[Góc nhìn tuần qua]: Tín chỉ carbon - “Mảnh ghép quan trọng của chuyển dịch xanh”

Thị trường tín chỉ carbon, về bản chất, là cơ chế cho phép lượng phát thải khí nhà kính được định giá và giao dịch như một loại hàng hóa đặc biệt. Thông qua cơ chế này, các chủ thể phát thải lớn sẽ có thêm lựa chọn: hoặc đầu tư đổi mới công nghệ để giảm phát thải tại nguồn, hoặc tham gia mua tín chỉ carbon từ các dự án, lĩnh vực có khả năng hấp thụ hoặc cắt giảm khí nhà kính hiệu quả hơn. Việc khẩn trương xây dựng và vận hành thị trường tín chỉ carbon phản ánh sự chuyển biến trong tư duy quản lý môi trường, từ cách tiếp cận hành chính sang sử dụng công cụ kinh tế. Đây cũng là bước đi phù hợp với xu thế quốc tế, khi ngày càng nhiều quốc gia coi thị trường carbon là trụ cột trong chính sách khí hậu và tăng trưởng xanh. Quan trọng hơn, thị trường tín chỉ carbon không chỉ nhằm mục tiêu giảm phát thải đơn thuần, mà còn mở ra cơ hội huy động nguồn lực tài chính mới cho bảo vệ môi trường, bảo tồn rừng, phát triển năng lượng tái tạo và các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Thực tiễn cho thấy, điện hóa giao thông đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm phát thải khí nhà kính trong khu vực đô thị, nhất là trong bối cảnh áp lực ô nhiễm không khí và phát thải carbon từ phương tiện cơ giới ngày càng gia tăng. Việc từng bước thay thế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng xe điện, song song với phát triển hạ tầng trạm sạc, trạm đổi pin, không chỉ phản ánh xu hướng công nghệ mà còn thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy quản lý đô thị theo hướng bền vững và thân thiện môi trường. Trong bối cảnh Việt Nam đang khẩn trương xây dựng và vận hành thị trường tín chỉ carbon, quá trình điện hóa giao thông có thể trở thành một cấu phần quan trọng tạo nguồn tín chỉ, nếu các hoạt động giảm phát thải được đo đếm, báo cáo và thẩm tra một cách minh bạch, khoa học. Khi đó, việc chuyển đổi sang xe điện không chỉ dừng lại ở ý nghĩa môi trường, mà còn mang lại giá trị kinh tế thông qua cơ chế thị trường, tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư dài hạn vào hạ tầng và dịch vụ giao thông xanh. Tuy nhiên, các phân tích chuyên môn cũng cho thấy, hiệu quả giảm phát thải của xe điện phụ thuộc chặt chẽ vào cơ cấu nguồn điện quốc gia; nếu điện năng phục vụ giao thông vẫn chủ yếu đến từ các nguồn phát thải cao, lợi ích về carbon sẽ bị suy giảm, thậm chí phát sinh những đánh giá sai lệch về mức độ “xanh” của quá trình chuyển đổi. Chính vì vậy, việc thiết kế và vận hành thị trường tín chỉ carbon cần được đặt trong một cách tiếp cận tổng thể, liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa chính sách giao thông, chính sách năng lượng và chiến lược tăng trưởng xanh, nhằm bảo đảm rằng mỗi tín chỉ carbon được tạo ra đều phản ánh đúng giá trị giảm phát thải thực chất và đóng góp hiệu quả cho mục tiêu phát triển bền vững.

Trước hết, thị trường tín chỉ carbon cần được xây dựng trên nền tảng minh bạch và đáng tin cậy, coi đây là điều kiện tiên quyết để tạo lập niềm tin cho các chủ thể tham gia. Hệ thống đo đếm, báo cáo và thẩm tra phát thải phải được chuẩn hóa, vận hành thống nhất, bảo đảm mỗi tín chỉ carbon phản ánh đúng giá trị môi trường thực tế; nếu không, thị trường rất dễ rơi vào hình thức và làm suy giảm hiệu quả điều tiết phát thải. Cùng với đó, thị trường cần được thiết kế theo lộ trình phù hợp, có giai đoạn thí điểm, xác định rõ các ngành tham gia và mối quan hệ giữa cơ chế bắt buộc với cơ chế tự nguyện, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động chuyển đổi theo hướng phát thải thấp. Đồng thời, thị trường tín chỉ carbon phải gắn chặt với chiến lược tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn, mở rộng nguồn tín chỉ từ nông nghiệp bền vững, quản lý rừng, xử lý chất thải và các giải pháp dựa vào thiên nhiên. Cuối cùng, yếu tố công bằng và bao trùm cần được đặt lên hàng đầu, để cộng đồng địa phương và doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể tham gia và hưởng lợi thực chất. Chỉ khi bảo đảm được tính minh bạch, lộ trình hợp lý và sự tham gia rộng rãi, thị trường tín chỉ carbon mới có thể vận hành bền vững và phát huy đúng vai trò trong chuyển dịch tăng trưởng xanh.

Khẩn trương xây dựng và vận hành thị trường tín chỉ carbon không chỉ là yêu cầu từ các cam kết khí hậu, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững và phát thải thấp. Thị trường này, nếu được thiết kế và vận hành đúng hướng, sẽ trở thành công cụ quan trọng thúc đẩy đổi mới công nghệ, huy động nguồn lực xã hội cho bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

[Góc nhìn tuần qua]: Đại hội XIV nhấn mạnh “kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế các-bon thấp”