Biến nước thải thành tài nguyên: Giải pháp kinh tế tuần hoàn cho nông nghiệp ĐBSCL

Hội thảo do Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE), Viện Chính sách Kinh tế môi trường (EEPI) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam và Đại sứ quán Hà Lan tổ chức đã tập trung thảo luận các giải pháp thích ứng với thách thức tài nguyên nước tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL).

Tại hội thảo, TS. Trần Thị Ngọc Bích, Giám đốc Trung tâm Nước Stars (Trường Đại học Trà Vinh) đã trình bày tham luận “Biến nước thải thành tài nguyên: Giải pháp kinh tế tuần hoàn cho nông nghiệp ĐBSCL”.

Theo TS. Trần Thị Ngọc Bích, tình trạng thiếu nước đang trở thành thách thức lớn đối với nông nghiệp ĐBSCL, chủ yếu do tác động của biến đổi khí hậu. Các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán kéo dài, nắng nóng gay gắt, lượng mưa suy giảm khiến hệ thống kênh rạch khô cạn. Cùng với đó, xâm nhập mặn ngày càng sâu do thiếu dòng chảy nước ngọt từ thượng nguồn sông Mekong, làm gia tăng áp lực lên sản xuất nông nghiệp.

Biến đổi khí hậu đã tác động trực tiếp đến các ngành sản xuất chủ lực. Lúa gạo thiếu nước tưới, giảm năng suất; cây ăn trái suy kiệt do thiếu nước ngọt; trong khi ngành thủy sản chịu ảnh hưởng bởi biến động độ mặn và chất lượng nước. Hệ lụy kéo dài là sinh kế người dân bấp bênh, thu nhập không ổn định, đời sống sinh hoạt bị ảnh hưởng do thiếu nước ngọt an toàn.

Dù là vùng sông nước, ĐBSCL lại đang đối mặt với nghịch lý thiếu nước. Trong khi nông nghiệp “khát” nước, một lượng lớn nước thải công nghiệp sau xử lý vẫn bị xả bỏ ra môi trường. Theo tính toán, một khu công nghiệp quy mô trung bình có thể thải ra khoảng 5.000m³ nước đã qua xử lý mỗi ngày. Với nhu cầu tưới trung bình khoảng 40 m³/ha/ngày, nguồn nước này có thể cung cấp cho khoảng 125ha cây ăn trái.

Từ đó, TS. Trần Thị Ngọc Bích cho rằng nước thải sau xử lý đạt chuẩn hoàn toàn có thể trở thành nguồn tài nguyên để tái sử dụng trong nông nghiệp, thay vì bị lãng phí.

Về cơ sở pháp lý, Luật Bảo vệ môi trường 2020 khuyến khích tái sử dụng nước thải khi đáp ứng yêu cầu môi trường và mục đích sử dụng. Quyết định số 222/QĐ-TTg về kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 cũng tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho các dự án tái sử dụng nước. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ lãi suất, cùng tiêu chí ESG giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và nâng cao uy tín.

Mô hình kinh tế tuần hoàn nước được đề xuất theo chu trình khép kín: nước thải từ khu công nghiệp được thu gom, xử lý bằng công nghệ tiên tiến đạt quy chuẩn, sau đó tái sử dụng cho tưới tiêu nông nghiệp, vệ sinh công nghiệp hoặc cấp nước cho các vùng bị hạn, mặn. Mô hình này mang lại lợi ích kép khi vừa giảm chi phí xử lý, giảm áp lực xả thải cho doanh nghiệp, vừa giúp nông dân có nguồn nước ổn định, nâng cao năng suất.

Thực tiễn tại một số địa phương cho thấy định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp xanh, giảm phát thải đang được đẩy mạnh, với các mục tiêu như tái sử dụng nước thải, tăng tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải đô thị, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và áp dụng công nghệ tiết kiệm nước trong sản xuất nông nghiệp.

Để triển khai hiệu quả, cần tăng cường ứng dụng công nghệ, giám sát chất lượng nước tái sử dụng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch, tiêu hao ít tài nguyên. Vai trò điều phối của chính quyền địa phương được xem là then chốt trong việc kết nối doanh nghiệp với nông dân, hình thành chuỗi sử dụng nước tuần hoàn.

Theo TS. Trần Thị Ngọc Bích, kinh tế tuần hoàn nước không chỉ là giải pháp môi trường mà còn mở ra cơ hội kinh tế rõ rệt. Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân sẽ tạo nên hệ sinh thái bền vững, góp phần biến nước thải thành nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển nông nghiệp ĐBSCL.

Hạ tầng xử lý nước thải vẫn là “điểm nghẽn” lớn của môi trường Thủ đô