Công nghệ số mở đường cho OCOP xanh, phát triển kinh tế nông thôn

Trong bối cảnh thị trường ngày càng chú trọng chất lượng, nguồn gốc và quy trình sản xuất, chuyển đổi số đang trở thành giải pháp quan trọng giúp các chủ thể tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đổi mới phương thức quản lý, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.

Nhiều sản phẩm nông nghiệp Việt Nam có lợi thế về nguyên liệu đặc trưng, chất lượng và bản sắc văn hóa địa phương. Tuy nhiên, việc thiếu dữ liệu đồng bộ, minh bạch về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và chế biến vẫn là rào cản khi tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại. Không ít hợp tác xã, hộ sản xuất còn phụ thuộc vào ghi chép thủ công, gây khó khăn trong kiểm soát chất lượng và chứng minh nguồn gốc sản phẩm.

Trước yêu cầu đó, ứng dụng công nghệ số không chỉ hỗ trợ quản lý sản xuất mà còn góp phần hình thành phương thức phát triển OCOP hiện đại, gắn với tiêu chuẩn chất lượng, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả khai thác lợi thế địa phương.

Số hóa quy trình, minh bạch nguồn gốc sản phẩm

Một trong những giải pháp được triển khai là ứng dụng nền tảng công nghệ số để quản lý dữ liệu sản xuất nông nghiệp. Tiêu biểu là phần mềm eGAP do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Mai Quang Vinh cùng các nhà khoa học nghiên cứu, sáng lập, được phát triển và ứng dụng trong thực tiễn.

Nền tảng tích hợp các chức năng quản lý lô thửa, chuồng trại, cây trồng, vật nuôi, nguyên vật liệu đầu vào và nhật ký sản xuất điện tử. Dữ liệu được cập nhật, lưu trữ trên môi trường số, hỗ trợ cơ sở sản xuất theo dõi quy trình hoạt động, kiểm soát các công đoạn và truy xuất nguồn gốc thông qua mã QR.

Theo số liệu từ đơn vị phát triển, hệ thống đã được triển khai tại một số địa phương thuộc khu vực Tây Bắc, Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ, với hơn 1,2 triệu hồ sơ dữ liệu được thiết lập, trên 180 hợp tác xã và hơn 12.000 hộ nông dân tham gia số hóa. Tổng sản lượng nông sản được quản lý trên nền tảng đạt hơn 3.200 tấn, trong đó một phần đã được kết nối giao thương.

Việc số hóa giúp các hợp tác xã giảm khối lượng ghi chép thủ công, hạn chế thất lạc thông tin, thuận lợi trong tổng hợp hồ sơ và theo dõi sản lượng. Người tiêu dùng cũng có thể tiếp cận thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất và nguồn gốc sản phẩm, qua đó nâng cao tính minh bạch và niềm tin đối với hàng hóa OCOP.

Đối với những sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu đặc trưng, dữ liệu số còn góp phần kết nối giá trị bản địa với thị trường, tạo cơ sở xây dựng thương hiệu và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng hiện đại.

Đưa công nghệ đến gần hơn với người sản xuất

Bên cạnh yêu cầu minh bạch dữ liệu, khả năng tiếp cận công nghệ của các chủ thể OCOP cũng là vấn đề cần quan tâm. Nhiều hợp tác xã, hộ sản xuất tại miền núi, vùng sâu, vùng xa có lợi thế về nguyên liệu và tri thức sản xuất truyền thống nhưng còn hạn chế về tài chính, nhân lực quản trị và kỹ năng công nghệ.

Do đó, các nền tảng số cần được thiết kế đơn giản, dễ sử dụng, phù hợp với điều kiện thực tế tại cơ sở. Khi người sản xuất có thể chủ động cập nhật nhật ký, quản lý vật tư và theo dõi sản lượng bằng thiết bị thông minh, năng lực kiểm soát chất lượng cũng như khả năng xây dựng thương hiệu sẽ từng bước được cải thiện.

Đặc biệt, công nghệ số có thể tạo thêm cơ hội để phụ nữ, đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm sản xuất ở địa bàn khó khăn tham gia sâu hơn vào hoạt động quản trị, quảng bá và kết nối thị trường. Những giá trị từ tri thức bản địa và sản phẩm đặc trưng nhờ đó có thêm điều kiện chuyển hóa thành giá trị kinh tế.

Tuy nhiên, chuyển đổi số không thể thay thế những điều kiện nền tảng của sản xuất xanh. Dữ liệu chỉ có ý nghĩa khi được cập nhật trung thực, thường xuyên và có cơ chế kiểm chứng phù hợp. Các chủ thể OCOP vẫn cần được hỗ trợ chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng, cải tiến bao bì và tăng cường liên kết tiêu thụ.

Việc kết hợp công nghệ số với sử dụng hiệu quả tài nguyên, kiểm soát đầu vào, giảm thất thoát trong sản xuất và bảo tồn lợi thế bản địa sẽ góp phần thúc đẩy OCOP phát triển theo chiều sâu. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm mà còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và xây dựng nông thôn bền vững.

Gợi ý ảnh đại diện: Nên chọn ảnh người nông dân sử dụng điện thoại thông minh tại vùng trồng chè, cà phê hoặc dược liệu xanh. Chú thích ảnh có thể là: Ứng dụng công nghệ số giúp minh bạch quy trình sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm OCOP và thúc đẩy nông nghiệp xanh.

Lâm Đồng kết nối nông sản OCOP, tạo động lực phát triển kinh tế xanh