Rác chưa phân loại, gánh nặng dồn lên người thu gom

Thói quen bỏ chung rác

Tại nhiều khu dân cư trên địa bàn Hà Nội, việc phân loại rác ngay từ hộ gia đình vẫn chưa trở thành thói quen phổ biến. Rác sinh hoạt sau khi phát sinh thường được người dân gom chung vào một túi rồi mang đi đổ, thay vì phân tách theo từng nhóm rác.

Thực tế ghi nhận cho thấy, không ít người dân vẫn chưa thực hiện phân loại rác tại nguồn một cách thường xuyên. Thậm chí, có người chưa nắm được quy định hoặc chưa biết rõ rác sinh hoạt cần được phân loại như thế nào trước khi đưa ra điểm tập kết.

Một phần nguyên nhân đến từ thói quen đã hình thành từ lâu. Việc bỏ chung các loại rác vào một túi được xem là nhanh, thuận tiện, trong khi việc phân loại đòi hỏi người dân phải thay đổi cách xử lý rác ngay từ trong gia đình.

Chị Nguyễn Thị Thanh Thủy, nhân viên môi trường của CTCP Công trình đô thị Phú Thành, cho hay: “Người dân vẫn giữ thói quen là gom hết các loại rác thải vào một bọc rồi vứt để cho tiện”.

Tuy nhiên, bên cạnh những hộ gia đình chưa thực hiện, vẫn có người dân đã chủ động phân loại rác ngay tại nhà. Rác có thể được tách riêng theo từng nhóm trước khi mang đi đổ, bước đầu hình thành thói quen xử lý rác có trách nhiệm hơn.

Cô Yến, sinh sống tại số nhà 83 (85) trên phố Mã Mây, phường Hàng Buồm, Hà Nội, chia sẻ: “Gia đình tôi đã phân loại rác ngay tại nhà trước khi mang ra điểm tập kết, việc phân loại rác tại nhà không mất quá nhiều thời gian”.

Dù vậy, số hộ thực hiện việc này chưa nhiều. Tại không ít khu dân cư, việc phân loại vẫn mang tính tự phát, chưa tạo thành một thói quen đồng đều trong cộng đồng. Khi phần lớn rác vẫn được bỏ chung, mục tiêu giảm lượng rác phải xử lý và tăng khả năng tái chế, tái sử dụng cũng gặp không ít khó khăn.

Từ thực tế này cho thấy, để phân loại rác trở thành một phần trong sinh hoạt hằng ngày, bên cạnh việc tuyên truyền, hướng dẫn cụ thể, cần có sự tham gia thường xuyên và đồng bộ của người dân, đơn vị thu gom và cơ quan quản lý.

Người thu gom khó phân loại lại khi rác đã trộn lẫn

Nếu việc phân loại rác bắt đầu từ mỗi gia đình thì khâu thu gom là mắt xích tiếp theo quyết định rác đã phân loại có được xử lý đúng cách hay không. Tuy nhiên, với lượng rác sinh hoạt phát sinh mỗi ngày rất lớn, việc yêu cầu công nhân tiếp tục phân loại thủ công gần như không thể thực hiện.

Tại các điểm tập kết, chỉ trong thời gian ngắn, những túi rác đã được người dân mang đến có thể chất thành từng đống lớn. Bên trong là đủ loại rác, từ thức ăn thừa, rau củ, túi nilon đến chai nhựa, lon kim loại, giấy, bìa carton... Trong guồng công việc ấy, công nhân vệ sinh phải nhanh chóng thu gom, vận chuyển để tránh rác tồn đọng, ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Chị Nguyễn Thị Hường, nhân viên tổ 8 Urenco, Chi nhánh Hoàn Kiếm, cho hay: “Việc dừng lại để mở từng túi rác, kiểm tra rồi phân loại lại từng loại vì thế không phải là phương án khả thi. Chưa kể, khi các túi rác bị rách hoặc đổ xuống trong quá trình tập kết, rác hữu cơ, nước thải từ thực phẩm và các loại phế liệu càng dễ trộn lẫn, khiến việc phân loại bằng tay vừa mất thời gian, vừa tiềm ẩn nguy cơ đối với người trực tiếp thu gom”.

Công việc của công nhân vệ sinh vốn đã nặng nhọc, phải di chuyển liên tục qua nhiều tuyến đường, điểm tập kết. Khi lượng rác lớn, ưu tiên trước hết vẫn là thu gom hết rác trong ngày, bảo đảm đường phố và khu dân cư sạch sẽ.

Thực tế này cho thấy, phân loại rác hiệu quả phải được thực hiện ngay từ nơi rác phát sinh, thay vì chờ đến điểm tập kết mới phân loại lại. Ngược lại, nếu rác tiếp tục bị bỏ chung, mọi nỗ lực phân loại phía sau sẽ trở nên khó khăn hơn.

Để người dân duy trì thói quen phân loại, cần có một hệ thống thu gom đủ khả năng tiếp nhận và xử lý riêng các loại rác đã được phân loại. Bởi nếu người dân dành thêm vài phút để tách rác tại nhà, nhưng cuối cùng tất cả vẫn được gom chung, rất khó để việc phân loại trở thành một thói quen lâu dài.

Quy định đã rõ, thực tế còn khoảng cách

Theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường 2020, chất thải rắn sinh hoạt phát sinh từ hộ gia đình, cá nhân phải được phân loại thành ba nhóm gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải rắn sinh hoạt khác. Đối với hộ gia đình, cá nhân ở đô thị, sau khi phân loại, rác thải phải được chứa, đựng trong bao bì theo quy định để chuyển giao cho đơn vị có chức năng thu gom, vận chuyển.

Như vậy, phân loại rác tại nguồn không chỉ là khuyến nghị về bảo vệ môi trường mà đã trở thành yêu cầu được pháp luật quy định cụ thể. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận tại một số khu dân cư ở Hà Nội cho thấy việc phân loại vẫn chưa trở thành thói quen phổ biến, khi nhiều hộ gia đình vẫn bỏ chung các loại rác vào một túi trước khi đưa đến điểm thu gom.

Bên cạnh yêu cầu phân loại, pháp luật cũng quy định chế tài đối với hành vi không thực hiện đúng quy định. Theo khoản 1 Điều 26 Nghị định 45/2022/NĐ-CP, hộ gia đình, cá nhân không phân loại chất thải rắn sinh hoạt theo quy định hoặc không sử dụng bao bì chứa chất thải rắn sinh hoạt theo quy định bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng.

Bộ NN&MT đề xuất phạt 1 triệu đồng nếu không phân loại rác sinh hoạt