Từ tuyết nhân tạo đến phát thải CO₂: Thách thức kép của Olympic mùa Đông

Olympic mùa Đông đang đứng trước những thách thức rõ rệt từ biến đổi khí hậu, bất chấp việc nước chủ nhà nhấn mạnh thông điệp về phát triển bền vững, giảm phát thải carbon hay sử dụng các vật liệu thân thiện môi trường.

Kỳ Thế vận hội mùa Đông năm nay diễn ra từ ngày 6–22/2 tại Milan và Cortina d'Ampezzo (Italy). Đây là lần thứ hai Cortina d'Ampezzo đăng cai sự kiện này, sau kỳ năm 1956.

So với 70 năm trước, nhiệt độ trung bình tại Cortina d'Ampezzo đã tăng thêm 3,6°C (6,4°F). Theo tổ chức Climate Central, xu hướng ấm lên khiến số ngày có băng giá tại đây giảm 41 ngày mỗi năm, tương đương 19%. Độ dày tuyết cũng giảm 15 cm so với 50 năm trước. Để đảm bảo điều kiện thi đấu với lớp tuyết dày 1,5 mét trên các đường trượt, ban tổ chức đã xây dựng bốn hồ chứa trên cao, sử dụng 2,3 triệu m3 tuyết nhân tạo. Phần lớn nguồn nước phục vụ tạo tuyết được bơm từ các con sông địa phương đang trong tình trạng suy giảm.

Ra đời từ năm 1924 và tổ chức bốn năm một lần, Olympic mùa Đông đến nay đã trải qua 25 kỳ tại 21 thành phố. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu gia tăng, giới khoa học nhận định chỉ còn 8 thành phố đủ lạnh để có thể đăng cai sự kiện này trong tương lai.

Giáo sư Martin Müller, chuyên ngành địa lý và phát triển bền vững tại Đại học Lausanne (Thụy Sĩ), cho rằng các kỳ Olympic hiện nay đều khẳng định yếu tố bền vững, song “lời nói chưa đi kèm hành động”.

Cách đây 25 năm, Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC) từng triển khai sáng kiến Tác động của Thế vận hội Olympic (OGI) nhằm xây dựng bộ tiêu chuẩn bền vững cho các thành phố đăng cai. Bộ tiêu chí gồm 126 chỉ số về kinh tế, môi trường và văn hóa – xã hội, đồng thời yêu cầu hợp tác với một đơn vị nghiên cứu độc lập. Tuy nhiên, do các yêu cầu quá khắt khe, sáng kiến này đã bị hủy bỏ vào năm 2017.

Để tăng tính bền vững, trước thềm Olympic, phía Italy đã mời nhiều tổ chức môi trường tham gia tư vấn. Tuy nhiên, đại diện Quỹ Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (WWF) Italy cho biết họ rút lui vì cho rằng ban tổ chức chỉ chú trọng yếu tố hình thức.

Báo The Guardian nhận định tuyên bố bền vững của sự kiện là “lời nói dối vĩ đại”. Ngoài việc sản xuất tuyết nhân tạo, ban tổ chức còn chặt rừng Bosco di Ronco để mở rộng đường đua xe trượt tuyết. Một công viên trượt tuyết mới được xây dựng trên núi ở Livigno, dù công trình tương tự đã tồn tại tại thung lũng kế cận. Ban tổ chức cho biết 85% hạng mục phục vụ Olympic là công trình có sẵn hoặc tạm thời. Tuy nhiên, thực tế có kế hoạch xây 98 công trình, trong đó chỉ 13% là thiết yếu; 87% còn lại gồm đường sá và bãi đỗ xe sẽ được triển khai sau Thế vận hội. Khoảng 60% dự án được miễn đánh giá tác động môi trường.

Tổ chức Các nhà khoa học vì trách nhiệm toàn cầu (SGR) cũng khuyến nghị hạn chế xây dựng hạ tầng mới. Báo cáo công bố tháng trước ước tính Olympic năm nay phát thải khoảng 930.000 tấn CO2e từ khâu chuẩn bị, xây dựng, tổ chức và hoạt động đi lại của khán giả.

Ngoài ra, các thỏa thuận tài trợ với ba doanh nghiệp có mức phát thải cao gồm tập đoàn dầu khí Eni, hãng sản xuất ôtô Stellantis và hãng hàng không ITA Airways làm tăng thêm 1,3 triệu tấn CO2e gián tiếp. Tổng lượng phát thải từ tổ chức sự kiện và các thỏa thuận này được cho là góp phần làm gia tăng nguy cơ mất 5,5 km2 diện tích tuyết phủ và hơn 34 triệu tấn sông băng.

Tiến sĩ Stuart Parkinson, Giám đốc điều hành SGR, cùng Andrew Simms, đồng Giám đốc Viện Thời tiết mới (NWI), cho biết trong 5 năm qua Italy đã mất 265 khu nghỉ dưỡng trượt tuyết do biến đổi khí hậu. Ngọn đuốc Olympic mùa Đông tiếp theo sẽ được trao cho Pháp – quốc gia cũng chứng kiến tình trạng tuyết tan nhanh, khiến hơn 180 khu trượt tuyết trở thành “resort ma”.

Theo giáo sư Müller, để hướng tới một kỳ Olympic bền vững, các sự kiện có thể được tổ chức tại nhiều địa điểm thay vì tập trung vào một nơi duy nhất nhằm giảm nhu cầu di chuyển đường dài. Đồng thời, nên ưu tiên các địa điểm có sẵn cơ sở hạ tầng hoặc có thể cải tạo thay vì xây mới.

Nhiều quốc gia quan tâm đăng cai cũng đang cân nhắc thu hẹp quy mô Thế vận hội để giảm chi phí. Nếu IOC tiếp tục vận hành như hiện nay, Müller cảnh báo Olympic mùa Đông có thể bước vào giai đoạn suy giảm nhanh, khi chi phí tăng cao và cộng đồng địa phương mệt mỏi vì áp lực du lịch quá tải.

Trong bối cảnh điều kiện tự nhiên cho các môn thể thao mùa đông ngày càng bất lợi, bài toán cân bằng lợi ích giữa môi trường, kinh tế và thể thao sẽ trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Bão tuyết lịch sử phủ trắng Đông Bắc Mỹ, hơn 7.400 chuyến bay bị hủy