Quy định mới về quản lý, bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm và thực thi CITES

Thông tư đặt ra khung quản lý chặt chẽ hơn, nhằm tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học, đồng thời kiểm soát các hoạt động khai thác, nuôi trồng, kinh doanh và xuất nhập khẩu các loài thuộc diện quản lý.

Theo Thông tư, các loài nguy cấp, quý, hiếm được chia thành hai nhóm. Nhóm I là các loài nghiêm cấm khai thác, sử dụng mẫu vật từ tự nhiên vì mục đích thương mại, bao gồm loài được ưu tiên bảo vệ và các loài thực vật, động vật rừng thuộc Nhóm IA, IB. Nhóm II là các loài hạn chế khai thác, sử dụng mẫu vật từ tự nhiên vì mục đích thương mại, gồm các loài thuộc Nhóm IIA và IIB.

Mọi hoạt động liên quan đến khai thác, nuôi, trồng, chế biến, kinh doanh, vận chuyển, trưng bày, xuất nhập khẩu mẫu vật các loài nguy cấp, quý, hiếm phải bảo đảm không gây tác động tiêu cực đến quần thể ngoài tự nhiên và phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp. Đáng chú ý, việc nuôi sinh sản và xuất khẩu động vật nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ vì mục đích thương mại chỉ được phép đối với cá thể thế hệ F2 (thế hệ thứ hai sinh sản trong môi trường có kiểm soát) và phải được Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác nhận không ảnh hưởng đến quần thể tự nhiên.

Thông tư cũng nghiêm cấm sử dụng các công cụ, phương tiện mang tính hủy diệt như vũ khí, chất nổ, chất độc, các loại bẫy tận diệt hoặc thiết bị phát âm thanh dụ động vật trong hoạt động khai thác loài nguy cấp, quý, hiếm; trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu, đối ngoại hoặc bảo tồn và được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Về công tác bảo tồn, loài nguy cấp, quý, hiếm Nhóm I sống trong tự nhiên được ưu tiên bảo tồn tại chỗ thông qua việc thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên hoặc áp dụng các biện pháp bảo vệ nơi sinh sống, nơi di trú. Song song đó, các biện pháp bảo tồn chuyển chỗ như cứu hộ, nuôi trồng, lưu giữ nguồn gen và mẫu vật cũng được triển khai nhằm phục hồi quần thể ngoài tự nhiên. Việc thả lại hoặc chuyển vị bảo tồn phải tuân thủ quy định của pháp luật về đa dạng sinh học để bảo đảm phát triển bền vững quần thể loài.

Đối với giống cây trồng, giống vật nuôi nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ và giống cây trồng lâm nghiệp, việc quản lý, bảo tồn được thực hiện theo quy định của pháp luật về chăn nuôi, trồng trọt và quản lý giống cây trồng lâm nghiệp.

Thông tư 85/2025/TT-BNNMT cũng hướng dẫn cụ thể cách xử lý trong trường hợp động vật nguy cấp, quý, hiếm xâm hại hoặc đe dọa tính mạng, tài sản của con người. Khi gặp tình huống này, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phải áp dụng biện pháp ngăn chặn, xua đuổi, hạn chế gây tổn thương cho động vật, đồng thời thông báo ngay cho Sở Nông nghiệp và Môi trường hoặc UBND cấp xã gần nhất.

Trường hợp động vật trực tiếp tấn công con người ngoài phạm vi rừng đặc dụng, khu bảo tồn và việc xua đuổi không hiệu quả, UBND cấp xã có quyền quyết định và chỉ đạo bắt giữ. Nếu động vật gây nguy hiểm nghiêm trọng đến tính mạng con người mà không thể ngăn chặn hoặc bắt giữ, người dân được phép áp dụng biện pháp phòng vệ cần thiết và phải báo cáo ngay cho cơ quan quản lý chuyên ngành để xử lý theo quy định.

Thông tư mới được kỳ vọng sẽ góp phần siết chặt công tác quản lý, nâng cao hiệu quả bảo tồn các loài nguy cấp, quý, hiếm, đồng thời hài hòa giữa mục tiêu bảo vệ thiên nhiên và bảo đảm an toàn cho cộng đồng.

Phát huy giá trị đa dạng sinh học của Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào