Indonesia chật vật trước khủng hoảng rác thải

Sau khi các quy định mới về quản lý rác thải được triển khai, nhiều người dân tại Indonesia vẫn gặp không ít khó khăn do thiếu hướng dẫn cụ thể và hạ tầng thu gom chưa đồng bộ.

“Tôi rất bối rối. Sau khi học cách phân loại rác thì lại không có đơn vị đến thu gom”, một lao động giúp việc tại khu vực Jimbaran, Bali chia sẻ. Thực tế này phản ánh những thách thức trong quá trình chuyển đổi từ phương thức xử lý rác truyền thống sang mô hình quản lý chất thải bền vững hơn.

Cuộc khủng hoảng rác thải tại Bali không chỉ ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường và ngành du lịch mà còn kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với đời sống người dân. Tháng 9 năm ngoái, tình trạng rác thải tích tụ, làm tắc nghẽn dòng chảy trên nhiều con sông được cho là một trong những nguyên nhân khiến trận lũ nghiêm trọng xảy ra trên đảo, cướp đi sinh mạng của 17 người.

Nguy cơ quá tải tại các bãi chôn lấp

Theo Bộ Môi trường Indonesia, quốc gia hơn 285 triệu dân này phát sinh khoảng 56,6 triệu tấn rác thải mỗi năm. Hiện Indonesia có khoảng 550 bãi chôn lấp chất thải, song nhiều cơ sở được dự báo sẽ đạt ngưỡng công suất tối đa trước năm 2030 nếu không có các giải pháp xử lý hiệu quả hơn.

Dưới thời cựu Tổng thống Joko Widodo, Indonesia từng đặt mục tiêu giải quyết triệt để vấn đề rác thải vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, trước những khó khăn về hạ tầng và nguồn lực, chính quyền của Tổng thống Prabowo Subianto đã điều chỉnh thời hạn hoàn thành mục tiêu này sang năm 2029.

Dù tỷ lệ rác thải được quản lý đã tăng từ khoảng 10% đầu năm 2025 lên gần 25% vào đầu năm 2026, song điều đó cũng đồng nghĩa với việc khoảng 75% lượng rác phát sinh vẫn chưa được xử lý đúng quy trình. Phần lớn rác thải bị đổ ra sông ngòi, chôn lấp tự phát hoặc đốt ngoài trời, gây ô nhiễm đất, nước và không khí.

Ông Mahawan Karuniasa, chuyên gia môi trường thuộc Đại học Indonesia, cho rằng đây không chỉ là vấn đề vệ sinh môi trường mà là cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống, liên quan đến năng lực quản lý, cơ sở hạ tầng xử lý và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng.

Theo ông, lượng rác phát sinh đang tăng nhanh hơn khả năng thu gom và xử lý của các địa phương, tạo áp lực lớn đối với hệ thống môi trường quốc gia.

Trước thực trạng trên, Tổng thống Prabowo đã xác định quản lý rác thải là một trong những ưu tiên quốc gia. Chính phủ Indonesia đang thúc đẩy hàng loạt dự án điện rác tại các thành phố lớn như Denpasar, Bekasi, Bogor, Bandung và Yogyakarta, đồng thời yêu cầu các địa phương chấm dứt hoạt động đổ rác lộ thiên trong năm nay.

Bali vật lộn với quá trình chuyển đổi

Tại Bali, nơi được xem là "thiên đường du lịch" của Indonesia, áp lực rác thải đang gia tăng mạnh. Theo cơ quan môi trường địa phương, hòn đảo này phát sinh khoảng 3.400 tấn rác mỗi ngày trong năm 2025 nhưng chỉ khoảng 29% được xử lý.

Áp lực lớn nhất tập trung tại các khu vực du lịch trọng điểm như Denpasar và Badung, nơi tập trung nhiều khách sạn, nhà hàng, khu nghỉ dưỡng và các công trình xây dựng phục vụ du lịch.

Các chuyên gia cho rằng trong khi nhiều khách sạn lớn đã đầu tư hệ thống xử lý chất thải riêng, số lượng lớn các villa và cơ sở lưu trú nhỏ lẻ lại chưa có giải pháp quản lý rác hiệu quả, dẫn đến lượng chất thải phát sinh ngày càng tăng.

