Nguy cơ hấp thụ hàng trăm nghìn hạt vi nhựa mỗi năm từ cốc cà phê dùng một lần

Vào buổi sáng, nhiều người thường ghé quán mua một ly cà phê mang đi, nhâm nhi trên đường đến nơi làm việc. Thói quen này tưởng chừng vô hại nhưng các nhà khoa học từ Đại học Griffith cảnh báo rằng nó có thể khiến người dùng tiếp xúc với một lượng lớn vi nhựa.

Ngày 14/1, trên tạp chí The Conversation, Tiến sĩ Xiangyu Liu, đồng tác giả nghiên cứu về mức phát tán vi nhựa từ cốc dùng một lần, cho biết hai yếu tố chính chi phối hiện tượng này là vật liệu của cốc và nhiệt độ của đồ uống. The Conversation là tạp chí chuyên về phổ biến tri thức khoa học, được thành lập tại Australia nhằm chuyển tải các nghiên cứu học thuật đến công chúng.

Kết quả nghiên cứu cho thấy đồ uống nóng đựng trong cốc nhựa làm gia tăng đáng kể lượng vi nhựa được giải phóng. Trung bình, người uống 300 ml cà phê nóng trong cốc nhựa mỗi ngày có thể tiếp nhận khoảng 363.000 hạt vi nhựa mỗi năm.

Vi nhựa là các mảnh nhựa cực nhỏ, có kích thước từ 1 micromet đến 5 milimet. Chúng hình thành trong quá trình các sản phẩm nhựa bị phân rã hoặc bị giải phóng trực tiếp trong lúc sử dụng, sau đó xâm nhập vào môi trường, thực phẩm và cơ thể con người.

Kết luận về mức phát tán vi nhựa từ cốc dùng một lần được xây dựng dựa trên phân tích tổng hợp hơn 30 nghiên cứu trước đó, kết hợp thử nghiệm thực tế. Nhóm nghiên cứu xác định nhiệt độ là yếu tố tác động mạnh nhất.

Tiến sĩ Liu cho biết, khi nhiệt độ của chất lỏng tăng, lượng vi nhựa thải ra cũng có xu hướng tăng theo. Trong các nghiên cứu được phân tích, mức phát thải dao động từ vài trăm hạt đến hơn 8 triệu hạt trên mỗi lít, tùy vào vật liệu và cấu trúc của cốc.

Ngược lại, thời gian giữ đồ uống trong cốc không ảnh hưởng nhiều bằng nhiệt độ ban đầu khi chất lỏng tiếp xúc với nhựa.

Để kiểm chứng, nhóm nghiên cứu tiến hành thử nghiệm trên 400 cốc dùng một lần, gồm hai loại phổ biến tại Brisbane: cốc giấy có lớp lót nhựa và cốc nhựa làm từ polyethylene (PE).

Chất lỏng được rót vào cốc ở hai mức nhiệt 5 độ C và 60 độ C. Kết quả cho thấy, ở nhiệt độ cao, lượng vi nhựa giải phóng tăng thêm 33%. Đồng thời, cốc giấy lót nhựa thải ra ít vi nhựa hơn so với cốc nhựa hoàn toàn ở cả hai mức nhiệt.

Qua phân tích hình ảnh độ phân giải cao, Tiến sĩ Liu, thành viên Trung tâm nghiên cứu Hợp tác giải quyết rác thải nhựa, nhận định bề mặt bên trong của cốc nhựa gồ ghề hơn nhiều so với cốc giấy. Chính cấu trúc này khiến các hạt vi nhựa dễ bong ra. Khi gặp nhiệt độ cao, vật liệu nhựa co giãn, tạo thêm nhiều điểm gồ ghề, từ đó thúc đẩy quá trình vỡ vụn và hòa vào đồ uống.

Nhóm nghiên cứu khuyến nghị người tiêu dùng thay đổi vật liệu đựng cà phê để giảm nguy cơ tiếp xúc vi nhựa. Với đồ uống nóng, các loại cốc tái sử dụng bằng inox, gốm hoặc thủy tinh được xem là lựa chọn an toàn hơn vì không phát thải vi nhựa.

Trong trường hợp buộc phải dùng cốc một lần, người dùng nên chọn cốc giấy có lớp lót nhựa vì lượng vi nhựa thải ra thấp hơn so với cốc nhựa hoàn toàn.

Ngoài ra, nhiệt độ được xác định là tác nhân kích hoạt chính. Do đó, giới khoa học khuyến nghị không nên rót chất lỏng đang sôi vào cốc nhựa hoặc cốc có lớp lót nhựa. Việc để cà phê nguội bớt trước khi rót sẽ giúp giảm phát tán vi nhựa.

Tại Australia, mỗi năm có khoảng 1,45 tỷ cốc dùng một lần để đựng đồ uống nóng, kèm theo 890 triệu nắp nhựa. Trên phạm vi toàn cầu, con số này ước tính lên tới 500 tỷ chiếc.

Tiến sĩ Liu cũng lưu ý hiện chưa có bằng chứng chắc chắn về lượng vi nhựa tồn tại trong cơ thể người. Các nghiên cứu trong lĩnh vực này gặp nhiều khó khăn do việc đo lường chính xác các hạt cực nhỏ trong mô sinh học rất phức tạp.

Trong khi chờ thêm các kết quả khoa học, người tiêu dùng cần nâng cao nhận thức về những nguồn vi nhựa tiềm ẩn trong sinh hoạt hàng ngày.

Trước đó, nhiều nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng con người có thể “uống” vi nhựa từ cốc dùng một lần. Năm 2022, nhóm nghiên cứu Đại học Tứ Xuyên (Trung Quốc) cho biết mỗi cốc cà phê nóng mang đi có thể khiến người dùng tiếp xúc gần 1.500 hạt vi nhựa, tùy vào vật liệu như PP, PET hay PE.

Ngoài nhiệt độ, việc lắc cốc trong quá trình vận chuyển, nhất là với đơn hàng trực tuyến, cũng làm gia tăng lượng vi nhựa được giải phóng.

Năm 2023, Viện Công nghệ Ấn Độ công bố nghiên cứu cho thấy, khi đổ nước nóng 95 độ C vào các loại cốc giấy phủ PE, cốc nhựa PP và PS, sau 20 phút có thể giải phóng từ 675 đến 6.000 hạt vi nhựa trên mỗi lít nước.

Hạt vi nhựa xâm nhập vào mây ảnh hưởng đến thời tiết và khí hậu Trái đất