Quảng Ngãi triển khai nhiều giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước cho đảo Lý Sơn

Trong quá trình thực hiện mục tiêu đưa Lý Sơn trở thành trung tâm du lịch biển đảo quốc gia vào năm 2045, tỉnh Quảng Ngãi đang tập trung triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm khắc phục tình trạng thiếu nước ngọt. Đây được xem là nhiệm vụ then chốt để bảo đảm an ninh nguồn nước và tạo nền tảng cho phát triển bền vững tại hòn đảo tiền tiêu.

Đảo Bé thiếu nước ngọt kéo dài

Đảo Bé (đảo An Bình, thuộc đặc khu Lý Sơn) có diện tích khoảng 0,69 km² và là điểm đến hấp dẫn nhờ cảnh quan hoang sơ cùng các vách đá núi lửa hình thành từ hàng triệu năm trước. Tuy nhiên, do đặc điểm địa chất từ nham thạch núi lửa, đảo hầu như không có các túi nước ngầm. Hơn 500 nhân khẩu trên đảo nhiều năm qua chủ yếu sử dụng nước mưa tích trữ trong lu, bể chứa và nước ngọt vận chuyển từ đảo Lớn sang.

Năm 2012, Nhà máy lọc nước biển thành nước ngọt An Bình được đầu tư với kinh phí khoảng 20 tỷ đồng. Sau thời gian vận hành trong môi trường biển khắc nghiệt, nhiều hạng mục đã xuống cấp. Hiện công trình chỉ đáp ứng khoảng 40-50% nhu cầu thực tế do một số thiết bị hư hỏng và thiếu nguồn điện phù hợp.

Để bù đắp phần thiếu hụt, người dân và các cơ sở dịch vụ phải mua nước vận chuyển từ đảo Lớn với giá khoảng 250.000-350.000 đồng/m³. Người dân phản ánh lượng nước được cấp theo định mức từ nhà máy chưa đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt, đặc biệt đối với các cơ sở kinh doanh du lịch, nên việc mua thêm nước ngọt là cần thiết. Người dân cũng cho biết thường xuyên phải vận động du khách sử dụng nước tiết kiệm do điều kiện khan hiếm trên đảo.

Khai thác nước ngầm vượt khả năng phục hồi

Trong khi đó, tại đảo Lớn – trung tâm của đặc khu Lý Sơn – nguồn nước dưới đất từ lâu là nguồn cung chủ yếu cho hơn 22.000 cư dân và phục vụ 325 ha đất nông nghiệp. Toàn đảo hiện có 2.149 giếng khai thác nước dưới đất, gồm 939 giếng đào và 1.210 giếng khoan.

Kết quả điều tra tài nguyên nước cho thấy tổng lượng khai thác đạt hơn 21.700 m³/ngày đêm, trong khi trữ lượng có thể khai thác bền vững chỉ khoảng 3.200 m³/ngày đêm. Việc khai thác vượt quá khả năng phục hồi của tầng chứa nước đã khiến nhiều khu vực xuất hiện tình trạng suy giảm mực nước ngầm và nhiễm mặn ngày càng nghiêm trọng.

Áp lực từ biến đổi khí hậu và phát triển du lịch

Tình trạng thiếu nước ngọt và nhiễm mặn hiện ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân cũng như toàn bộ diện tích sản xuất nông nghiệp trên đảo. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến cực đoan hơn, các đợt nắng nóng kéo dài xuất hiện với tần suất cao đã tạo thêm áp lực lên nguồn nước ngầm vốn hạn chế.

Người dân phản ánh vào mùa khô, nhiều giếng đào bị cạn hoặc nhiễm mặn, buộc các hộ sản xuất phải chia nhau tưới cầm chừng vào sáng sớm hoặc chiều muộn, khiến chi phí sản xuất tăng đáng kể. Nhiều hộ cũng phải chia nhỏ diện tích tưới, phủ cát trắng để giữ ẩm hoặc chuyển đổi cây trồng nhằm thích ứng với điều kiện thiếu nước.

Áp lực về nguồn nước được dự báo còn gia tăng khi Lý Sơn đẩy mạnh phát triển du lịch theo Đề án phát triển đặc khu Lý Sơn thành trung tâm du lịch biển đảo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Theo mục tiêu của tỉnh Quảng Ngãi, đến năm 2030 Lý Sơn trở thành trung tâm du lịch biển đảo của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, được công nhận là Khu du lịch quốc gia, đón 400.000 lượt khách, đạt tổng thu 900 tỷ đồng và đóng góp 60% GRDP. Đến năm 2045, địa phương hướng tới trở thành trung tâm du lịch biển đảo của cả nước, là điểm đến quan trọng trên tuyến du lịch đường biển quốc tế, đón 2,5 triệu lượt khách, đạt tổng thu 4.500 tỷ đồng và đóng góp 70% GRDP.

Để thực hiện quy hoạch này, nhiều dự án hạ tầng, khu nghỉ dưỡng, công viên ven biển và dịch vụ vui chơi giải trí sẽ được triển khai, đồng nghĩa nhu cầu sử dụng nước ngọt tiếp tục tăng cao, đặt ra yêu cầu cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên nước.

Đẩy mạnh các giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước

Tỉnh Quảng Ngãi và đặc khu Lý Sơn đang triển khai chiến lược đa giải pháp nhằm bảo đảm nguồn nước lâu dài. Đối với nước dưới đất, từ năm 2016 tỉnh đã ban hành quy định cấm đào, khoan giếng mới trên đảo; công tác quản lý tiếp tục được siết chặt từ ngày 1/7/2025 để chấm dứt tình trạng khai thác trái phép, tràn lan.

Địa phương đồng thời tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ các công trình trữ nước quy mô lớn. Trong đó có dự án sửa chữa, nâng cấp hồ chứa nước Thới Lới với dung tích hơn 271.000 m³ nhằm khắc phục bồi lắng và khôi phục năng lực cấp nước; dự án Hệ thống trữ nước sinh hoạt kết hợp tưới tiết kiệm với tổng mức đầu tư khoảng 75 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành trong năm 2026, được kỳ vọng nâng cao đáng kể khả năng tích trữ nước tự nhiên.

Ngoài ra, Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ngãi đang nghiên cứu phương án xây dựng hệ thống thu gom, trữ và cấp nước trên toàn đảo với tổng vốn dự kiến khoảng 250 tỷ đồng. Hệ thống có công suất khoảng 1.150 m³/ngày đêm, kỳ vọng giữ lại khoảng 1 triệu m³ nước ngọt mỗi năm, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cho khoảng 11.000 người và tạo nguồn tưới tiết kiệm cho 32 ha đất sản xuất.

Về lâu dài, Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn Nguyễn Văn Huy cho biết khi quy mô dân số và lượng khách du lịch tăng theo quy hoạch đã được phê duyệt, địa phương sẽ đầu tư nhà máy khử mặn nước biển để tạo nguồn nước ngọt ổn định. Đây được xác định là giải pháp công nghệ then chốt nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước một cách căn cơ và bền vững cho đảo Lý Sơn.

Tây Ninh xây dựng chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước đến năm 2040