Trong nhiều năm, bãi rác Suwung được xem là nơi xử lý cuối cùng của Bali. Tuy nhiên trên thực tế, đây lại trở thành điểm tập kết khổng lồ cho các loại rác hỗn hợp chưa qua phân loại từ nhiều địa phương.

Giới chức Bali đang lên kế hoạch đóng cửa hoàn toàn bãi rác Suwung từ ngày 1/8 và chỉ tiếp nhận rác hữu cơ trong giai đoạn chuyển tiếp. Tuy nhiên, việc thiếu các cơ sở xử lý thay thế đã khiến quá trình chuyển đổi gặp nhiều khó khăn.

Không chỉ người dân, các đơn vị vận chuyển rác cũng chịu nhiều áp lực khi nhiều chuyến xe bị từ chối tiếp nhận, làm gia tăng chi phí nhiên liệu và thời gian vận hành. Giữa tháng 4, các tài xế xe rác đã tổ chức biểu tình trước văn phòng thống đốc Bali nhằm phản ánh những bất cập trong quá trình chuyển đổi.

Sau đó, chính phủ cho phép tiếp tục đưa rác hữu cơ vào bãi Suwung hai lần mỗi tuần cho đến khi các cơ sở xử lý mới được đưa vào hoạt động.

Jakarta đối mặt núi rác và ô nhiễm sông ngòi

Không chỉ Bali, thủ đô Jakarta cũng đang phải đối mặt với áp lực môi trường ngày càng gia tăng. Tháng 3 năm nay, một vụ sạt lở tại bãi rác Bantargebang - bãi chôn lấp lớn nhất Indonesia đã khiến 7 người thiệt mạng sau đợt mưa lớn kéo dài. Bãi rác rộng khoảng 110ha này tiếp nhận từ 7.400 đến 8.000 tấn rác mỗi ngày từ Jakarta và các khu vực lân cận.

Sau vụ việc, chính phủ Indonesia tuyên bố sẽ chấm dứt việc tiếp nhận rác hỗn hợp tại Bantargebang trước ngày 1/8, chỉ cho phép đưa vào bãi lượng rác còn lại sau khi đã được phân loại và xử lý sơ bộ.

Bên cạnh đó, sông Ciliwung dòng sông chảy qua trung tâm Jakarta cũng đang trong tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Rác thải sinh hoạt, nhựa và nước thải sinh hoạt khiến dòng sông thường xuyên bị tắc nghẽn, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt trong mùa mưa.

Các nghiên cứu của Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Quốc gia Indonesia (BRIN) còn cho thấy vi nhựa đã xuất hiện trong tất cả các mẫu nước mưa được thu thập tại Jakarta từ năm 2022, phản ánh mức độ ô nhiễm ngày càng đáng lo ngại.

Điện rác chưa phải giải pháp toàn diện

Hiện Indonesia mới có hai nhà máy điện rác quy mô lớn đang hoạt động tại Surabaya và Solo. Chính phủ kỳ vọng việc mở rộng mô hình này sẽ giúp giảm đáng kể lượng rác phải chôn lấp trong những năm tới.

Theo kế hoạch, các dự án điện rác có thể giúp giảm khoảng 33.000 tấn rác chôn lấp mỗi ngày vào năm 2029. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng công nghệ điện rác không phải là giải pháp duy nhất cho cuộc khủng hoảng hiện nay.

Đặc điểm rác sinh hoạt tại Indonesia là có độ ẩm cao và chứa tỷ lệ lớn chất hữu cơ, làm giảm hiệu quả đốt phát điện nếu không được phân loại từ đầu nguồn. Nhà máy điện rác tại Solo, đi vào hoạt động từ năm 2023, hiện chỉ vận hành khoảng 15 - 20% công suất thiết kế do nguồn rác đầu vào chưa được phân loại phù hợp.

Các chuyên gia môi trường cho rằng Indonesia cần ưu tiên giảm phát sinh rác từ nguồn, mở rộng mạng lưới tái chế, tăng cường xử lý rác hữu cơ bằng công nghệ ủ phân và khí sinh học, đồng thời yêu cầu các doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với lượng bao bì nhựa đưa ra thị trường.

Theo giới chuyên gia, nếu không có những giải pháp đồng bộ và quyết liệt hơn, cuộc khủng hoảng rác thải tại Indonesia có thể trở thành thách thức môi trường nghiêm trọng trong những năm tới, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của quốc gia này.

Khánh Hòa ban hành khung giá tối đa dịch vụ thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt