An ninh nguồn nước

Nguồn nước sông Cửu Long dự báo suy giảm mạnh

Khánh An • 20/11/2026 11:00

Trước tác động của El Niño, dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm và lượng mưa thiếu hụt, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được cảnh báo có nguy cơ thiếu nước trong suốt mùa cạn 2026–2027. Đáng lo ngại, tình trạng thiếu nước ngọt có thể diễn ra đồng thời với xâm nhập mặn gia tăng, gây áp lực lớn đến nguồn nước sinh hoạt và sản xuất của hàng triệu người dân trong khu vực.

Theo Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026–2027 vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố, nguồn nước trên toàn lưu vực được xác định ở trạng thái thiếu nước trong khoảng thời gian từ tháng 11/2026 đến hết tháng 5/2027. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ nguồn nước không đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất nếu các địa phương không chủ động xây dựng phương án khai thác, sử dụng và điều tiết phù hợp.

Dòng chảy thượng nguồn suy giảm, El Niño làm gia tăng áp lực thiếu nước


Theo dự báo, mùa cạn năm nay tại ĐBSCL sẽ chịu tác động bất lợi từ nhiều yếu tố khí tượng, thủy văn. Trong đó, El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất 96%. Nhiệt độ tại khu vực được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 1–2°C, nắng nóng có thể xuất hiện sớm từ tháng 2/2027.

nguon-nuoc.jpeg
Ảnh minh họa

Cùng với đó, lượng mưa tại khu vực hạ lưu và ĐBSCL được dự báo thiếu hụt khoảng 20–40% vào cuối năm 2026; mức thiếu hụt có thể tăng lên 30–60% trong tháng 1/2027 và tiếp tục ở mức 20–50% trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5/2027.

Lượng mưa suy giảm sẽ kéo theo nguy cơ thiếu hụt dòng chảy từ thượng nguồn sông Mekong. Tại trạm Kratie (Campuchia), tổng lượng nước từ tháng 11/2026 đến tháng 5/2027 dự báo chỉ đạt khoảng 53–68,5 tỷ m³, thấp hơn 26–43% so với trung bình thời kỳ.

Nguồn nước bổ sung từ Biển Hồ (Campuchia) cũng được dự báo hạn chế. Mặc dù lượng nước có thể bổ sung cho hạ lưu khoảng 36,2 tỷ m³ trong mùa cạn, nhưng phần lớn tập trung từ tháng 11/2026 đến nửa đầu tháng 1/2027, sau đó suy giảm đáng kể.

Đáng chú ý, tổng lượng nước về ĐBSCL qua hai trạm Tân Châu và Châu Đốc trong 7 tháng mùa cạn dự báo chỉ đạt khoảng 103–133 tỷ m³, thấp hơn khoảng 20% so với trung bình thời kỳ. Riêng giai đoạn từ tháng 2 đến tháng 5/2027, dòng chảy có thể tương đương mùa cạn 2019–2020 và thấp hơn khoảng 12% so với cùng kỳ mùa cạn 2015–2016.

Những con số dự báo trên cho thấy áp lực thiếu hụt nguồn nước không chỉ xuất hiện trong một vài thời điểm mà có thể kéo dài trong phần lớn mùa khô, đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý, phân phối và sử dụng tài nguyên nước trên toàn lưu vực.

Xâm nhập mặn có thể diễn biến gay gắt, đe dọa sản xuất và sinh hoạt


Một trong những vấn đề đáng lo ngại của mùa cạn 2026–2027 là nguy cơ thiếu nước ngọt có thể diễn ra đồng thời với tình trạng xâm nhập mặn gia tăng.

Theo dự báo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, xâm nhập mặn trên lưu vực sông Cửu Long có thể diễn biến gay gắt, tương đương mùa cạn 2019–2020, thậm chí xuất hiện những đợt tăng cao đột biến tại một số cửa sông.

Khi dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm, khả năng đẩy mặn của dòng nước ngọt bị hạn chế. Trong khi đó, thủy triều đưa nước mặn từ biển theo các cửa sông tiến sâu vào nội đồng. Tại những khu vực chịu ảnh hưởng, các công trình lấy nước buộc phải đóng để ngăn mặn, khiến nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt càng trở nên khan hiếm.

Theo tính toán, nhu cầu nước phục vụ tưới tiêu, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trên toàn lưu vực trong 7 tháng mùa cạn vào khoảng 23,3 tỷ m³. Nhu cầu nước cho sinh hoạt, công nghiệp và dịch vụ ước khoảng 737,8 triệu m³.

