Tết đến, Xuân về lại nhớ hương trầm Quỳ Châu

Những ngày cuối năm, khi cái lạnh se sắt tràn về, đặt chân đến thị trấn Tân Lạc hay các bản làng của huyện Quỳ Châu (cũ) - nay là xã Quỳ Châu, người ta dễ dàng cảm nhận một không khí rất khác: Không chỉ là nhịp sống hối hả vào vụ Tết, mà còn là mùi hương trầm thoang thoảng, ấm áp, lan tỏa khắp không gian. Đó là mùi của Tết, mùi của đoàn viên, mùi của ký ức và cũng là mùi của một làng nghề đang bền bỉ sống cùng thời gian.

Thủ phủ hương trầm giữa đại ngàn

Không phải ngẫu nhiên mà Quỳ Châu được nhắc đến như “thủ phủ hương trầm” của xứ Nghệ. Nghề làm hương trầm ở đây đã hình thành và phát triển suốt hơn 30 - 40 năm, thu hút hàng trăm hộ dân gắn bó. Cứ mỗi độ cuối năm, các làng nghề lại bước vào vụ sản xuất cao điểm. Bình quân, mỗi cơ sở sử dụng từ 15 đến 30 lao động, cho ra thị trường hàng triệu que hương để phục vụ nhu cầu Tết

Mùa hương thực sự bắt đầu từ khoảng tháng 10 âm lịch, nhưng trên thực tế, công việc chuẩn bị đã được người dân khởi động từ rất sớm. Ngay từ đầu mùa hè, khi nắng miền Tây Nghệ An còn gay gắt, các gia đình đã phải tất bật đi tìm nguyên liệu, chuẩn bị từng khâu, từng công đoạn để kịp cho một mùa Tết bận rộn phía trước.

Theo những người thợ lành nghề, làm hương trầm không chỉ là lao động, mà còn là sự kết hợp của kinh nghiệm, sự tỉ mỉ và cả cái “duyên” với nghề. Để có được nén hương cháy đều, tỏa mùi thơm dịu, người làm hương phải bắt đầu từ việc chọn đúng nguyên liệu. Nguyên liệu chính là rễ cây hương bài – loại cây mọc nhiều ở vùng núi xứ Nghệ, có mùi thơm tự nhiên, dịu và bền.

Ngoài hương bài, bột hương còn được phối trộn từ hoa hồi, thảo quả, quế chi, trầm xô, bã mía và một số loại thảo mộc khác những “bí quyết” riêng của từng cơ sở, từng gia đình, tạo nên hương thơm không lẫn vào đâu được.

Từ thân lùng non đến nén hương hoàn chỉnh

Để làm ra một cây hương trầm hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Chân hương thường được làm từ thân cây lùng non, chặt từ đầu năm, đem ngâm bùn nhiều tháng liền. Đến khoảng tháng 8 - 10 âm lịch, lùng được vớt lên, chẻ nhỏ, nhuộm màu đỏ rồi phơi thật khô dưới nắng. Người làm nghề nói vui: “Chân hương có phơi đủ nắng thì tàn mới đẹp, mới quăn”.

Phần bột hương sau khi được phối trộn theo công thức riêng sẽ được quấn đều quanh chân hương, sao cho cây hương vừa tròn, vừa chắc, vừa cháy đều. Hương thành phẩm có nhiều kích cỡ khác nhau, từ loại 40cm, 60cm đến loại 1m, 1,2m, phục vụ nhiều nhu cầu sử dụng khác nhau trong đời sống tâm linh của người Việt.

Điều đặc biệt là, cho đến nay, phần lớn hương trầm Quỳ Châu vẫn được làm thủ công, sử dụng hoàn toàn hương liệu từ thiên nhiên. Chính điều đó tạo nên sự khác biệt về chất lượng, giúp hương trầm nơi đây giữ được mùi thơm dịu, không gắt, không khói cay – thứ mà người tiêu dùng ngày càng coi trọng trong bối cảnh thị trường có quá nhiều sản phẩm công nghiệp.

Làng nghề và câu chuyện mưu sinh

Toàn xã Quỳ Châu hiện có 1 hợp tác xã và 7 làng nghề sản xuất hương trầm. Riêng thị trấn Tân Lạc (cũ) đã có hơn 100 hộ tham gia làm nghề, tạo nên một vùng sản xuất tập trung quy mô khá lớn.

