An ninh nguồn nước

Hồ Dầu Tiếng trước nguy cơ El Niño: Chủ động nguồn nước cho mùa khô 2027

Minh Anh • 20/11/2026 10:16

Với dung tích thiết kế 1,58 tỷ m³, hồ Dầu Tiếng giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn nước cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp tại khu vực Đông Nam Bộ. Trước nguy cơ El Niño xuất hiện vào cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, việc chủ động tích trữ, điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Áp lực bảo đảm an ninh nguồn nước

Hồ Dầu Tiếng là một trong những công trình thủy lợi lớn nhất cả nước, có diện tích mặt nước khoảng 27.000 ha, dung tích thiết kế 1,58 tỷ m³. Công trình có nhiệm vụ cung cấp nước tưới cho gần 120.000 ha đất sản xuất nông nghiệp, đồng thời đáp ứng nhu cầu nước sinh hoạt, công nghiệp và các hoạt động kinh tế - xã hội tại Tây Ninh, Thành phố Hồ Chí Minh và một số khu vực lân cận.

Với phạm vi phục vụ rộng và nhiều mục đích khai thác khác nhau, hồ Dầu Tiếng có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh nguồn nước khu vực Đông Nam Bộ. Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng khó lường của thời tiết và biến đổi khí hậu, việc bảo đảm nguồn nước cho các nhu cầu sử dụng đang đối mặt với không ít thách thức.

ho.jpg
Ảnh minh họa

Nguy cơ El Niño xuất hiện vào cuối năm 2026 và trong năm 2027 đặt ra khả năng lượng mưa và dòng chảy trên lưu vực suy giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bổ sung nguồn nước cho hồ. Nếu tình trạng thiếu hụt lượng nước kéo dài, áp lực không chỉ tập trung ở khâu tích trữ mà còn lan sang việc phân phối nước giữa các khu vực, ngành nghề và nhóm đối tượng sử dụng.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển từ phương thức điều hành chủ yếu dựa trên mực nước hiện tại sang quản trị nguồn nước theo hướng chủ động, có khả năng dự báo và xây dựng phương án ứng phó với nhiều tình huống khác nhau.

Một trong những giải pháp đang được triển khai là tăng cường quan trắc lượng mưa, dòng chảy và các thông số nguồn nước trên lưu vực. Hệ thống trạm đo mưa tự động, phần mềm phân tích dữ liệu và các công cụ hỗ trợ dự báo được đưa vào phục vụ công tác quản lý, vận hành hồ chứa.

Bên cạnh đó, hệ thống giám sát và điều khiển SCADA hỗ trợ theo dõi mực nước hồ, diễn biến nguồn nước tại các nhánh sông, suối và tình hình mực nước khu vực hạ du. Việc cập nhật dữ liệu thường xuyên giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở đánh giá khả năng nguồn nước đến hồ, tính toán lượng nước có thể tích trữ và xây dựng phương án điều tiết phù hợp.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi dữ liệu quan trắc đủ tin cậy, được cập nhật liên tục và kết nối đồng bộ giữa các khu vực. Đặc biệt, năng lực dự báo cần được gắn với quy trình ra quyết định vận hành, thay vì chỉ dừng lại ở việc thu thập và xử lý thông tin.

Xây dựng các kịch bản ứng phó với tình huống thiếu nước


Trước nguy cơ nguồn nước suy giảm, sáu kịch bản vận hành hồ Dầu Tiếng trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12/2026 đã được xây dựng, dựa trên các giả định khác nhau về lượng nước đến hồ và nhu cầu khai thác, sử dụng.

Trong đó, bốn kịch bản đầu tập trung tính toán khả năng suy giảm lượng nước đến hồ ở những mức độ khác nhau so với trung bình nhiều năm. Các phương án xem xét cả trường hợp lượng nước đến hồ giảm từ tháng 10, tháng 11 và tình huống suy giảm ngay từ tháng 9.

Đáng chú ý, phương án chuyển nước từ hồ Phước Hòa về hồ Dầu Tiếng cũng được tính toán trong trường hợp nguồn nước thiếu hụt. Đây là giải pháp nhằm bổ sung nguồn dự trữ, tăng khả năng điều phối giữa các công trình thủy lợi trong cùng hệ thống.

Hai kịch bản còn lại đặt ra tình huống hạn hán nghiêm trọng, lấy diễn biến lượng nước đến hồ trong các năm 2004 và 2005 làm cơ sở tham chiếu. Đây là những năm có điều kiện nguồn nước bất lợi, được sử dụng để tính toán khả năng ứng phó khi tình trạng thiếu nước diễn biến phức tạp.

