Vườn quốc gia Cát Tiên thống nhất quản lý, mở hướng phát triển sinh kế xanh

Việc thống nhất quản lý toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Cát Tiên về thành phố Đồng Nai đang mở ra cơ hội tăng cường hiệu quả bảo tồn thiên nhiên, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển kinh tế cho các cộng đồng dân cư sinh sống tại khu vực giáp ranh. Đây được xem là hướng tiếp cận nhằm gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với lợi ích thiết thực của người dân, từng bước hình thành các mô hình sinh kế dựa trên giá trị tài nguyên thiên nhiên.

Theo phương án điều chỉnh địa giới hành chính giữa thành phố Đồng Nai và tỉnh Lâm Đồng, xã Phước Sơn sẽ tiếp nhận thêm hơn 272 km² diện tích tự nhiên, hướng tới đưa toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Cát Tiên về địa bàn thành phố Đồng Nai. Sau điều chỉnh, tổng diện tích tự nhiên của xã Phước Sơn dự kiến đạt hơn 659 km², trong khi quy mô dân số cơ bản giữ nguyên, với gần 32.000 người.

Việc mở rộng địa giới không chỉ làm thay đổi quy mô quản lý hành chính mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với địa phương trong phối hợp quản lý đất đai, bảo vệ tài nguyên rừng và gìn giữ đa dạng sinh học. Khi toàn bộ khu vực vườn quốc gia được đặt trong một đầu mối quản lý thống nhất, công tác điều hành, tổ chức lực lượng bảo vệ rừng và kết nối các chương trình bảo tồn được kỳ vọng thuận lợi, đồng bộ hơn.

Chủ trương này nhận được sự đồng thuận cao từ người dân địa phương. Tại thôn Phước Thành, xã Phước Sơn, công tác tuyên truyền về phương án điều chỉnh địa giới được triển khai đến từng hộ gia đình. Thôn hiện có 784 hộ với hơn 3.000 nhân khẩu, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 70%. Việc cung cấp thông tin về phạm vi, mục đích và ý nghĩa của phương án được địa phương chú trọng nhằm bảo đảm người dân hiểu rõ những thay đổi cũng như lợi ích có thể mang lại.

Qua quá trình tuyên truyền và lấy ý kiến, đa số người dân đồng tình với chủ trương đưa toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Cát Tiên về xã Phước Sơn. Người dân kỳ vọng việc thống nhất địa bàn quản lý sẽ giúp công tác quản lý đất đai, bảo vệ rừng thuận lợi hơn, đồng thời tạo điều kiện để địa phương khai thác hợp lý những tiềm năng kinh tế gắn với tài nguyên thiên nhiên.

Tại thôn Phước An, sự đồng thuận cũng được thể hiện rõ. Đây là địa bàn được hình thành từ bốn thôn cũ của xã Đắk Hà, gồm thôn 1, thôn 2, thôn 3 và thôn 4, với 783 hộ, hơn 3.377 nhân khẩu. Đồng bào dân tộc thiểu số chiếm khoảng 75%, phần lớn là những người di cư từ các địa phương khác đến sinh sống và lập nghiệp.

Một số khu dân cư tại Phước An nằm giáp ranh Vườn quốc gia Cát Tiên. Trong nhiều năm qua, người dân đã tham gia các chương trình bảo vệ rừng, thành lập tổ cộng đồng phòng cháy, chữa cháy rừng và phối hợp với lực lượng chức năng trong giữ gìn tài nguyên thiên nhiên. Đây là nền tảng quan trọng để tiếp tục phát huy vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn khi địa giới quản lý được thống nhất.

Kết quả lấy ý kiến tại địa bàn cho thấy, trong số 728 hộ được phát phiếu, toàn bộ số phiếu thu về đều thể hiện sự đồng thuận với phương án điều chỉnh. Một số hộ chưa tham gia do đi làm ăn xa hoặc chưa thể tiếp cận trong thời gian tổ chức lấy ý kiến. Hội đồng nhân dân xã Phước Sơn cũng đã tổ chức cuộc họp với sự tham dự của 26/26 đại biểu và thống nhất thông qua chủ trương.

Điểm đáng chú ý của việc thống nhất quản lý Vườn quốc gia Cát Tiên là những cơ hội sinh kế có thể được mở rộng cho cộng đồng dân cư vùng đệm. Khi địa bàn quản lý được kết nối đồng bộ, người dân có thêm điều kiện tham gia các chương trình giao khoán bảo vệ rừng hằng năm. Nguồn thu từ hoạt động này không chỉ góp phần cải thiện đời sống mà còn tạo động lực để các hộ gia đình chủ động tham gia giữ gìn diện tích rừng tự nhiên, hạn chế những hành vi xâm hại tài nguyên.

Bên cạnh hoạt động bảo vệ rừng, du lịch sinh thái cũng được xác định là một hướng phát triển có nhiều tiềm năng. Vườn quốc gia Cát Tiên sở hữu hệ sinh thái rừng và vùng đất ngập nước phong phú, cùng nhiều tuyến tham quan, trải nghiệm thiên nhiên. Những lợi thế này tạo điều kiện phát triển các sản phẩm du lịch gắn với cảnh quan rừng, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa cộng đồng.

Khi các hoạt động quản lý và bảo tồn được phối hợp chặt chẽ, người dân sinh sống tại khu vực giáp ranh có thể tham gia cung cấp dịch vụ phục vụ du khách, phát triển các hoạt động kinh doanh và mô hình sinh kế phù hợp. Qua đó, giá trị của hệ sinh thái không chỉ được gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực thúc đẩy kinh tế địa phương. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế sự phụ thuộc của người dân vào việc khai thác trực tiếp tài nguyên rừng, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa cộng đồng với công tác bảo tồn.

Tuy nhiên, việc tiếp nhận thêm diện tích rừng rộng lớn cũng đặt ra trách nhiệm đáng kể đối với chính quyền xã Phước Sơn. Địa phương cần chủ động xây dựng phương án quản lý, phối hợp thường xuyên với các lực lượng chức năng và cộng đồng dân cư trong tuần tra, kiểm soát, phòng cháy, chữa cháy rừng, ngăn chặn các hành vi xâm hại tài nguyên.

Trong thời gian tới, địa phương xác định tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, củng cố các tổ cộng đồng bảo vệ rừng, phát huy vai trò của người dân tại khu vực ven vườn quốc gia. Đây là những nhiệm vụ cần được triển khai đồng bộ để bảo đảm diện tích rừng tiếp nhận được quản lý hiệu quả.

Việc thống nhất quản lý Vườn quốc gia Cát Tiên vì vậy không đơn thuần là điều chỉnh địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội kết nối công tác bảo tồn với phát triển kinh tế xanh. Khi người dân được tham gia bảo vệ rừng, hưởng lợi từ các hoạt động sinh kế phù hợp và du lịch sinh thái, mục tiêu gìn giữ hệ sinh thái tự nhiên sẽ có thêm nền tảng xã hội vững chắc, hướng tới phát triển bền vững lâu dài.

Vườn quốc gia Bạch Mã mở rộng năng lực cứu hộ, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học