Super El Nino có thể gây cú sốc mới cho kinh tế toàn cầu

Các chuyên gia kinh tế cảnh báo hiện tượng El Nino cường độ rất mạnh (Super El Nino) có thể xuất hiện trong giai đoạn 2026-2027, làm gia tăng nguy cơ khủng hoảng lương thực, đẩy lạm phát trở lại và kéo dài tác động đối với kinh tế thế giới đến tận năm 2028.

Trong bối cảnh giá lương thực toàn cầu đã ở mức cao nhất trong ba năm do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và chuỗi cung ứng chưa hoàn toàn phục hồi, giới phân tích cho rằng nền kinh tế thế giới có thể phải đối mặt với "hai cú sốc cùng lúc": xung đột kéo dài và thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu.

Theo các nhà khoa học, El Nino 2026-2027 hình thành khi sự thay đổi của các mô hình gió khiến vùng nước ấm lan rộng về khu vực trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương. Diễn biến này làm gia tăng đáng kể nhiệt độ mặt nước biển, kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng kéo dài, hạn hán, mưa lớn và lũ lụt trên phạm vi toàn cầu.

Tháng trước, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) xác nhận các điều kiện nóng lên trên Thái Bình Dương đã bắt đầu hình thành. Cơ quan này ước tính có khoảng 63% khả năng nhiệt độ mặt nước biển sẽ cao hơn trung bình trên 2°C vào cuối năm nay - ngưỡng thường được giới chuyên môn gọi không chính thức là "Super El Nino" hoặc "Godzilla El Nino".

Nguy cơ lạm phát do khí hậu quay trở lại

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại nhiều quốc gia vẫn ở mức cao, các chuyên gia cho rằng một đợt El Nino cực mạnh sẽ tạo thêm áp lực lên giá cả hàng hóa, đặc biệt là thực phẩm, đồng thời buộc nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến.

Trong báo cáo mới công bố, ngân hàng UniCredit (Italy) nhận định El Nino có thể đưa khái niệm "lạm phát do khí hậu" (climateflation) trở lại tâm điểm của kinh tế thế giới.

Theo UniCredit, những đợt nắng nóng kỷ lục tại châu Âu thời gian gần đây cho thấy nhiệt độ nền của Trái Đất đang tiếp tục gia tăng. Nếu Super El Nino xuất hiện, hiện tượng này sẽ khuếch đại tác động của quá trình nóng lên toàn cầu, tạo thêm áp lực lên giá lương thực và chi phí sản xuất trong nửa cuối năm.

Lịch sử cho thấy El Nino luôn gắn với những tổn thất nặng nề đối với nông nghiệp. Cuối thế kỷ XIX, một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận đã gây hạn hán nghiêm trọng tại Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Ai Cập và miền Nam châu Phi, dẫn đến mất mùa trên diện rộng. Riêng tại Ấn Độ, nạn đói giai đoạn 1876-1878 được cho là đã khiến hơn 6 triệu người thiệt mạng.

Những đợt El Nino mạnh xảy ra vào các năm 1982-1983, 1997-1998, 2015-2016 và 2023-2024 đều gây thiệt hại lớn đối với sản xuất nông nghiệp và chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, theo các dự báo mới nhất của NOAA, chu kỳ 2026-2027 có thể còn nghiêm trọng hơn khi kết hợp với xu thế nóng lên toàn cầu do biến đổi khí hậu.

Giá lương thực có thể tăng gần 16%

Theo phân tích của Goldman Sachs, nếu El Nino phát triển với cường độ như dự báo, giá nông sản thế giới có thể tăng khoảng 15,8%, kéo theo giá thực phẩm tại nhiều nền kinh tế leo thang. Riêng khu vực đồng euro, giá thực phẩm được dự báo tăng thêm khoảng 1,3%.

Tuy nhiên, tác động sẽ không xuất hiện ngay lập tức. Goldman Sachs cho rằng phải đến nửa cuối năm 2028, ảnh hưởng đầy đủ của El Nino đối với giá lương thực toàn cầu mới được phản ánh rõ rệt.

