94% lao động ngoài trời chịu tác động sức khỏe từ nắng nóng cực đoan

Đây là một trong những kết quả đáng chú ý được công bố tại hội thảo giới thiệu nghiên cứu “An sinh xã hội thích ứng cho người lao động tiếp xúc với nắng nóng cực đoan” do Viện Phát triển bền vững thuộc Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam thực hiện.

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở khảo sát 734 lao động ngoài trời tại Hà Nội và TP.HCM, đồng thời phân tích dữ liệu khí tượng từ 156 trạm quan trắc trên cả nước trong giai đoạn 1961 - 2025. Kết quả cho thấy có tới 94% người lao động từng gặp ít nhất một vấn đề sức khỏe liên quan đến nắng nóng khi làm việc ngoài trời. Đáng chú ý, khoảng 20% số người được khảo sát cho biết đã gặp từ 4 vấn đề sức khỏe trở lên do tác động của nhiệt độ cao.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, nắng nóng còn tác động trực tiếp đến thu nhập và đời sống của người lao động. Có 66,2% số người được hỏi cho biết phải phát sinh thêm chi phí để thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt, trong khi 46,4% ghi nhận thu nhập bị sụt giảm do nắng nóng.

Theo nhóm nghiên cứu, Việt Nam đang chứng kiến xu hướng gia tăng rõ rệt về nhiệt độ trung bình cũng như tần suất, cường độ và phạm vi xuất hiện của các đợt nắng nóng cực đoan. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng tại các đô thị lớn, nơi hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, ô nhiễm không khí và mật độ lao động phi chính thức cao khiến mức độ phơi nhiễm với nhiệt độ khắc nghiệt ngày càng gia tăng.

Báo cáo cũng chỉ ra nhiều khoảng trống trong chính sách an sinh xã hội đối với lao động ngoài trời. Hơn 41% người được khảo sát cho biết chưa từng nhận được bất kỳ hình thức hỗ trợ nào từ Nhà nước. Đối với những trường hợp đã nhận hỗ trợ, phần lớn chỉ là các biện pháp mang tính ứng phó khẩn cấp, chưa hình thành được các cơ chế bảo vệ dài hạn và chủ động trước rủi ro khí hậu.

Phát biểu tại hội thảo, bà Francesca Nardini, Phó Trưởng Đại diện Thường trú UNDP tại Việt Nam, nhận định nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà đang trở thành một thách thức mang tính cấu trúc đối với sức khỏe, sinh kế và chất lượng cuộc sống của người lao động. Theo bà, việc xây dựng các chính sách an sinh xã hội thích ứng là yếu tố quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước những rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra.

Ở góc độ học thuật, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Chủ tịch Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng nắng nóng cực đoan hiện đã vượt ra khỏi phạm vi của một vấn đề môi trường đơn thuần để trở thành một dạng rủi ro an sinh xã hội mới, tác động trực tiếp đến việc làm, sức khỏe và sự ổn định đời sống của người lao động.

Nhóm nghiên cứu đánh giá Việt Nam đã hình thành hệ thống an sinh xã hội đa tầng và tương đối bao phủ rộng, tuy nhiên vẫn chưa thích ứng đầy đủ với các thách thức khí hậu mới nổi và những thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động. Các nhóm lao động phi chính thức, lao động nền tảng công nghệ và lao động di cư hiện vẫn là những đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Đáng chú ý, báo cáo chỉ ra sự tồn tại của một “cơ chế an sinh xã hội ngược”, khi phần lớn trách nhiệm ứng phó với nắng nóng đang được chuyển sang chính người lao động. Nhiều người buộc phải tự điều chỉnh thời gian làm việc, tìm nơi tránh nóng hoặc dựa vào sự hỗ trợ của cộng đồng để giảm thiểu tác động của thời tiết cực đoan.

Để tăng cường khả năng thích ứng, nghiên cứu đề xuất các địa phương cần sớm xây dựng hệ thống trung tâm làm mát công cộng, điểm cung cấp nước uống miễn phí và các hạ tầng hỗ trợ như khu vực nghỉ ngơi, bóng râm dành cho lao động ngoài trời. Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm về nắng nóng, xây dựng quy trình ứng phó theo các ngưỡng nhiệt độ cụ thể và hoàn thiện tiêu chuẩn an toàn lao động trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Về lâu dài, các chuyên gia kiến nghị xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia ứng phó với nắng nóng, đồng thời lồng ghép các chính sách an sinh xã hội vào chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ người lao động, giảm thiểu bất bình đẳng xã hội và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Chuyên gia chỉ ra các “điểm nóng” nhất trong đợt nắng nóng diện rộng sắp tới