Quảng Trị tăng cường thực thi pháp luật, bảo vệ động vật hoang dã

Với mục tiêu xây dựng Quảng Trị trở thành mô hình điểm “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã (ĐVHD)”, đầu năm 2026, UBND tỉnh đã phê duyệt kế hoạch hoạt động dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” do Tổ chức WildAid INC Hoa Kỳ tài trợ thông qua Công ty TNHH Không vì lợi nhuận Choice.

Chung tay bảo vệ động vật hoang dã

Nhu cầu sử dụng các sản phẩm có nguồn gốc từ ĐVHD tại Việt Nam vẫn tồn tại, với nhiều hình thức như sử dụng thịt thú rừng, ngâm rượu, làm thuốc, đồ trang trí, trang sức hoặc nuôi làm thú cảnh. Một số loài thường bị săn bắt, mua bán trái phép gồm tê tê, rùa, rắn, cầy, hổ, gấu, voi và tê giác.

Hoạt động săn bắt, buôn bán và tiêu thụ ĐVHD không chỉ gây suy giảm quần thể các loài hoang dã, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh, lây truyền các bệnh từ động vật sang người.

Trước thực trạng này, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật nhằm tăng cường quản lý, bảo vệ ĐVHD, đa dạng sinh học và hệ sinh thái; đồng thời đẩy mạnh công tác đấu tranh, xử lý các hành vi săn bắt, vận chuyển, buôn bán trái phép.

Tại Quảng Trị, địa phương đã triển khai nhiều kế hoạch liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ rừng và các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm. Tỉnh cũng tăng cường hợp tác với các địa phương của Lào nhằm phối hợp bảo vệ rừng, kiểm soát và ngăn chặn tình trạng săn bắt, vận chuyển, buôn bán ĐVHD qua biên giới.

Các chương trình, kế hoạch tập trung vào nâng cao năng lực quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn ĐVHD; kiểm tra, kiểm soát và xử lý vi phạm; đồng thời tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân, nhất là cộng đồng sinh sống tại khu vực vùng đệm, vùng sâu, vùng xa.

Thời gian qua, nhiều tổ chức phi chính phủ quốc tế cũng triển khai các chương trình tại Quảng Trị, tập trung vào bảo tồn sao la, phục hồi cảnh quan rừng, phát triển chuỗi cung ứng nứa bền vững, xây dựng phương án quản lý rừng bền vững, phát triển du lịch sinh thái và điều tra đa dạng sinh học.

Một số chương trình còn triển khai giám sát bằng thiết bị thông minh, điều tra động vật bằng bẫy ảnh tại các khu bảo tồn, bảo tồn vượn siki và tăng cường năng lực thực thi pháp luật, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tuy nhiên, phần lớn các chương trình trước đây tập trung vào bảo tồn, quản lý rừng, tài chính carbon hoặc phát triển du lịch sinh thái. Các hoạt động trực tiếp nhằm giảm nhu cầu tiêu thụ ĐVHD trong cộng đồng vẫn còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, dự án “Tăng cường thực thi pháp luật và thay đổi hành vi tiêu thụ ĐVHD, giai đoạn 2025-2027” được kỳ vọng bổ sung cho những nỗ lực bảo tồn hiện có, tập trung vào thay đổi hành vi tiêu dùng, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và tăng cường truyền thông cộng đồng.

Hướng tới mô hình “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã”

Quảng Trị có diện tích rừng hơn 840.000 ha, trong đó rừng tự nhiên trên 596.000 ha và rừng trồng gần 225.000 ha. Độ che phủ rừng đạt 61,47%, tạo nên hệ sinh thái đa dạng với nhiều loài động vật, thực vật quý hiếm.

Trong số đó có những loài đặc hữu, nguy cấp và đang bị đe dọa như gà lôi lam mào trắng, sao la, bò tót, mang lớn, thỏ vằn Trường Sơn, lan hài, trầm hương...