Nguyên nhân là chu kỳ gieo trồng, sinh trưởng và thu hoạch của từng loại cây trồng khác nhau, khiến tác động của thời tiết cực đoan lan tỏa theo từng mùa vụ. Bên cạnh đó, hạn hán và lũ lụt còn ảnh hưởng đến hệ thống logistics, đặc biệt là các tuyến vận tải đường thủy và cảng biển, làm gia tăng chi phí vận chuyển hàng hóa.

Theo UBS, El Nino không tác động đồng đều giữa các khu vực mà làm thay đổi quy luật mưa và nhiệt độ trên phạm vi toàn cầu. Một số khu vực có thể hưởng lợi nhờ lượng mưa tăng, song nhiều vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm sẽ phải đối mặt với hạn hán hoặc ngập lụt nghiêm trọng.

"Chỉ cần nguồn cung bị gián đoạn ở mức khiêm tốn cũng có thể khiến giá lương thực biến động mạnh hơn nhiều so với các mô hình lịch sử", UBS nhận định.

Thông thường, El Nino gây hạn hán tại miền Nam châu Phi và phía Bắc Nam Mỹ, trong khi làm gia tăng mưa lớn ở miền Nam Brazil, Argentina, Paraguay và Uruguay. Các quốc gia có thu nhập thấp được dự báo sẽ chịu tác động nặng nề nhất do khả năng thích ứng còn hạn chế.

Nhiều mặt hàng thiết yếu đối mặt nguy cơ tăng giá

Goldman Sachs cho biết những tác động đầu tiên của El Nino đã xuất hiện tại Ấn Độ khi mùa mưa năm nay đến muộn và lượng mưa tại nhiều khu vực chỉ đạt từ 25-50% so với trung bình nhiều năm.

Diễn biến này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung lúa mì, gạo và mía đường của quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới. Trong khi đó, nguy cơ hạn hán tại Đông Nam Á được dự báo sẽ làm giảm sản lượng dầu cọ, một nguyên liệu quan trọng của ngành chế biến thực phẩm.

Ngoài ra, sản lượng cà phê, ca cao cùng nhiều loại cây công nghiệp khác cũng có nguy cơ sụt giảm. Điều kiện thời tiết nóng và ẩm hơn còn làm gia tăng dịch bệnh trên cây trồng, tiếp tục gây áp lực lên năng suất nông nghiệp trong các năm tới.

Đối với Bắc Mỹ, tác động của El Nino thường thể hiện rõ nhất vào mùa đông. Trong khi đó, châu Âu có thể không chịu ảnh hưởng trực tiếp quá lớn về thời tiết, song vẫn đối mặt với áp lực từ giá lương thực nhập khẩu tăng cao.

Trước đó, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) từng ước tính một đợt El Nino mạnh có thể làm giá nông sản toàn cầu tăng khoảng 9%, trong đó đậu tương, ngô và gạo là những mặt hàng chịu tác động lớn nhất.

UniCredit dự báo nếu kịch bản Super El Nino xảy ra, sản lượng nông nghiệp toàn cầu có thể giảm tới 14,3%, tương đương thiệt hại khoảng 342 tỷ USD. Giá nhiều loại nông sản chủ lực có thể tăng từ 10-50%, riêng các mặt hàng như gạo, dầu cọ, đường và cà phê có nguy cơ tăng 50-100%, thậm chí cao hơn nếu thời tiết cực đoan kéo dài.

Theo UniCredit, bước sang nửa cuối năm 2026, hệ thống lương thực toàn cầu vẫn còn khả năng chống chịu, nhưng dư địa để ứng phó với những cú sốc mới đang ngày càng thu hẹp, đòi hỏi các quốc gia phải chủ động xây dựng các kịch bản thích ứng nhằm giảm thiểu rủi ro đối với an ninh lương thực và ổn định kinh tế vĩ mô.

Chuyên gia khuyến nghị ASEAN tăng cường hợp tác ứng phó nguy cơ siêu El Nino