Chia sẻ với chúng tôi, chị Trần Thị Loan - Chủ nhiệm Hợp tác xã chia sẻ, gia đình chị đã gắn bó với nghề này từ thời ông bà, đến nay cũng gần 40 năm. Từ một cơ sở nhỏ lẻ, nhờ kiên trì đầu tư và nâng cao chất lượng sản phẩm, mỗi năm gia đình chị thu lãi từ 200 đến 300 triệu đồng, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 20 - 25 lao động địa phương.

“Trước đây gia đình tôi làm được rất ít. Nhưng dần dần, khi chú trọng hơn đến chất lượng, mẫu mã, thị trường mở rộng thì số lượng năm sau cao hơn năm trước. Điều mừng nhất là tạo được việc làm cho bà con trong vùng”, chị Loan tâm sự.

Không chỉ tiêu thụ trong nước, hương trầm Quỳ Châu hiện còn được xuất khẩu sang nhiều nước ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á để phục vụ cộng đồng người Việt xa quê. Sự phát triển của làng nghề đã góp phần rõ rệt trong việc cải thiện đời sống kinh tế của người dân địa phương.

Tại cơ sở sản xuất hương trầm Bình Minh, chị Hoàng Vân – chủ cơ sở cho biết, ngoài hương trầm truyền thống, gia đình còn sản xuất hương thẻ, hương vòng, hương nến… Mỗi năm, cơ sở bán ra thị trường hơn 4 triệu que hương, sau khi trừ chi phí, lãi khoảng 170 - 200 triệu đồng.

Còn với gia đình ông Lương Văn Hoành, cứ mỗi dịp giáp Tết là hàng chục lao động lại tất bật quấn hương, đóng thùng. Riêng vụ Tết, cơ sở của ông dự kiến xuất ra hơn 1.000 thùng hương, doanh thu khoảng trên 800 triệu đồng.

Tính chung toàn vùng, mỗi năm Quỳ Châu sản xuất khoảng 80 - 90 triệu que hương, doanh thu đạt trên 20 tỷ đồng. Riêng khu vực thị trấn Tân Lạc (cũ), doanh thu từ hương trầm ước đạt khoảng 38 tỷ đồng mỗi năm – một con số cho thấy sức sống bền bỉ của làng nghề giữa bối cảnh kinh tế nông thôn đang chuyển mình mạnh mẽ.

Để phát triển bền vững, chính quyền địa phương đang khuyến khích các hộ sản xuất quy mô lớn đầu tư thêm máy móc, giảm bớt sức lao động thủ công ở một số khâu, đồng thời mở rộng vùng trồng nguyên liệu hương bài, đảm bảo nguồn cung lâu dài.

Bên cạnh sản phẩm truyền thống, các cơ sở cũng đã mạnh dạn phát triển thêm hương nụ, hương vòng, hương nghệ thuật… vừa đáp ứng thị hiếu mới, vừa nâng cao giá trị sản phẩm. Hiện nay, đã có 3 cơ sở được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao – một bước tiến quan trọng trong hành trình xây dựng thương hiệu hương trầm Quỳ Châu.

Mùi hương của Tết và của ước mơ

Những ngày này, đi giữa Quỳ Châu, dễ bắt gặp hình ảnh từng bó hương đỏ au phơi kín sân nhà, từng chuyến xe nối đuôi nhau chở hàng đi khắp mọi miền đất nước. Không khí sản xuất rộn ràng hòa cùng mùi hương trầm lan tỏa, tạo nên một bức tranh rất riêng của miền sơn cước những ngày cuối năm.

Hương trầm Quỳ Châu, với dáng vẻ mộc mạc, mùi thơm ngọt dịu, không chỉ góp mặt trong mỗi gia đình Việt mỗi độ Tết đến Xuân về, mà còn đang âm thầm thắp lên những ước mơ làm giàu chính đáng trên mảnh đất quê hương. Đó không chỉ là câu chuyện của một sản phẩm, mà là câu chuyện về sức sống của một làng nghề, về sự bền bỉ của con người miền núi xứ Nghệ trước những đổi thay của thời cuộc.

Rực rỡ làng tăm hương Quảng Phú Cầu trước tết Nguyên đán