Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường: Nền tảng của tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới

Nhìn lại chặng đường phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy, mô hình tăng trưởng dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, tiêu hao nhiều năng lượng và đánh đổi môi trường để lấy tốc độ tăng trưởng ngắn hạn sớm hay muộn đều bộc lộ những giới hạn nghiêm trọng. Ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, biến đổi khí hậu và các rủi ro thiên tai ngày càng gia tăng không chỉ làm xói mòn thành quả kinh tế, mà còn tạo ra gánh nặng lớn cho ngân sách nhà nước, hệ thống y tế và đời sống xã hội.

Đối với Việt Nam, một quốc gia đang phát triển với độ mở kinh tế lớn, tác động của suy thoái môi trường không chỉ dừng lại ở phạm vi sinh thái mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, khả năng thu hút đầu tư và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thực tế cho thấy, chi phí xử lý ô nhiễm, khắc phục hậu quả thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi ngân sách. Nếu không thay đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, những chi phí này sẽ tiếp tục gia tăng, làm triệt tiêu một phần không nhỏ thành quả phát triển kinh tế.

Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường trở thành yêu cầu mang tính sống còn. Đây không chỉ là cách tiếp cận nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến thiên nhiên, mà còn là phương thức để tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng và tạo ra các động lực phát triển mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường – xu thế tất yếu của mô hình tăng trưởng mới

Trên bình diện toàn cầu, xu thế chuyển dịch sang kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng carbon thấp đang diễn ra mạnh mẽ. Các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành thước đo quan trọng đối với doanh nghiệp và nền kinh tế. Những quốc gia chậm thích ứng với xu thế này sẽ đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi các chuỗi cung ứng quốc tế, mất dần lợi thế cạnh tranh và phụ thuộc ngày càng lớn vào các thị trường truyền thống.

Đối với Việt Nam, việc gắn phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường không chỉ xuất phát từ sức ép bên ngoài, mà trước hết là yêu cầu nội tại của quá trình phát triển. Tài nguyên thiên nhiên hữu hạn, dân số đông, tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh khiến áp lực lên môi trường ngày càng lớn. Nếu tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, sử dụng nhiều tài nguyên và lao động giá rẻ, nền kinh tế sẽ khó có thể bứt phá về năng suất và giá trị gia tăng.

Chính vì vậy, việc chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng, hiệu quả và bền vững được xác định là hướng đi chiến lược. Trong mô hình này, bảo vệ môi trường không phải là “chi phí phát sinh”, mà là yếu tố cấu thành của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch, sản xuất thân thiện với môi trường không chỉ giảm rủi ro pháp lý và chi phí dài hạn, mà còn nâng cao uy tín thương hiệu, khả năng tiếp cận thị trường và thu hút nguồn vốn xanh.

Đặc biệt, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành đầu năm 2026 đã nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với phát triển bền vững, trong đó khu vực kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt và kiến tạo. Theo tinh thần Nghị quyết, việc quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực quốc gia phải bảo đảm hiệu quả kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm lợi ích lâu dài của quốc gia.

Nghị quyết 79-NQ/TW cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về việc kinh tế nhà nước phải đi đầu trong đầu tư hạ tầng xanh, năng lượng sạch, công nghiệp nền tảng và các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế, qua đó tạo “lực kéo” cho toàn bộ hệ thống kinh tế chuyển dịch theo hướng xanh và bền vững. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm khắc phục tình trạng phát triển thiếu đồng bộ, nơi mà tăng trưởng kinh tế ở một số lĩnh vực vẫn đang đánh đổi bằng môi trường và tài nguyên.

Gắn kết hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường – điều kiện để phát triển bền vững lâu dài

Thực tiễn cho thấy, phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường không phải là hai mục tiêu đối lập, mà có mối quan hệ hữu cơ, tác động qua lại lẫn nhau. Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng môi trường suy thoái sẽ sớm rơi vào vòng xoáy chi phí khắc phục, làm giảm hiệu quả đầu tư và chất lượng sống của người dân. Ngược lại, bảo vệ môi trường tốt sẽ tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế lâu dài, ổn định và bao trùm.

Việc gắn kết hài hòa hai mục tiêu này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển, từ “tăng trưởng bằng mọi giá” sang “tăng trưởng có trách nhiệm”. Điều này thể hiện trước hết ở việc hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng tích hợp các yêu cầu môi trường vào quá trình lập kế hoạch, đầu tư và phát triển kinh tế – xã hội. Các dự án đầu tư không chỉ được đánh giá bằng hiệu quả kinh tế trước mắt, mà còn phải xem xét đầy đủ tác động môi trường, xã hội và khả năng duy trì lâu dài.

Bên cạnh đó, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo giữ vai trò then chốt trong việc dung hòa mối quan hệ giữa tăng trưởng và môi trường. Ứng dụng công nghệ sạch, công nghệ tiết kiệm năng lượng, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số không chỉ giúp giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên, mà còn tạo ra các ngành nghề mới, việc làm mới và giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế.

Phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường cũng là yếu tố quan trọng để bảo đảm công bằng xã hội và ổn định lâu dài. Môi trường trong lành không chỉ là điều kiện sống cơ bản của người dân, mà còn là nguồn lực phát triển của các ngành kinh tế như nông nghiệp, du lịch, thủy sản và dịch vụ. Việc bảo vệ môi trường vì thế không chỉ phục vụ mục tiêu sinh thái, mà còn trực tiếp góp phần nâng cao sinh kế, chất lượng sống và sự hài lòng của người dân đối với quá trình phát triển.

Bước vào năm 2026 và những năm tiếp theo, khi Việt Nam tiếp tục hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, yêu cầu phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường sẽ ngày càng trở nên rõ nét và cấp thiết hơn. Đây không chỉ là cam kết chính trị hay yêu cầu của hội nhập, mà là lựa chọn chiến lược để bảo đảm tương lai phát triển bền vững của đất nước.

Phát triển kinh tế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt trên nền tảng môi trường bền vững và hệ sinh thái lành mạnh. Đó chính là con đường để Việt Nam không chỉ tăng trưởng nhanh, mà còn tăng trưởng bền vững, bao trùm và có trách nhiệm với các thế hệ mai sau.

Chính phủ ban hành Nghị định sửa đổi một số quy định về bảo vệ môi trường