Tăng phí thu gom rác ở Hà Nội: Cần cân bằng giữa chi phí môi trường và khả năng chi trả của người dân

Phí thu gom rác dự kiến tăng cao, nhiều ý kiến băn khoăn

Hà Nội đang xây dựng dự thảo quy định mới về giá dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt. Theo đề xuất, từ năm 2026 mức phí có thể tăng lên 43.000 đồng/người/tháng, cao hơn nhiều so với mức 6.000 đồng/người/tháng hiện nay.

Hiện thành phố đang tổ chức lấy ý kiến người dân cùng các tổ chức liên quan đối với dự thảo này trước khi ban hành chính thức.

Theo quy định đang áp dụng từ Quyết định số 54 ngày 31/12/2016, mức phí thu gom rác tại khu vực phường là 6.000 đồng/người/tháng (tương đương khoảng 24.000 đồng/hộ/tháng), trong khi tại các xã là 3.000 đồng/người/tháng (khoảng 12.000 đồng/hộ/tháng).

Dự thảo mới đề xuất điều chỉnh mức phí tại khu vực phường lên 21.000 đồng/người/tháng vào năm 2025 và tiếp tục tăng lên 43.000 đồng/người/tháng vào năm 2026. Đối với khu vực xã, mức thu dự kiến là 10.000 đồng/người/tháng vào năm 2025 và 23.000 đồng/người/tháng từ năm 2026.

Với các cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất – kinh doanh, dịch vụ, khu sản xuất tập trung hoặc cụm công nghiệp, giá dịch vụ sẽ được tính theo khối lượng rác phát sinh thực tế, ở mức 1.175 đồng/kg.

Việc đề xuất tăng phí rác gấp nhiều lần trong vòng hai năm đang nhận được sự quan tâm lớn từ dư luận, đặc biệt là cư dân sinh sống tại các khu chung cư.

Tại các tòa nhà chung cư – nơi người dân vốn đã phải chi trả nhiều khoản phí như quản lý, vận hành hay gửi xe thông tin về việc tăng phí rác nhanh chóng trở thành chủ đề được thảo luận sôi nổi trong các nhóm cư dân.

Chị Minh Anh, sống tại một chung cư ở phường Phú Diễn, Hà Nội cho biết: “Gia đình tôi có 5 người, bao gồm cả người giúp việc. Hiện mỗi tháng tiền rác khoảng 30.000 đồng. Nhưng nếu áp dụng mức phí mới vào năm 2026 thì có thể lên tới 215.000 đồng/tháng. Khi cộng với các khoản phí sinh hoạt khác vốn đã tăng, đây sẽ là khoản chi khá lớn đối với gia đình.”

Cùng chung quan điểm, anh Tuấn (phường Giảng Võ) cho rằng mức tăng gấp 7 lần là khá cao. Trước đây khoản phí rác chỉ 6.000 đồng/người/tháng nên hầu như không ai để ý, nhưng khi tăng mạnh thì sẽ ảnh hưởng đáng kể tới chi phí sinh hoạt.

Theo anh Tuấn, việc thu phí theo đầu người như dự thảo cũng chưa thật sự hợp lý, bởi những người sống một mình hoặc phát sinh ít rác vẫn phải đóng mức phí tương tự các hộ gia đình đông người. Anh cho rằng thành phố nên nghiên cứu cách thu theo khối lượng hoặc áp dụng túi rác tiêu chuẩn để khuyến khích người dân giảm phát sinh chất thải.

Điều chỉnh phí là cần thiết nhưng phải có lộ trình

Theo lý giải từ phía TP Hà Nội, mức phí hiện hành chưa phản ánh đầy đủ chi phí thực tế cho hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt theo đúng quy trình và định mức kỹ thuật.

Bên cạnh đó, cách thu hiện nay chưa gắn với lượng rác phát sinh của từng hộ gia đình, khiến ngân sách nhà nước phải bù đắp phần lớn chi phí cho hoạt động này.

Thống kê của Sở Tài chính cho thấy trong năm 2024, tổng số tiền thu từ phí rác trên địa bàn thành phố đạt gần 568 tỷ đồng, trong khi chi phí cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt lên tới gần 2.300 tỷ đồng. Điều này đồng nghĩa với việc ngân sách vẫn phải chi trả một khoản lớn cho hoạt động xử lý rác.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, trung bình mỗi ngày thành phố phát sinh khoảng 7.500 tấn rác thải sinh hoạt. Hiện Hà Nội đã đưa vào vận hành hai nhà máy điện rác là Thiên Ý tại khu xử lý Nam Sơn và Seraphin tại Xuân Sơn, với tổng công suất xử lý hơn 6.200 tấn rác mỗi ngày, đồng thời phát điện khoảng 120 MW. Việc thu gom, vận chuyển và xử lý khối lượng rác lớn này đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn.

Ngoài ra, mức thu phí rác của Hà Nội hiện vẫn thấp hơn so với nhiều địa phương có điều kiện kinh tế – xã hội tương tự. Cụ thể, TP.HCM đang thu khoảng 84.000 đồng/hộ/tháng; Đà Nẵng 30.000 đồng; Hải Phòng 40.000 đồng; Hưng Yên 60.000 đồng đối với phường và 40.000 đồng đối với xã; Quảng Nam khoảng 30.000 đồng/hộ/tháng.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cũng quy định tại Khoản 6 Điều 79 rằng hộ gia đình và cá nhân phải chi trả chi phí thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thể tích rác đã được phân loại.

Thực tế, trong nhiều năm qua, mức thu thấp khiến nguồn phí không đủ bù chi, trong khi lực lượng công nhân môi trường phải làm việc với cường độ cao và điều kiện khá vất vả. Việc tăng phí, nếu được triển khai hợp lý, sẽ góp phần cải thiện nguồn lực cho hệ thống thu gom rác và nâng cao thu nhập cho người lao động trong lĩnh vực môi trường.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng việc điều chỉnh mức phí cần đi kèm với việc nâng cao chất lượng dịch vụ. Khi người dân phải trả chi phí cao hơn, họ cũng kỳ vọng môi trường đô thị sạch hơn, hệ thống thu gom rác hoạt động hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, thành phố cần xây dựng lộ trình tăng phí phù hợp, tránh gây “sốc” cho người dân, đặc biệt là cư dân tại các khu chung cư – nhóm đối tượng vốn nhạy cảm với việc tăng các loại phí dịch vụ. Việc triển khai theo từng giai đoạn, kết hợp với truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, sẽ giúp người dân dần thích ứng với mức phí mới và đồng thuận hơn với chính sách.

Từ năm 2026, phí thu gom rác ở TP. Cần Thơ thấp nhất 32.000 đồng/hộ/tháng