Trong trường hợp nguồn nước suy giảm nghiêm trọng, phương án cấp nước có thể phải chuyển sang phân đoạn, phân vùng và luân phiên; đồng thời kiểm soát chặt chẽ nhu cầu khai thác, sử dụng nước. Điều này cho thấy việc chuẩn bị các kịch bản không chỉ nhằm bảo đảm khả năng tích trữ mà còn hướng đến phương án phân phối nguồn nước trong điều kiện khó khăn.

Theo kế hoạch, đến ngày 31/12/2026, mực nước hồ phấn đấu đạt cao trình thiết kế, tạo nguồn dự trữ phục vụ sản xuất và sinh hoạt trong mùa khô năm 2027. Tuy nhiên, khả năng tích nước thực tế vẫn phụ thuộc vào diễn biến lượng mưa, dòng chảy và điều kiện thời tiết trên toàn lưu vực trong những tháng cuối năm.

Sử dụng nước tiết kiệm, bảo đảm hài hòa các nhu cầu


Một vấn đề quan trọng trong quản trị hồ Dầu Tiếng là cân đối nguồn nước giữa các mục đích sử dụng. Bên cạnh yêu cầu cung cấp nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp, việc duy trì dòng chảy môi trường sau đập xuống hạ lưu sông Sài Gòn cũng cần được tính toán trong phương án vận hành.

Đây là bài toán không đơn giản, nhất là khi nguồn nước có nguy cơ suy giảm trong khi nhu cầu sử dụng giữa các khu vực và ngành kinh tế vẫn ở mức cao. Nếu không có phương án phân bổ hợp lý, tình trạng thiếu nước có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, hoạt động công nghiệp, đời sống dân cư và chất lượng môi trường nước ở hạ lưu.

Đối với sản xuất nông nghiệp, việc thay đổi phương thức tưới tiêu được xem là một trong những giải pháp cần thiết. Thay vì tưới tràn trên diện rộng, phương án tưới phân đoạn, phân vùng và luân phiên được khuyến nghị nhằm hạn chế thất thoát nước. Hệ thống có thể được tổ chức thành ba vùng tưới, luân phiên cấp nước theo chu kỳ bảy ngày, từ cuối kênh lên đầu kênh, phù hợp với khả năng cung cấp của từng khu vực.

Cùng với đó, các địa phương và người dân cần chủ động nạo vét kênh mương nội đồng, gia cố bờ bao, tận dụng ao, hồ nhỏ để tích trữ nước; điều chỉnh lịch thời vụ, cơ cấu cây trồng và áp dụng phương pháp tưới tiết kiệm. Những giải pháp này cần được triển khai sớm, nhất là tại các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán và thiếu nước.

Theo quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023, việc điều hòa, phân phối tài nguyên nước phải căn cứ vào quy hoạch, kịch bản nguồn nước, hiện trạng và nhu cầu khai thác, sử dụng, đồng thời tính đến tác động của biến đổi khí hậu. Khi xảy ra hạn hán, thiếu nước, việc phân phối phải bảo đảm thứ tự ưu tiên, trong đó trước hết là nhu cầu nước sinh hoạt.

Thực tế tại hồ Dầu Tiếng cho thấy, bảo đảm an ninh nguồn nước không thể chỉ dựa vào dung tích tích trữ của một công trình. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp giữa quản lý hồ chứa, điều tiết liên hồ, quản lý hệ thống kênh dẫn, chính quyền địa phương và các đối tượng sử dụng nước.

Trước nguy cơ El Niño, việc chủ động xây dựng kịch bản, nâng cao năng lực dự báo và tổ chức phân phối nước hợp lý có ý nghĩa quan trọng. Quan trọng hơn, cần hình thành cơ chế quản trị nguồn nước có tính liên kết, trong đó việc khai thác phải gắn với khả năng tái tạo, bảo vệ chất lượng nước và duy trì các chức năng sinh thái của hệ thống sông, hồ.

Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt để ứng phó với mùa khô năm 2027 mà còn là vấn đề lâu dài trong bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại khu vực Đông Nam Bộ.

Bài liên quan
  • Lâm Đồng chủ động ứng phó nguy cơ hạn hán do El Niño
    Trước dự báo hiện tượng El Niño có thể duy trì cường độ rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô tới đang đặt ra nhiều thách thức đối với sản xuất và đời sống tại tỉnh Lâm Đồng. Trước tình hình đó, tỉnh đang triển khai đồng bộ các giải pháp, từ điều chỉnh lịch thời vụ, kiểm soát diện tích sản xuất đến rà soát, sửa chữa công trình thủy lợi và chủ động tích trữ nguồn nước.

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Hồ Dầu Tiếng trước nguy cơ El Niño: Chủ động nguồn nước cho mùa khô 2027
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.