Bắc Ninh tăng cường xử lý ô nhiễm và khơi thông hệ thống kênh mương nội đồng

Nhiều tuyến kênh xuất hiện ô nhiễm, ách tắc

Kênh tiêu Kim Đôi dài 12,8 km, đảm nhiệm tiêu thoát nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và khu dân cư tại các địa bàn như Tiên Du, Liên Bão, Võ Cường, Vũ Ninh… Đầu tháng 1/2026, người dân phản ánh nước trong kênh chuyển màu đen, xuất hiện váng bọt và mùi hôi, đặc biệt rõ vào mùa khô khi lưu lượng dòng chảy suy giảm.

Đây là một trong những tuyến kênh trục thuộc hệ thống thủy lợi do Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống quản lý. Do tiếp nhận nước từ nhiều nhánh kênh và khu dân cư, chất lượng nước có thời điểm bị ảnh hưởng, nhất là khi dòng chảy yếu. Trước thực trạng này, đơn vị quản lý đã triển khai nạo vét lòng kênh, xử lý các điểm bồi lắng, vớt bèo và bơm bổ sung nước từ sông nhằm duy trì lưu thông.

Song song đó, các địa phương dọc tuyến cũng phối hợp khơi thông kênh mương nội đồng, tăng cường kiểm tra các nguồn xả thải. Tại phường Vũ Ninh, nơi tập trung nhiều cơ sở sản xuất, trung chuyển nông sản và trạm trộn bê tông, chính quyền đã thành lập tổ công tác rà soát, kiểm tra các điểm xả thải, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân không xả rác và nước thải trực tiếp xuống kênh.

Từ tháng 2 đến đầu tháng 3/2026, tuyến kênh nội đồng qua tổ dân phố Đống Mối, phường Tự Lạn xảy ra tình trạng rác thải và xác động vật gây tắc nghẽn dòng chảy, ảnh hưởng đến môi trường sống. Bà Trần Thị Oanh, người dân sinh sống gần khu vực cho biết: “Có thời điểm xác lợn chết trôi dạt về khá nhiều, mùi hôi bốc lên nồng nặc. Người dân quanh đây rất lo ngại tình trạng này kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, cản dòng chảy trên kênh”.

Sau khi kiểm tra, chính quyền phường Tự Lạn đã huy động phương tiện chuyên dụng cùng máy móc để thu gom rác và nạo vét bùn. Đến ngày 15/3, dòng chảy tại khu vực đã được khơi thông. Ông Trần Đỗ Thảo, Chủ tịch UBND phường cho biết, đoạn kênh đi qua địa bàn dài khoảng 5 km, thường xuyên bị rác từ thượng nguồn dồn về, tích tụ tại các vị trí bồi lắng hoặc chân kè khi mực nước dâng cao. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các khu vực thượng nguồn để kiểm tra, nhắc nhở người dân không xả thải xuống kênh.

Cần giải pháp đồng bộ và lâu dài

Những biện pháp xử lý tại từng điểm chỉ mang tính trước mắt. Để bảo đảm hệ thống kênh mương vận hành thông suốt, cần sự vào cuộc đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở, gắn với nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ công trình thủy lợi.

Hiện Bắc Ninh sở hữu mạng lưới thủy lợi quy mô lớn với hơn 592 km đê dọc theo 6 con sông chính gồm Thái Bình, Đuống, Cầu, Cà Lồ, Thương và Lục Nam; 276 cống dưới đê, 1.405 trạm bơm, 274 hồ chứa và hơn 12.000 km kênh mương phục vụ tưới tiêu, tiêu thoát nước.

Hệ thống này không chỉ cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp mà còn góp phần tiêu úng cho khu dân cư, khu công nghiệp. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và phát triển sản xuất khiến nhiều tuyến kênh phải tiếp nhận lượng lớn nước thải sinh hoạt và nước thải từ các cơ sở sản xuất, tạo áp lực lớn lên công tác quản lý.

Thực tế cho thấy, một bộ phận người dân vẫn giữ thói quen xả rác, xác động vật xuống kênh mương. Khi dòng chảy yếu hoặc mực nước dâng, rác dễ tích tụ tại các điểm giao cắt, khúc cua hoặc chân kè, gây cản trở dòng chảy và làm gia tăng ô nhiễm.

Ông Nguyễn Tất Hoàn, Phó Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Bắc Đuống cho biết: “Công ty hiện quản lý 270 tuyến kênh với tổng chiều dài hơn 700 km. Mỗi năm đơn vị dành hàng chục tỷ đồng để tu bổ, nạo vét kênh mương phục vụ sản xuất. Tuy nhiên, áp lực từ rác thải sinh hoạt, nước thải chưa qua xử lý và sự gia tăng các hoạt động sản xuất dọc tuyến kênh đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác quản lý hệ thống thủy lợi”.

Theo ông Hoàn, để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường các tuyến kênh, cần từng bước tách riêng hệ thống thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt trước khi xả ra kênh; tăng cường kiểm tra, giám sát các nguồn xả thải và xử lý nghiêm các vi phạm. Đồng thời, tiếp tục bố trí nguồn lực cải tạo, kiên cố hóa và nạo vét các tuyến kênh, đặc biệt tại những điểm thường xuyên bồi lắng.

Dù đã có quy định xử phạt hành vi xả thải không đúng quy định, nhưng số trường hợp bị phát hiện và xử lý còn hạn chế do vi phạm thường diễn ra vào thời điểm ít người qua lại như ban đêm hoặc sáng sớm.

Để khắc phục tình trạng này, chính quyền các địa phương cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; phối hợp với đơn vị quản lý thủy lợi rà soát các điểm xả thải, tổ chức nạo vét, khơi thông dòng chảy tại các khu vực bị ách tắc. Bên cạnh đó, cần duy trì các hoạt động cộng đồng như “Ngày Chủ nhật xanh”, chiến dịch làm sạch kênh mương nhằm nâng cao nhận thức người dân trong bảo vệ môi trường.

Sở Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các đơn vị liên quan khảo sát, đánh giá hiện trạng các tuyến kênh tiêu và tuyến nhánh, từ đó đề xuất phương án cải tạo, nâng cấp và kiên cố hóa một số tuyến kênh quan trọng trong thời gian tới.

Thanh tra Bắc Ninh chỉ loạt vi phạm tại dự án hơn 64 tỷ đồng của Công ty Hồng Thịnh