Việt Nam xây dựng nền tảng tiêu chuẩn cho điện hạt nhân

Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng khi Việt Nam chính thức khởi động trở lại chương trình điện hạt nhân, hướng tới mục tiêu bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ theo chuẩn quốc tế

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành kế hoạch xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, tập trung vào các lĩnh vực như an toàn nhà máy điện hạt nhân, an toàn bức xạ, quan trắc môi trường, hệ thống điều khiển và các thiết bị kỹ thuật liên quan.

Theo kế hoạch, từ nay đến năm 2030, Việt Nam sẽ xây dựng và ban hành 88 tiêu chuẩn quốc gia cùng 6 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia với sự tham gia của Cục An toàn bức xạ và hạt nhân, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia và Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn được xây dựng trên cơ sở tham khảo và hài hòa với các bộ tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), Tổ chức Tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO) và Ủy ban Kỹ thuật điện quốc tế (IEC). Danh mục tiêu chuẩn sẽ được cập nhật định kỳ để phù hợp với tiến độ triển khai các dự án điện hạt nhân và yêu cầu thực tiễn.

Bao phủ toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân

Điểm đáng chú ý là 88 tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng theo lộ trình gồm bốn giai đoạn, bao quát toàn bộ quá trình từ thiết kế, xây dựng đến vận hành và kết thúc vòng đời của một nhà máy điện hạt nhân.

Trong giai đoạn 2026-2027, các tiêu chuẩn tập trung vào những nội dung nền tảng như hệ thống đo lường và điều khiển, an toàn bức xạ, an toàn tới hạn, kiểm soát chất lượng nước và đo hoạt độ phóng xạ trong môi trường.

Đến giai đoạn 2027-2028, trọng tâm chuyển sang các tiêu chuẩn phục vụ thiết kế và thẩm định nhà máy, bao gồm phân tích an toàn tất định, đánh giá an toàn xác suất, phân loại hệ thống, cấu trúc và thiết bị, cùng các yêu cầu về thiết kế chống động đất.

Giai đoạn 2028-2029 tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật đối với hệ thống điện, phần cứng, phần mềm điều khiển và các hệ thống quan trọng liên quan đến an toàn.

Ở giai đoạn cuối 2029-2030, các tiêu chuẩn sẽ tập trung vào công tác vận hành, vận hành thử, quản lý sự cố, bảo trì thiết bị, xử lý nhiên liệu hạt nhân, quản lý lão hóa thiết bị, đánh giá an toàn định kỳ cũng như đào tạo và đánh giá năng lực đội ngũ nhân sự.

Không chỉ phục vụ chương trình điện hạt nhân, kế hoạch cũng hướng tới hoàn thiện hệ thống quy chuẩn trong các lĩnh vực ứng dụng năng lượng nguyên tử.

Từ nay đến năm 2028, ba quy chuẩn hiện hành sẽ được sửa đổi, liên quan đến an toàn bức xạ, máy gia tốc tuyến tính trong xạ trị và thiết bị X-quang chẩn đoán.

Giai đoạn 2028-2030, Việt Nam sẽ ban hành thêm ba quy chuẩn mới về quan trắc môi trường, giới hạn xả thải phóng xạ, đánh giá tác động bức xạ và bảo đảm an toàn trong các tình huống chiếu xạ hiện hữu.

Bên cạnh việc xây dựng tiêu chuẩn trong nước, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng công bố danh mục 470 tiêu chuẩn quốc tế và tiêu chuẩn nước ngoài được khuyến khích áp dụng trực tiếp trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Danh mục này bao phủ hầu hết các hoạt động của ngành điện hạt nhân, từ thiết kế, xây dựng, vận hành nhà máy đến quản lý chất thải phóng xạ, bảo vệ bức xạ, an ninh hạt nhân và ứng phó sự cố.

Đáng chú ý, nhiều tiêu chuẩn mới đã tích hợp các yêu cầu về an ninh mạng, quản trị rủi ro số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và yếu tố con người trong quá trình vận hành, phản ánh xu hướng phát triển của ngành công nghiệp hạt nhân hiện đại.

Tạo nền tảng cho chương trình điện hạt nhân Việt Nam

Việc hoàn thiện hệ thống quy chuẩn và tiêu chuẩn diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tái khởi động chương trình điện hạt nhân với hai dự án Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, dự kiến đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035, với tổng công suất khoảng 4.000-6.400 MW.

Điện hạt nhân được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những nguồn điện nền quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và hỗ trợ mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để chương trình điện hạt nhân thành công, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở hệ thống pháp lý đầy đủ, cơ chế giám sát nghiêm ngặt, đội ngũ quản lý đủ năng lực và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII, lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ khẳng định phát triển điện hạt nhân là nhiệm vụ chiến lược lâu dài của đất nước. Muốn triển khai hiệu quả, Việt Nam cần xây dựng đồng bộ hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực quản lý nhà nước và đào tạo nhân lực, bảo đảm cơ quan quản lý đủ khả năng thẩm định, cấp phép, thanh tra và giám sát an toàn trong suốt vòng đời của dự án.

Việc ban hành 88 tiêu chuẩn quốc gia, 6 quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cùng danh mục 470 tiêu chuẩn quốc tế khuyến khích áp dụng được xem là bước đi quan trọng, tạo nền tảng để Việt Nam phát triển điện hạt nhân theo hướng an toàn, hiện đại và bền vững, đồng thời mở rộng các ứng dụng của năng lượng nguyên tử trong y tế, công nghiệp và bảo vệ môi trường.

Pháp dừng nhiều lò phản ứng hạt nhân vì nắng nóng