El Nino cực mạnh, nắng nóng thành “bình thường mới”

Các chuyên gia cảnh báo, những đợt nắng nóng kỷ lục xuất hiện dày đặc trong thời gian gần đây có thể không còn là hiện tượng bất thường, mà đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới” dưới tác động kép của El Nino và biến đổi khí hậu.

El Nino mạnh bất thường, nhiệt độ toàn cầu liên tiếp lập kỷ lục

Theo các nhà khoa học khí hậu, một đợt El Nino rất mạnh đang hình thành nhanh chóng tại khu vực Thái Bình Dương. Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) dự báo hiện tượng này có tới 80% khả năng xuất hiện từ tháng 7, với nhiệt độ mặt nước biển có thể cao hơn trung bình tới 2,5 độ C.

El Nino là hiện tượng nóng lên bất thường của vùng biển trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương, làm thay đổi các mô hình thời tiết toàn cầu. Chu kỳ El Nino thường lặp lại sau 2 - 7 năm và kéo dài khoảng 9 - 12 tháng, gây tác động mạnh đến nhiệt độ, lượng mưa và hoàn lưu khí quyển ở nhiều khu vực trên thế giới.

Các chuyên gia nhận định, năm nay nhiều khả năng xuất hiện một trong những đợt “siêu El Nino” mạnh nhất từng ghi nhận. Dấu hiệu đầu tiên là các đợt nắng nóng gay gắt đã xuất hiện từ rất sớm, ngay trong tháng 5, thay vì tập trung vào tháng 7 hoặc tháng 8 như trước đây.

Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) cho biết nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục phá vỡ các mốc lịch sử trong những năm gần đây. Năm 2025 được ghi nhận là năm nóng nhất từ trước tới nay, trong khi năm 2026 được dự báo tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng kỷ lục.

Theo Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), nguyên nhân sâu xa của các hiện tượng thời tiết cực đoan là lượng phát thải khí nhà kính từ hoạt động của con người. Việc phụ thuộc kéo dài vào nhiên liệu hóa thạch khiến lượng CO2 trong khí quyển gia tăng mạnh, làm Trái Đất giữ nhiệt nhiều hơn và thúc đẩy các hiện tượng cực đoan xuất hiện với tần suất cao hơn.

Giới khoa học cảnh báo, nắng nóng cực đoan hiện không còn mang tính cá biệt mà đang dần trở thành trạng thái “bình thường mới” ở nhiều nơi trên thế giới. Các đợt nắng nóng không chỉ đến sớm hơn mà còn kéo dài hơn, gay gắt hơn và nguy hiểm hơn đối với sức khỏe cộng đồng.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhận định, người già, trẻ nhỏ và lao động ngoài trời là những nhóm dễ bị tổn thương nhất trước các đợt nhiệt độ cao kéo dài. Các nguy cơ như say nắng, mất nước, đột quỵ nhiệt và bệnh tim mạch có xu hướng gia tăng rõ rệt trong các đợt nắng nóng cực đoan.

Nắng nóng kéo dài làm gia tăng nguy cơ thiên tai cực đoan

TS. Trương Bá Kiên, Phó Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, El Nino là một trong những yếu tố làm gia tăng nguy cơ nắng nóng nhưng không phải nguyên nhân duy nhất quyết định cường độ của từng đợt nóng cụ thể.

Theo ông, trong các pha El Nino, Việt Nam thường ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, lượng mưa thiếu hụt ở một số thời điểm, mây giảm và bức xạ mặt trời xuống bề mặt mạnh hơn. Điều này khiến bề mặt đất và đô thị hấp thụ nhiệt lớn, làm gia tăng khả năng xuất hiện các đợt nắng nóng gay gắt.

Tuy nhiên, đối với Hà Nội và khu vực Bắc Bộ, mức độ khắc nghiệt của nắng nóng còn phụ thuộc vào nhiều hình thế thời tiết như áp thấp nóng phía Tây, hiệu ứng phơn, rìa áp cao cận nhiệt đới, tình trạng ít mây và sự gián đoạn của mưa dông.

“El Nino có thể được xem là yếu tố làm gia tăng nền rủi ro về nắng nóng và thiếu hụt mưa, còn cường độ cụ thể của từng đợt nóng phụ thuộc vào tổ hợp các hình thế thời tiết trong từng thời điểm”, TS. Trương Bá Kiên nhận định.

Các dự báo ENSO gần đây cũng cho thấy xác suất xuất hiện El Nino mạnh đến rất mạnh đang gia tăng. Dù đây mới là dự báo xác suất, các chuyên gia cho rằng cần đặc biệt thận trọng với nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu hụt mưa và khô hạn cục bộ trong mùa hè năm nay.

Đáng lưu ý, nắng nóng cực đoan còn có thể kích hoạt hàng loạt hiện tượng thời tiết nguy hiểm khác. Sau nhiều ngày oi nóng kéo dài, khí quyển thường trở nên bất ổn định hơn; khi xuất hiện tác nhân kích hoạt, Hà Nội và nhiều tỉnh Bắc Bộ có thể xảy ra dông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ gây ngập úng đô thị.

Các chuyên gia khuyến cáo, trong thời gian tới cần theo dõi song song hai nhóm rủi ro gồm nắng nóng cực đoan trong các giai đoạn khô nóng và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm sau nắng nóng, đặc biệt tại các đô thị lớn.

El Nino rất mạnh có thể quay trở lại, thời tiết Việt Nam sẽ biến động ra sao?