Môi trường - Tài nguyên

Khoảng 100.000 tấn tro bay tồn lưu: Bài toán môi trường phía sau những nhà máy điện rác

Hải Đăng • 03/11/2026 15:00

Dù chỉ chiếm khoảng 1,5-1,6% khối lượng rác sinh hoạt đầu vào, lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy điện rác ở Hà Nội đã lên tới khoảng 100.000 tấn. Việc xử lý khối lượng chất thải này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết nhằm hạn chế nguy cơ tác động đến môi trường, đồng thời bảo đảm hoạt động ổn định của các nhà máy.

Theo báo cáo giám sát của Ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường thuộc HĐND thành phố Hà Nội, tính đến cuối tháng 7/2026, tổng lượng tro bay tồn lưu tại hai nhà máy điện rác Sóc Sơn và Seraphin đã lên tới khoảng 100.000 tấn.

Đây là loại chất thải phát sinh trong quá trình đốt rác sinh hoạt để sản xuất điện. Mặc dù chỉ chiếm khoảng 1,5-1,6% tổng khối lượng rác đầu vào, lượng tro bay tồn đọng lớn trong thời gian dài đang tạo áp lực đối với công tác quản lý chất thải tại các khu xử lý.

Tình trạng tồn kho không chỉ chiếm dụng diện tích lưu giữ mà còn ảnh hưởng đến tiến độ vận hành và kế hoạch mở rộng các nhà máy điện rác. Đáng chú ý, kho lưu trữ tro bay tại Nhà máy điện rác Nam Sơn đã hết thời hạn lưu giữ 2 năm, trong khi Nhà máy điện rác Seraphin chỉ còn hơn 3 tháng trước khi hết thời hạn lưu giữ cho phép.

Theo thông tin từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, lượng tro bay tồn đọng tại hai nhà máy đã được xử lý hóa rắn, ổn định và phân định là chất thải rắn công nghiệp thông thường.

Tuy nhiên, việc lưu giữ khối lượng lớn chất thải trong thời gian dài vẫn đòi hỏi các biện pháp kiểm soát chặt chẽ. Nếu quá trình bảo quản, vận chuyển và xử lý không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, tro bay có thể phát tán ra môi trường, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến đất, nước và khu vực xung quanh.

Hà Nội chấp thuận vị trí chôn lấp tro bay

Trước tình trạng lượng tro bay tồn lưu ngày càng lớn, thành phố Hà Nội đã triển khai các giải pháp nhằm sớm đưa chất thải này vào quy trình xử lý.

Từ tháng 8/2026, UBND thành phố Hà Nội đã có văn bản chấp thuận các vị trí chôn lấp tro bay tại khu vực bãi rác Sóc Sơn, đồng thời bố trí khu vực lưu giữ tạm thời trên diện tích 3ha thuộc Khu xử lý Sóc Sơn.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện các thủ tục quản lý liên quan. Theo thông tin được Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam công bố tại phiên chất vấn, trong tháng 11/2026, các biện pháp kỹ thuật sẽ được triển khai để hai nhà máy thực hiện chôn lấp tro bay tại những vị trí đã được thành phố chấp thuận.

Việc sớm tổ chức xử lý lượng tro bay tồn đọng được xem là yêu cầu quan trọng nhằm giảm áp lực lưu giữ chất thải tại các nhà máy. Quá trình triển khai cần bảo đảm đầy đủ yêu cầu kỹ thuật về vận chuyển, tiếp nhận, lưu giữ và chôn lấp, tránh nguy cơ phát tán chất thải ra môi trường.

Hướng tới tái chế tro bay, giảm áp lực chôn lấp

Bên cạnh giải pháp chôn lấp trước mắt, Hà Nội đang định hướng nghiên cứu công nghệ xử lý, tái chế tro bay và tro xỉ nhằm giảm lượng chất thải phải đưa đi chôn lấp.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Thanh Nam, thành phố đã chấp thuận phương án nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tái chế các loại tro phát sinh từ nhà máy điện rác. Mục tiêu lâu dài là tận dụng nguồn chất thải này làm nguyên liệu phục vụ sản xuất vật liệu xây dựng.

UBND thành phố cũng giao Công ty cổ phần Năng lượng môi trường Thiên Ý Hà Nội, chủ đầu tư Nhà máy điện rác Sóc Sơn, tiếp tục nghiên cứu và tiếp cận các công nghệ xử lý hiện đại. Thành phố định hướng bố trí khu xử lý tro bay tập trung tại Nam Sơn để phục vụ các nhà máy đốt rác trên địa bàn.

Theo báo cáo của Sở Tài chính Hà Nội ngày 18/9/2026, đến năm 2030, tổng công suất đốt rác phát điện của các dự án trên địa bàn dự kiến đạt khoảng 14.900 tấn/ngày đêm. Trong khi đó, lượng chất thải rắn phát sinh theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô ước gần 14.000 tấn/ngày, bao gồm cả chất thải có khả năng phân loại, tái chế.

Quy mô phát triển các dự án điện rác cho thấy nhu cầu xử lý chất thải thứ cấp sẽ ngày càng lớn. Nếu chỉ tập trung đầu tư công suất đốt mà chưa giải quyết đồng bộ khâu quản lý tro bay, tro xỉ, áp lực tồn lưu chất thải có thể tiếp tục gia tăng.

Do đó, cùng với việc xử lý khoảng 100.000 tấn tro bay hiện có, Hà Nội cần đẩy nhanh nghiên cứu công nghệ tái chế, hoàn thiện quy trình quản lý chất thải sau đốt và tính toán phương án xử lý ngay từ khâu đầu tư các dự án điện rác mới.

Đây là yêu cầu quan trọng để mô hình đốt rác phát điện phát huy hiệu quả môi trường một cách toàn diện, không chỉ giảm lượng rác sinh hoạt phải chôn lấp trực tiếp mà còn kiểm soát tốt lượng chất thải thứ cấp phát sinh trong quá trình vận hành.