Công nghệ xanh Trung Quốc tạo động lực mới cho mục tiêu giảm phát thải toàn cầu

Công nghệ sạch mở rộng cơ hội chuyển dịch năng lượng

Theo phân tích của Reuters, tổng giá trị xuất khẩu công nghệ sạch và các khoản đầu tư của Trung Quốc vào nhóm quốc gia đang phát triển đạt 132 tỷ USD trong năm 2025. Con số này gần tương đương mức 137 tỷ USD mà các quốc gia phát triển dành cho những nước nghèo hơn trong năm 2024.

Tuy nhiên, hai nguồn lực này có bản chất khác nhau. Trong khi phần lớn giá trị đóng góp của Trung Quốc đến từ các giao dịch thương mại và đầu tư trực tiếp vào lĩnh vực công nghệ sạch, nguồn tài chính khí hậu truyền thống còn được sử dụng cho nhiều mục tiêu khác như phát triển nông nghiệp bền vững, hỗ trợ ứng phó thiên tai và khắc phục hậu quả của bão lũ.

Trong tổng giá trị 132 tỷ USD nói trên, khoảng 40 tỷ USD là vốn doanh nghiệp Trung Quốc trực tiếp đầu tư vào các dự án công nghệ sạch tại các quốc gia đang phát triển. Số liệu được hai chuyên gia Mathias Larsen và Xiaokang Xue thuộc Trường Kinh tế London thống kê.

Sự gia tăng dòng vốn và hàng hóa công nghệ xanh cho thấy vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc trong quá trình chuyển dịch năng lượng tại nhiều nền kinh tế. Thay vì chỉ dựa vào các chương trình viện trợ hoặc hỗ trợ tài chính quốc tế, các quốc gia đang phát triển có thêm lựa chọn tiếp cận công nghệ sạch thông qua hoạt động thương mại.

Li Shuo, Giám đốc Trung tâm Khí hậu Trung Quốc thuộc Viện Chính sách Hiệp hội châu Á, nhận định thị trường công nghệ xanh đang có sự thay đổi đáng kể. Nếu trước đây các cuộc đàm phán khí hậu chủ yếu tập trung vào việc các nước giàu hỗ trợ tài chính và công nghệ cho những quốc gia nghèo hơn, thì hiện nay, năng lực sản xuất quy mô lớn đang góp phần kéo giảm giá thành thiết bị năng lượng sạch.

Khi chi phí đầu tư được hạ thấp, các nước đang phát triển có thêm động lực kinh tế để lựa chọn năng lượng tái tạo, qua đó từng bước giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hạn chế phát thải carbon.

Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng trong lĩnh vực công nghệ xanh

Nhờ năng lực sản xuất quy mô lớn cùng sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ, Trung Quốc đã nhanh chóng phát triển ngành công nghiệp năng lượng sạch và chiếm vị trí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nước này hiện là nhà cung cấp lớn các sản phẩm công nghệ xanh như tấm pin mặt trời, pin lưu trữ, xe điện và turbine gió. Lợi thế về quy mô sản xuất giúp nhiều sản phẩm có mức giá cạnh tranh, tạo điều kiện để các quốc gia có nguồn lực tài chính hạn chế tiếp cận những giải pháp năng lượng phát thải thấp.

Theo phân tích của Lauri Myllyvirta, đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch có trụ sở tại Helsinki, lượng công nghệ sạch Trung Quốc xuất khẩu có khả năng giúp các quốc gia Nam bán cầu giảm khoảng 257 triệu tấn CO2 mỗi năm sau khi được đưa vào sử dụng. Mức giảm này tương đương lượng phát thải hằng năm của Pháp.

Đáng chú ý, lượng công nghệ sạch Trung Quốc xuất khẩu trong năm 2026 được dự báo có thể giúp các quốc gia Nam bán cầu giảm khoảng 337 triệu tấn CO2 mỗi năm.

Trong khi đó, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết, hoạt động xuất khẩu thiết bị điện gió và điện mặt trời của nước này đã góp phần giảm khoảng 4,1 tỷ tấn CO2 trên phạm vi toàn cầu trong 5 năm qua. Lượng phát thải được cho là cắt giảm tương đương khoảng 80% tổng lượng khí thải của Mỹ trong một năm.

Những con số này cho thấy tiềm năng đóng góp của công nghệ sạch đối với mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng các ước tính về lượng CO2 được cắt giảm phụ thuộc vào quá trình triển khai, vận hành và mức độ thay thế các nguồn năng lượng phát thải cao tại từng quốc gia.

Đáng chú ý, dù giữ vị trí hàng đầu trong sản xuất và xuất khẩu công nghệ xanh, Trung Quốc vẫn là quốc gia phát thải CO2 lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 1/3 tổng lượng phát thải toàn cầu.

Nguyên nhân xuất phát từ quy mô dân số lớn, hoạt động của nhiều ngành công nghiệp nặng và sự phụ thuộc đáng kể vào than đá. Hơn một nửa sản lượng điện trong nước Trung Quốc vẫn đến từ nguồn nhiên liệu này.

Thực tế trên cho thấy một nghịch lý trong bức tranh năng lượng toàn cầu: Trung Quốc vừa là nhà cung cấp công nghệ quan trọng cho quá trình giảm phát thải quốc tế, vừa phải đối mặt với áp lực chuyển đổi cơ cấu năng lượng và kiểm soát lượng khí thải trong nước.

Mặc dù có ảnh hưởng lớn về thương mại và công nghệ xanh, Trung Quốc vẫn duy trì cách tiếp cận thận trọng tại các cuộc đàm phán khí hậu quốc tế. Đặc biệt, việc Mỹ rút khỏi các cam kết hợp tác khí hậu quốc tế năm 2025 dưới thời Tổng thống Donald Trump được xem là yếu tố tác động đến triển vọng hợp tác giữa hai nền kinh tế lớn.

