Quảng Ngãi rà soát toàn diện quy trình vận hành hồ thủy điện trước thời tiết cực đoan

Sau sắp xếp, sáp nhập địa giới hành chính, tỉnh Quảng Ngãi hiện có 56 nhà máy thủy điện với tổng công suất lắp máy hơn 1.085MW. Các công trình chủ yếu phân bố trên các lưu vực sông Trà Khúc, Sê San, sông Vệ và sông Pô Kô – những hệ thống sông có vai trò quan trọng trong điều tiết lũ, cung cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt.

Theo ông Nguyễn Thanh Mân, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi, năm 2025, tổng sản lượng điện từ các nhà máy thủy điện trên địa bàn ước đạt 5,93 tỷ kWh, đóng góp cho ngân sách nhà nước khoảng 1.365 tỷ đồng. Bên cạnh đó, 6 dự án thủy điện liên tỉnh Gia Lai – Quảng Ngãi phát lên lưới điện quốc gia khoảng 6,2 tỷ kWh, nộp ngân sách tỉnh Quảng Ngãi hơn 1.000 tỷ đồng, riêng năm 2025 ước đạt khoảng 1.037 tỷ đồng.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, hệ thống hồ chứa thủy điện còn phát huy vai trò điều tiết dòng chảy, cắt giảm lũ, cấp nước cho sản xuất và sinh hoạt, góp phần ổn định đời sống người dân vùng hạ du. Sở Công Thương cho biết trong năm 2025, các chủ đầu tư cơ bản chấp hành nghiêm các quy định về an toàn đập, thực hiện đầy đủ công tác quan trắc và phương án ứng phó khẩn cấp. Dù thiên tai diễn biến phức tạp, các công trình vẫn vận hành ổn định, không ghi nhận sự cố nghiêm trọng.

Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc. Tại một số dự án như Đăkđrinh, Sơn Trà 1 và ĐăkBa, các thủ tục liên quan đến đất đai, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thanh lý rừng phòng hộ còn kéo dài, chưa được xử lý dứt điểm.

Đáng lo ngại hơn là những hạn chế trong công tác vận hành hồ chứa. Hệ thống quan trắc, dự báo tại các lưu vực sông nhỏ chưa đáp ứng yêu cầu trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan. Việc chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị còn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành liên hồ chứa – yếu tố then chốt trong điều tiết lũ.

Một lãnh đạo Sở Công Thương tỉnh Quảng Ngãi thẳng thắn nhìn nhận, một số chủ đầu tư còn thiếu chủ động trong chia sẻ dữ liệu mưa thực tế, chưa linh hoạt hạ thấp mực nước hồ để đón lũ. Cá biệt, có đơn vị xả nước về hạ du trong mùa khô với lưu lượng quá thấp, không đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Cũng theo vị lãnh đạo này, trước những trận mưa lớn bất thường vượt mốc lịch sử, các chủ đầu tư phải chủ động chia sẻ dữ liệu, hạ mực nước hồ ngay khi có thông tin bão; tuyệt đối không để hồ tích đầy mới tiến hành xả. Việc thông báo lưu lượng xả lũ phải trung thực, kịp thời để bảo đảm an toàn tối đa cho vùng hạ du.

Trước diễn biến thời tiết ngày càng phức tạp, tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu rà soát toàn bộ quy trình vận hành liên hồ chứa, cắt giảm các khâu trung gian nhằm rút ngắn thời gian ban hành lệnh vận hành trong các tình huống khẩn cấp.

Theo ông Trần Phước Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, thời gian qua, công tác quản lý các hồ chứa thủy điện cơ bản đáp ứng yêu cầu cấp nước cho sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và phát điện. Tuy nhiên, bối cảnh thời tiết bất thường đòi hỏi địa phương phải chủ động hơn trong xây dựng các kịch bản ứng phó.

Lãnh đạo tỉnh nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng các công cụ tính toán khoa học dựa trên dữ liệu quan trắc chính xác, cập nhật liên tục để phục vụ công tác điều hành. Mục tiêu cao nhất là bảo đảm an toàn tuyệt đối tính mạng người dân, an toàn công trình và vùng hạ du, đồng thời giảm thiểu thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Sở Công Thương rà soát toàn bộ quy trình vận hành liên hồ chứa, tham mưu cấp có thẩm quyền điều chỉnh cho phù hợp thực tiễn.

Đáng chú ý, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao thành lập tổ tham mưu chuyên trách nhằm rút ngắn tối đa thời gian ban hành lệnh vận hành hồ chứa trong tình huống khẩn cấp. Tổ này có nhiệm vụ tinh gọn quy trình, cắt giảm các bước trung gian và áp dụng cơ chế phối hợp linh hoạt.

Song song đó, tỉnh sẽ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ triển khai số hóa bản đồ ngập lụt vùng hạ du, xây dựng hệ thống công cụ tính toán theo thời gian thực làm cơ sở khoa học cho việc ra quyết định.

Về quy hoạch, tỉnh yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện bản đồ ngập lụt vùng hạ du, làm rõ trách nhiệm tài chính giữa ngân sách nhà nước và các chủ hồ. Trước mắt, các dữ liệu bản đồ hiện có phải được bàn giao ngay cho địa phương để chủ động xây dựng phương án ứng phó.

UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng yêu cầu các địa phương kiện toàn phương án phòng, chống thiên tai theo mô hình chính quyền hai cấp, nâng cao năng lực chỉ huy và phản ứng nhanh tại cơ sở theo phương châm “4 tại chỗ”, bảo đảm không bị động trước mọi tình huống.

Nghệ An dự kiến thành lập thêm 2 khu bảo tồn thiên nhiên mới