Tuy nhiên, nguồn tài nguyên đa dạng sinh học này cũng chịu sức ép từ hoạt động săn bắt, buôn bán và tiêu thụ ĐVHD. Theo khảo sát của WWF năm 2022, khoảng 50% lượng thịt thú rừng được tiêu thụ tại Quảng Trị diễn ra tại các nhà hàng.

Một lượng thịt thú rừng khác được đưa vào địa bàn từ Lào hoặc có nguồn gốc từ hoạt động đặt bẫy, săn bắt trong tự nhiên. Vì vậy, bên cạnh tăng cường kiểm soát và xử lý vi phạm, việc giảm nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ ĐVHD được xác định là một trong những giải pháp quan trọng.

Theo kế hoạch được UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt, dự án gồm 17 nhóm hoạt động chính. Trong đó có khảo sát nhu cầu sử dụng sản phẩm từ ĐVHD và nhận thức pháp luật của cộng đồng; tổ chức hội thảo tăng cường phối hợp bảo vệ ĐVHD; tập huấn nhận diện, cứu hộ ĐVHD và kỹ năng thực thi pháp luật cho lực lượng kiểm lâm.

Dự án cũng triển khai các chương trình truyền thông về bảo vệ ĐVHD tại địa bàn thực hiện, trong đó có chiến dịch “Thịt thú rừng? Đừng ăn!” tại một số phường, xã trên địa bàn tỉnh.

Dự án được triển khai tại 10 xã, phường gồm Tà Rụt, Khe Sanh, Hướng Phùng, Cam Lộ, Nam Đông Hà, Kim Ngân, Trường Sơn, Kim Điền, Đồng Hới và Minh Hóa. Tổng kinh phí thực hiện gần 4,2 tỷ đồng, không sử dụng vốn đối ứng.

Các hoạt động của dự án tập trung giải quyết một số vấn đề trọng tâm như giảm sức ép từ săn bắt và buôn bán ĐVHD qua biên giới, nhất là tại khu vực giáp Lào và vùng đệm các khu bảo tồn; tăng cường kiểm soát tại những địa bàn có nguy cơ xảy ra vi phạm; đồng thời nâng cao năng lực thực thi pháp luật cho lực lượng chức năng.

Một nội dung quan trọng khác là tác động vào nhu cầu tiêu thụ thông qua truyền thông và giáo dục cộng đồng. Dự án hướng tới vận động các nhà hàng cam kết không đưa thịt thú rừng vào thực đơn, qua đó hình thành chuẩn mực xã hội không sử dụng ĐVHD không có nguồn gốc hợp pháp.

Các hoạt động truyền thông sẽ được triển khai ở cả khu vực đô thị và nông thôn, hướng đến nhiều nhóm đối tượng khác nhau nhằm từng bước thay đổi nhận thức và hành vi tiêu dùng.

Bên cạnh đó, dự án góp phần nâng cao hiểu biết của cộng đồng và chính quyền cơ sở về quy định pháp luật trong bảo vệ ĐVHD; tăng cường kỹ năng nhận diện, xử lý và điều tra các hành vi vi phạm cho lực lượng kiểm lâm, cán bộ xã, phường và các cơ quan liên quan.

Việc giảm sức ép săn bắt, buôn bán và tiêu thụ cũng được kỳ vọng góp phần bảo vệ các loài ĐVHD nguy cấp, quý, hiếm, đồng thời duy trì các khu rừng đặc dụng, khu bảo tồn thiên nhiên và hành lang đa dạng sinh học.

Với cách tiếp cận kết hợp giữa thực thi pháp luật, thay đổi hành vi tiêu dùng và truyền thông cộng đồng, dự án hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng Quảng Trị trở thành mô hình “Tỉnh an toàn với động vật hoang dã”, tạo nền tảng để có thể mở rộng cách làm này tới các địa phương khác.

Quảng Trị bàn giao cá thể Diều hoa Miến Điện quý hiếm cho Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng