El Niño cảnh báo sớm nắng nóng Amazon

Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Australia và Brazil cho thấy, những thay đổi bất thường về nhiệt độ nước biển tại khu vực nhiệt đới Thái Bình Dương và Đại Tây Dương có thể cung cấp những tín hiệu sớm về nguy cơ xuất hiện các hiện tượng thời tiết cực đoan tại lưu vực Amazon.

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Trung tâm Nghiên cứu về thời tiết thế kỷ XXI của Hội đồng Nghiên cứu Australia phối hợp với Viện Nghiên cứu Không gian Quốc gia Brazil thực hiện. Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí Earth's Future.

Tín hiệu khí hậu xuất hiện trước nhiều tháng

Theo nhóm nghiên cứu, các đợt nắng nóng cực đoan tại Amazon có xu hướng xuất hiện sau những giai đoạn ấm lên bất thường liên quan đến hiện tượng El Niño ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, đồng thời đi kèm với sự gia tăng nhiệt độ tại một số khu vực ở Đại Tây Dương nhiệt đới.

Đáng chú ý, tín hiệu cảnh báo sớm rõ rệt nhất được phát hiện trong khoảng thời gian từ tháng 3 đến tháng 5. Trong giai đoạn này, nguy cơ xảy ra các đợt nắng nóng cực đoan trên phần lớn lưu vực Amazon có thể được nhận diện từ những điều kiện khí hậu hình thành trước đó tới 7 tháng.

Khoảng thời gian dự báo dài này được đánh giá có ý nghĩa đối với công tác chuẩn bị và ứng phó với các hiện tượng khí hậu cực đoan tại Amazon, một trong những khu vực có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hệ sinh thái toàn cầu.

Không chỉ nắng nóng, nghiên cứu còn cho thấy khả năng nhận diện sớm những giai đoạn nóng và khô đồng thời, đặc biệt tại khu vực phía Bắc và vùng hạ lưu trung tâm Amazon. Tuy nhiên, mức độ dự báo không đồng đều giữa các khu vực và yếu hơn đáng kể ở một số vùng khác của lưu vực.

Ứng dụng học máy để nhận diện các hiện tượng cực đoan

Để thực hiện nghiên cứu, nhóm khoa học sử dụng các phương pháp học máy nhằm phân tích mối quan hệ giữa những biến động của hệ thống khí hậu quy mô lớn với các hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra đồng thời.

Theo các nhà nghiên cứu, việc dự báo những hiện tượng kết hợp như nắng nóng và khô hạn thường phức tạp hơn so với dự báo riêng từng hiện tượng. Việc xác định được những tín hiệu khí hậu xuất hiện trước nhiều tháng vì vậy có thể bổ sung một công cụ quan trọng cho các hệ thống dự báo và cảnh báo sớm.

Các nhà khoa học cho rằng, khi nhiệt độ tại Thái Bình Dương và Đại Tây Dương thay đổi theo những mô hình nhất định, những tín hiệu này có thể được sử dụng để đánh giá nguy cơ hình thành các điều kiện thời tiết cực đoan tại Amazon trong những tháng tiếp theo.

Amazon là một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất của thế giới, đồng thời có vai trò lớn trong chu trình carbon toàn cầu. Vì vậy, sự gia tăng các đợt nóng và khô kéo dài có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đối với khu vực này.

Theo nghiên cứu, các đợt nóng và khô kết hợp có thể làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, gây tổn thương hệ sinh thái và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Những điều kiện thời tiết này cũng có thể tác động đến an ninh lương thực và nguồn nước của các cộng đồng sinh sống trong và xung quanh lưu vực Amazon.

Đáng chú ý, khi rừng bị ảnh hưởng bởi nắng nóng, hạn hán và cháy rừng, khả năng hấp thụ CO₂ của hệ sinh thái cũng có thể suy giảm. Điều này làm gia tăng những lo ngại về tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan đối với cân bằng carbon và biến đổi khí hậu.

Nhóm nghiên cứu nhận định, các đợt nóng và khô tại Amazon đang có xu hướng xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn. Do đó, việc xác định được các tín hiệu khí hậu từ nhiều tháng trước có thể tạo thêm thời gian để chính quyền, cộng đồng và các cơ quan quản lý chuẩn bị phương án ứng phó.

Mặc dù đã xác định được một số khu vực và thời điểm mà các điều kiện khí hậu tại Thái Bình Dương và Đại Tây Dương có thể cung cấp tín hiệu cảnh báo sớm, các nhà khoa học cho rằng vẫn cần tiếp tục nghiên cứu trước khi có thể chuyển những mối liên hệ này thành một hệ thống cảnh báo vận hành trong thực tế.

Đặc biệt, khả năng dự báo hiện chưa đồng đều giữa các khu vực của lưu vực Amazon. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu các cơ chế khí hậu đứng sau những mối liên hệ này, đồng thời kiểm chứng độ tin cậy của mô hình dự báo trong nhiều điều kiện khác nhau, sẽ là bước quan trọng để nâng cao khả năng cảnh báo sớm.

Nếu được phát triển thành công, những tín hiệu từ Thái Bình Dương và Đại Tây Dương có thể giúp các cơ quan quản lý có thêm thời gian chuẩn bị trước các nguy cơ nắng nóng, khô hạn và cháy rừng tại Amazon, qua đó góp phần giảm thiểu tác động đối với con người và hệ sinh thái.

El Niño đẩy cao nguy cơ ngập lụt, xói mòn bờ biển phía Tây nước Mỹ