Với nhu cầu sử dụng nước lớn trong khi nguồn cung có xu hướng suy giảm, nguy cơ mất cân đối cung – cầu nước sẽ gia tăng, đặc biệt tại các khu vực ven biển, vùng cù lao và những địa bàn phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt.

Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất nông nghiệp, tình trạng thiếu nước còn có thể tác động trực tiếp đến đời sống người dân, nhất là những khu vực chưa có hệ thống cấp nước tập trung ổn định hoặc khó tiếp cận nguồn nước ngọt thay thế.

Chủ động tích trữ, điều tiết và sử dụng nước theo kịch bản thiếu nước


Trước nguy cơ trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Bộ Xây dựng cùng 6 địa phương gồm Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với trạng thái thiếu nước trên lưu vực.

Các phương án ứng phó cần tính đến tình huống bất lợi trong giai đoạn cao điểm từ tháng 2 đến tháng 5/2027; đồng thời xác định cụ thể nhu cầu sử dụng nước của từng ngành, lĩnh vực và thứ tự ưu tiên. Trong đó, nhiệm vụ quan trọng hàng đầu là bảo đảm đủ nước cho sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu của người dân.

Đối với sản xuất, các địa phương cần chủ động rà soát kế hoạch mùa vụ, điều chỉnh cơ cấu cây trồng và lịch thời vụ phù hợp với khả năng cấp nước. Việc khai thác nguồn nước cần được tính toán trên cơ sở khả năng thực tế của từng công trình, tránh tình trạng sử dụng nước thiếu kiểm soát, gây lãng phí và làm gia tăng áp lực lên nguồn nước trong thời kỳ cao điểm.

Một giải pháp quan trọng khác là tận dụng những thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để tích trữ trong hệ thống kênh rạch, hồ, ao, ô bao và các công trình thủy lợi. Tại những vùng ngọt – lợ, việc vận hành đóng, mở cống cần linh hoạt theo diễn biến độ mặn, thủy triều và nhu cầu sử dụng nước. Khi điều kiện cho phép cần tranh thủ lấy nước ngọt, đồng thời chủ động giữ lượng nước đã tích trữ khi độ mặn gia tăng.

Bên cạnh đó, các hệ thống thủy lợi như Cái Lớn – Cái Bé, Quản Lộ – Phụng Hiệp, Ô Môn – Xà No, Nam Măng Thít, Bắc Bến Tre và Nam Bến Tre cần được phối hợp vận hành đồng bộ. Việc rà soát các tuyến kênh dẫn, kết nối và chuyển nước giữa các khu vực cần được chú trọng nhằm hỗ trợ những địa bàn có nguy cơ thiếu nước, nâng cao hiệu quả khai thác các công trình thủy lợi.

Đối với cấp nước sinh hoạt, các đơn vị quản lý nhà máy nước cần kiểm tra khả năng dự trữ, duy trì công suất khi nguồn nước bị nhiễm mặn và chuẩn bị các nguồn cấp thay thế. Những khu vực ven biển, cù lao, vùng xa nguồn nước cần sớm xác định số hộ có nguy cơ thiếu nước để chuẩn bị bồn chứa, bể trữ, điểm cấp nước tập trung và phương tiện vận chuyển khi cần thiết. Các cơ sở y tế, trường học và những nhu cầu thiết yếu phải được ưu tiên trong trường hợp nguồn nước bị thiếu hụt.

Thực tế cho thấy, nguy cơ thiếu nước tại ĐBSCL trong mùa khô 2026–2027 không chỉ là vấn đề thời tiết mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản trị và bảo đảm an ninh nguồn nước. Việc chủ động xây dựng kịch bản, điều tiết nguồn nước liên vùng, nâng cao hiệu quả vận hành công trình thủy lợi và sử dụng nước tiết kiệm cần được triển khai đồng bộ ngay từ đầu mùa cạn.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến khó lường, chủ động ứng phó từ sớm, từ xa sẽ là yếu tố quyết định nhằm hạn chế thiệt hại do hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn, bảo đảm sinh kế và ổn định đời sống người dân ĐBSCL.

Bài liên quan
  • Mùa khô 2026-2027: Áp lực an ninh nguồn nước
    El Niño tiếp tục tác động đến thời tiết, khiến lượng mưa và dòng chảy trên nhiều lưu vực sông được dự báo thiếu hụt đáng kể trong mùa khô 2026-2027. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, đặc biệt là xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, đang đặt ra yêu cầu chủ động ứng phó từ sớm.

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Nguồn nước sông Cửu Long dự báo suy giảm mạnh
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.