Siết trách nhiệm môi trường, tạo động lực cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Hoàn thiện thể chế, bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn

Ngày 12/11, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo tham vấn dự thảo Nghị định và dự thảo Thông tư quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, địa phương khu vực phía Bắc, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

Hội thảo diễn ra trong bối cảnh dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường đã được Chính phủ trình Quốc hội, dự kiến được thông qua trong tháng 11/2026. Việc xây dựng các văn bản hướng dẫn được xác định là khâu quan trọng nhằm bảo đảm quy định mới có thể triển khai đồng bộ, hạn chế những vướng mắc phát sinh khi áp dụng.

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đi đôi với tăng cường hậu kiểm và kiểm soát nguy cơ ô nhiễm.

Theo Tiến sỹ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường hiện gồm 240 điều, phần nội dung chính dài khoảng 260 trang và phụ lục dài 315 trang, đang tiếp tục được hoàn thiện.

Khối lượng quy định lớn đặt ra yêu cầu cao về tính thống nhất, rõ ràng và khả năng áp dụng. Đặc biệt, khi Luật sửa đổi nhiều nội dung, cơ quan thực thi ở địa phương và doanh nghiệp phải đối chiếu giữa các quy định mới với những điều khoản hiện hành. Nếu hệ thống văn bản thiếu đồng bộ hoặc cách diễn đạt chưa rõ, quá trình triển khai có thể phát sinh khó khăn, làm giảm hiệu quả của chính sách.

Do đó, bên cạnh việc hoàn thiện nội dung pháp lý, cơ quan soạn thảo cần chú trọng tính dễ hiểu, dễ thực hiện và phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm đối tượng.

Trách nhiệm tái chế cần đi cùng cơ chế khuyến khích

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến tại hội thảo là trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR) và các quy định liên quan đến sử dụng vật liệu tái chế.

Đại diện Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) đánh giá cao nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình xây dựng dự thảo Nghị định. Tuy nhiên, hiệp hội cho rằng một số nội dung cần được làm rõ hơn để bảo đảm tính khả thi, đặc biệt là tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu trong bao bì.

Theo dự thảo, từ năm 2030, tỷ lệ vật liệu tái chế tối thiểu được đề xuất ở mức 10% đối với bao bì nhựa và 20% đối với bao bì giấy. Đây là định hướng có ý nghĩa đối với việc phát triển ngành công nghiệp tái chế, mở rộng thị trường nguyên liệu thứ cấp và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, VBA kiến nghị cần xây dựng lộ trình phù hợp với năng lực cung ứng vật liệu tái chế, hệ thống thu gom, xử lý và yêu cầu an toàn sản phẩm. Đối với những loại bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đồ uống, việc áp dụng tỷ lệ vật liệu tái chế bắt buộc cần được cân nhắc cho đến khi có đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế kiểm soát an toàn tương ứng.

Hiệp hội cũng đề nghị xác định tỷ lệ vật liệu tái chế trên tổng khối lượng bao bì, sản phẩm đưa ra thị trường trong kỳ báo cáo, thay vì tính riêng trên từng đơn vị sản phẩm. Cách tính này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong tổ chức thực hiện trách nhiệm của mình.

Đáng chú ý, chi phí nguyên liệu cũng là một rào cản đối với quá trình chuyển đổi. Theo VBA, giá vật liệu tái chế hiện cao hơn khoảng 30% so với vật liệu nguyên sinh, tạo thêm áp lực tài chính cho doanh nghiệp.

Để khuyến khích sử dụng nguyên liệu tái chế, hiệp hội kiến nghị khôi phục cơ chế cho phép khấu trừ khối lượng vật liệu tái chế do các đơn vị tái chế trong nước cung cấp khi xác định trách nhiệm EPR. Theo đó, doanh nghiệp không chỉ thực hiện nghĩa vụ tái chế theo quy định mà còn có thêm động lực đầu tư, sử dụng nguồn nguyên liệu thứ cấp, góp phần hình thành thị trường tái chế trong nước.

Đối với bao bì nhựa mềm đa lớp, vốn có cấu trúc phức tạp, giá trị thu hồi thấp và khó tìm đầu ra, VBA đề xuất xem xét bổ sung giải pháp đồng xử lý trong lò nung xi măng nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Phương án này có thể góp phần tận dụng chất thải khó tái chế, thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch và hạn chế lượng chất thải phải chôn lấp.

Tái sử dụng nước thải: Cần cơ chế rõ ràng, thuận lợi

Bên cạnh vấn đề tái chế bao bì, quản lý và tái sử dụng nước thải sau xử lý cũng là nội dung được doanh nghiệp quan tâm.

Đối với hoạt động xả nước thải vào các nguồn nước mặt không còn khả năng chịu tải, VBA đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế xem xét cho phép những cơ sở có nước thải sau xử lý đạt cột A của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng tiếp tục xả thải, trên cơ sở đáp ứng các yêu cầu bảo vệ môi trường và đánh giá tác động thực tế đối với nguồn tiếp nhận.