Một số chuyên gia cho rằng Bắc Kinh có thể chưa muốn đơn phương đảm nhận vai trò dẫn dắt các nỗ lực khí hậu toàn cầu khi thiếu sự tham gia của Washington. Điều này cũng liên quan đến những yêu cầu có thể phát sinh về tăng hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển và đẩy nhanh lộ trình giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Năng lượng sạch giá rẻ tạo động lực cho các nước đang phát triển

Một trong những tác động đáng chú ý của quá trình mở rộng sản xuất công nghệ xanh tại Trung Quốc là khả năng đưa thiết bị năng lượng tái tạo đến gần hơn với các quốc gia đang phát triển.

Tại Ethiopia, áp lực giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch đã thúc đẩy chính phủ nước này ban hành lệnh cấm nhập khẩu ô tô sử dụng động cơ đốt trong từ năm 2024, qua đó tạo điều kiện mở rộng thị trường xe điện.

Theo chuyên gia Mathias Larsen, việc Ethiopia lựa chọn xe điện Trung Quốc xuất phát từ lợi thế về giá thành và hiệu quả kinh tế. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã trở thành nhà cung cấp xe điện lớn trên thế giới. Sự cạnh tranh giữa hàng chục doanh nghiệp sản xuất ô tô được hỗ trợ trong nước đã góp phần kéo giảm giá bán và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu.

Không chỉ trong lĩnh vực giao thông, thiết bị năng lượng mặt trời cũng đang tạo ra những thay đổi đáng kể tại các quốc gia có nhu cầu điện năng lớn.

Pakistan là một ví dụ. Trong năm 2025, quốc gia này nhập khẩu từ Trung Quốc lượng pin mặt trời có tổng công suất lên tới 17 GW, tương đương công suất lắp đặt của Đức trong cùng kỳ.

Đối với một quốc gia thường xuyên đối mặt với tình trạng thiếu điện, nguồn thiết bị năng lượng mặt trời giá rẻ đã mở thêm lựa chọn phục vụ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Việc tiếp cận các thiết bị này cũng tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp từng bước đa dạng hóa nguồn cung điện.

Theo Reuters, gần 2/3 lượng pin mặt trời và tế bào quang điện Trung Quốc xuất khẩu trong năm 2025 được đưa tới các quốc gia đang phát triển.

Những trường hợp tại Ethiopia và Pakistan cho thấy công nghệ xanh đang dần trở thành lựa chọn thực tế đối với các nền kinh tế có nguồn lực hạn chế. Khi chi phí thiết bị giảm, việc đầu tư vào năng lượng tái tạo không còn chỉ là mục tiêu dài hạn mà có thể mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp thông qua giảm chi phí năng lượng và hạn chế phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

Từ góc độ môi trường, xu hướng này có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh nhiều quốc gia phải đồng thời giải quyết các vấn đề về an ninh năng lượng, ô nhiễm môi trường và thực hiện cam kết giảm phát thải khí nhà kính.

Rào cản thương mại đặt ra thách thức cho hợp tác khí hậu

Mặc dù công nghệ sạch giá rẻ đang mở rộng cơ hội chuyển dịch năng lượng, quá trình phổ biến các sản phẩm này trên thị trường quốc tế vẫn gặp nhiều trở ngại.

Tại Mỹ và một số quốc gia châu Âu, các sản phẩm công nghệ sạch của Trung Quốc phải đối mặt với những biện pháp bảo hộ thương mại. Washington đã áp mức thuế trên 100% đối với xe điện Trung Quốc nhằm bảo vệ các nhà sản xuất trong nước và hạn chế hàng nhập khẩu.

Những động thái này phản ánh sự đan xen giữa mục tiêu môi trường và lợi ích kinh tế trong quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Một mặt, các quốc gia cần mở rộng sử dụng công nghệ phát thải thấp để ứng phó với biến đổi khí hậu. Mặt khác, áp lực cạnh tranh công nghiệp, bảo vệ thị trường nội địa và lợi ích của doanh nghiệp cũng tác động trực tiếp đến chính sách thương mại.

André Corrêa do Lago, nhà đàm phán khí hậu kỳ cựu của Brazil, nhận định các chính sách vốn được xây dựng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu hiện đang vấp phải những phản ứng mạnh mẽ, không chỉ liên quan đến tác động môi trường mà còn xuất phát từ những lo ngại về thương mại và năng lực cạnh tranh.

Thực tế này cho thấy cuộc chiến chống biến đổi khí hậu không chỉ phụ thuộc vào việc phát triển công nghệ mới hay mở rộng nguồn vốn đầu tư. Khả năng hợp tác giữa các quốc gia, cơ chế thương mại và việc tạo điều kiện để công nghệ sạch được tiếp cận rộng rãi cũng đóng vai trò quan trọng.

Trong bối cảnh phát thải khí nhà kính tiếp tục là thách thức toàn cầu, việc giảm chi phí sản xuất và phổ biến các giải pháp năng lượng tái tạo có thể tạo ra động lực đáng kể cho quá trình chuyển dịch xanh. Tuy nhiên, để những lợi ích đó được phát huy rộng rãi, các quốc gia cần tìm được sự cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ môi trường, bảo đảm an ninh năng lượng và lợi ích kinh tế.

Sự phát triển của công nghệ sạch Trung Quốc vì thế không chỉ làm thay đổi thị trường năng lượng mà còn góp phần định hình cách thức các quốc gia tiếp cận mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu trong những năm tới.

Trung Quốc thử nghiệm công nghệ khai thác năng lượng gió ở độ cao 4.000 m