật liệu đóng gói.

Điều này đặt doanh nghiệp vào vị trí quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn. Việc thiết kế bao bì, lựa chọn vật liệu và tổ chức thu hồi cần được tính toán ngay từ đầu, thay vì chỉ xử lý khi bao bì đã trở thành chất thải.

Để thúc đẩy tái chế bao bì ngành dược, mỹ phẩm, ông Hùng cho rằng cần sự liên kết của 4 mắt xích. Trước hết, các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Tài nguyên và Môi trường cùng cơ quan quản lý dược, mỹ phẩm cần phối hợp xây dựng cơ chế, chính sách cụ thể nhằm thúc đẩy việc sử dụng vật liệu tái chế phù hợp. Mắt xích thứ hai là cộng đồng doanh nghiệp tiên phong, cần tính toán thiết kế sinh thái ngay từ đầu để sản phẩm dễ phân loại và xử lý. Mắt xích thứ ba là sự ủng hộ của người dân thông qua việc tiêu dùng sản phẩm xanh và nghiêm túc phân loại rác tại nguồn, bởi nếu không thu gom tốt thì các nhà tái chế sẽ thiếu hụt nguồn nguyên liệu đầu vào giá trị. Mắt xích cuối cùng là hạ tầng xử lý của các đơn vị tái chế chuyên nghiệp.

Về phía ngành dược, Cục Quản lý Dược cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan trong hoàn thiện chính sách. Đồng thời, Cục sẽ tham mưu cải cách, đơn giản hóa thủ tục khi doanh nghiệp thay thế bao bì theo hướng thân thiện với môi trường. Đồng thời, nhằm tháo gỡ rào cản hành chính khi doanh nghiệp thay thế bao bì theo Luật Dược, Cục sẽ tham mưu lãnh đạo Bộ Y tế cải cách, đơn giản hóa tối đa các thủ tục, tạo hành lang thuận lợi nhất cho các đơn vị chuyển đổi sang vật liệu thân thiện với môi trường.

‘Điểm nghẽn’ lớn của tuần hoàn bao bì không nằm ở công nghệ tái chế