Đề xuất này đặt ra yêu cầu phải đánh giá đồng thời chất lượng nước thải sau xử lý và khả năng tiếp nhận của nguồn nước, bảo đảm hoạt động xả thải không làm gia tăng áp lực ô nhiễm đối với môi trường nước.

Một nội dung khác được VBA đề cập là tận dụng nước thải sau xử lý cho mục đích tưới cây xanh trong khuôn viên nhà máy. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chất lượng cao và có nhu cầu tái sử dụng nguồn nước này nhằm tiết kiệm tài nguyên nước, giảm lượng nước sạch tiêu thụ và thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn.

Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp khó khăn do thiếu hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về chất lượng nước phù hợp với mục đích tưới cây. Ngoài ra, thủ tục điều chỉnh hồ sơ môi trường cũng có thể khiến doanh nghiệp phát sinh thêm thời gian và chi phí.

Vì vậy, VBA kiến nghị đối với các cơ sở có nước thải sau xử lý đạt cột A của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng và đáp ứng điều kiện an toàn cần thiết, có thể áp dụng cơ chế thông báo thay cho việc phải điều chỉnh hồ sơ môi trường chỉ để thực hiện hoạt động tái sử dụng nước thải tưới cây.

Nếu được quy định rõ ràng, cơ chế này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp khai thác hiệu quả nguồn nước sau xử lý, đồng thời góp phần giảm áp lực khai thác tài nguyên nước sạch.

Điều chỉnh lộ trình EPR, bảo đảm phù hợp từng ngành hàng

Cùng với các kiến nghị từ ngành đồ uống, Hiệp hội Các nhà sản xuất ôtô Việt Nam (VAMA) cũng đưa ra nhiều đề xuất liên quan đến trách nhiệm tái chế đối với phương tiện giao thông.

Theo VAMA, cách xác định ngưỡng doanh thu 30 tỷ đồng/năm để miễn thực hiện trách nhiệm EPR cần được điều chỉnh theo hướng căn cứ vào tổng doanh thu từ các sản phẩm thuộc diện phát sinh trách nhiệm EPR trong năm.

Đối với phương tiện giao thông, hiệp hội kiến nghị cho phép chuyển phần khối lượng chưa đáp ứng tỷ lệ tái chế bắt buộc sang các năm tiếp theo, với thời hạn tối đa 5 năm kể từ năm 2030, tương tự cơ chế được áp dụng đối với một số nhóm sản phẩm khác.

Về tỷ lệ tái chế bắt buộc, VAMA đề xuất mức 0,5% trong giai đoạn 2030-2031 và 0,7% trong giai đoạn 2032-2034 đối với phương tiện giao thông đường bộ.

Ngoài ra, hiệp hội kiến nghị duy trì ba hình thức thực hiện EPR sau năm 2033; cho phép một tổ chức trung gian nhận ủy quyền đối với nhiều nhóm sản phẩm; quy định cụ thể các điều khoản chuyển tiếp và chỉ áp dụng quy định tại Nghị định mới đối với trách nhiệm EPR từ năm 2027 trở đi.

Các kiến nghị cho thấy doanh nghiệp cơ bản đồng thuận với định hướng tăng cường trách nhiệm bảo vệ môi trường, thúc đẩy tái chế và kinh tế tuần hoàn. Tuy nhiên, để những mục tiêu này được thực hiện hiệu quả, chính sách cần tính đến đặc thù của từng ngành hàng, năng lực công nghệ, nguồn cung nguyên liệu và điều kiện hạ tầng hiện có.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên nhấn mạnh, chất lượng chính sách không chỉ được đánh giá qua số lượng quy định ban hành hay mức độ cắt giảm thủ tục hành chính, mà quan trọng hơn là khả năng giải quyết những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu cuối cùng của việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường là cải thiện chất lượng môi trường, bảo đảm người dân được hưởng lợi và tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp thu các ý kiến xác đáng từ chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, người dân và cơ quan quản lý để tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao tính khả thi và hạn chế tối đa những bất cập sau khi văn bản được ban hành.

Việc hoàn thiện các quy định về EPR, tái chế, quản lý nước thải và sử dụng tài nguyên vì thế không chỉ là yêu cầu về mặt thể chế, mà còn là điều kiện quan trọng để chuyển đổi phương thức sản xuất, tiêu dùng theo hướng xanh hơn. Khi trách nhiệm môi trường được thực hiện bằng những cơ chế rõ ràng, khả thi và có tính khuyến khích, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực tham gia vào quá trình chuyển đổi xanh, qua đó góp phần giảm ô nhiễm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Hà Nội đẩy mạnh điện rác, cải thiện môi trường đô thị và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn