Việt Nam và Nga mở rộng hợp tác nghiên cứu công nghệ hạt nhân thế hệ mới

Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (Vinatom) và Công ty TNHH Lãnh đạo Liên danh Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế trên cơ sở lò phản ứng MBIR của Nga vừa ký biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học và công nghệ hạt nhân.

Theo thông tin từ Tập đoàn Năng lượng nguyên tử quốc gia Nga (Rosatom), thỏa thuận thể hiện cam kết của hai bên trong việc phát triển hợp tác nghiên cứu trên nền tảng Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR. Nội dung đáng chú ý là khả năng Vinatom tham gia các hoạt động nghiên cứu tại cơ sở này và tìm hiểu điều kiện gia nhập Liên danh MBIR.

Thỏa thuận được kỳ vọng tạo điều kiện để các chuyên gia Việt Nam tiếp cận hạ tầng thực nghiệm của lò phản ứng MBIR đang được xây dựng tại thành phố Dimitrovgrad, Nga. Đây là lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa mục tiêu, có thông lượng neutron rất cao, phục vụ các nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ hạt nhân.

Mở rộng năng lực nghiên cứu công nghệ hạt nhân

Một trong những nội dung trọng tâm của hợp tác là tạo điều kiện để các nhà khoa học Việt Nam tham gia những chương trình nghiên cứu phục vụ phát triển công nghệ hạt nhân thế hệ mới.

Các hướng nghiên cứu dự kiến gồm thử nghiệm vật liệu kết cấu và thiết bị trong điều kiện chiếu xạ cường độ cao; kiểm chứng các mã tính toán phục vụ đánh giá an toàn dự án hạt nhân; nghiên cứu đặc tính của nhiều loại nhiên liệu hạt nhân và chất tải nhiệt khác nhau.

Bên cạnh đó, các chuyên gia Việt Nam có thể tham gia nghiên cứu quá trình chuyển hóa các actiniide thứ cấp và giải pháp giảm khối lượng, mức độ phóng xạ của chất thải hạt nhân. Đây là những lĩnh vực có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao độ an toàn, hiệu quả và tính bền vững của công nghệ hạt nhân.

Theo Rosatom, thông lượng neutron cao cùng khả năng điều chỉnh đa dạng các thông số chiếu xạ tại MBIR cho phép thực hiện những thí nghiệm mô phỏng gần với điều kiện vận hành của các hệ thống lò phản ứng trong tương lai. Qua đó, các nhà khoa học có thêm cơ hội nghiên cứu vật liệu, đánh giá hành vi nhiên liệu và hoàn thiện thiết kế các lò phản ứng tiên tiến.

Tiến sĩ Trần Chí Thành, Viện trưởng Vinatom, đánh giá thỏa thuận là bước đi có ý nghĩa chiến lược trong thúc đẩy hợp tác sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Hai bên kỳ vọng hình thành các hoạt động nghiên cứu chung trong dài hạn.

Trong khi đó, ông Vasily Konstantinov, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Lãnh đạo Liên danh Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR, cho rằng biên bản ghi nhớ thể hiện sự sẵn sàng hợp tác của hai phía, đồng thời góp phần mở rộng chương trình nghiên cứu khoa học quốc tế tại MBIR.

MBIR hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm chất thải hạt nhân

MBIR là lò phản ứng nghiên cứu neutron nhanh đa mục tiêu, sử dụng natri làm chất tải nhiệt, có công suất nhiệt 150 MW. Công trình được xây dựng tại thành phố Dimitrovgrad, trên cơ sở Viện Nghiên cứu Lò phản ứng nguyên tử (RIAR), thuộc Khối Khoa học của Rosatom.

Dự án nằm trong chương trình quốc gia của Nga về phát triển năng lực công nghệ, tập trung vào các công nghệ hạt nhân và năng lượng mới.

Theo Rosatom, công tác lắp đặt thiết bị vòng sơ cấp của lò phản ứng đang được triển khai. Trong năm 2025, các bẫy lọc lạnh thuộc hệ thống thải nhiệt sự cố đã được lắp đặt. Sang năm 2026, hai bộ trao đổi nhiệt sự cố, mỗi bộ nặng 7,3 tấn, cao 5 m và đường kính 1,5 m, cũng đã được đưa vào vị trí thiết kế.

Khi đi vào hoạt động, MBIR sẽ phục vụ nhiều mục đích nghiên cứu như tiến hành thí nghiệm khoa học, sản xuất đồng vị phóng xạ, chế tạo vật liệu biến tính và thử nghiệm các thiết bị, hệ thống công nghệ mới.

Đáng chú ý, một trong những mục tiêu quan trọng của dự án là nghiên cứu phát triển công nghệ năng lượng hạt nhân hai thành phần và khép kín chu trình nhiên liệu hạt nhân. Các giải pháp này hướng tới nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên uranium, đồng thời giảm lượng và mức độ nguy hại của chất thải phóng xạ. Đây là những vấn đề có ý nghĩa đối với định hướng phát triển các hệ thống năng lượng hạt nhân thế hệ mới.

Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR được tổ chức theo mô hình liên danh quốc tế, cho phép các thành viên ưu tiên tiếp cận năng lực nghiên cứu của lò phản ứng để thực hiện các thí nghiệm phục vụ chương trình phát triển năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Liên danh hiện có sự tham gia của Viện Liên hợp Nghiên cứu Hạt nhân (JINR), Viện Vật lý Hạt nhân thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Uzbekistan và Công ty Shanghai ZDAN International của Trung Quốc, đồng thời mở cửa đón thêm các đối tác mới.

Đối với Việt Nam, hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế MBIR là cơ hội mở rộng mạng lưới khoa học quốc tế, tiếp cận cơ sở thực nghiệm quy mô lớn và tích lũy kinh nghiệm chuyên sâu về công nghệ hạt nhân.

Trong bối cảnh Việt Nam từng bước chuẩn bị nguồn nhân lực, năng lực nghiên cứu, điều kiện an toàn và hạ tầng kỹ thuật phục vụ phát triển năng lượng nguyên tử, việc tham gia các chương trình nghiên cứu quốc tế có thể góp phần nâng cao nội lực khoa học, công nghệ.

Tuy nhiên, biên bản ghi nhớ mới xác lập định hướng hợp tác và nghiên cứu khả năng Vinatom gia nhập Liên danh MBIR. Việc tham gia chính thức cũng như phạm vi nghiên cứu cụ thể sẽ tiếp tục được hai bên thảo luận, thống nhất trong các bước triển khai tiếp theo.

Việt Nam - EU thúc đẩy hợp tác, mở rộng cơ hội phát triển kinh tế xanh