Biến đổi khí hậu – Thách thức lớn đối với tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của Việt Nam

Theo các nghiên cứu gần đây, nếu nhiệt độ toàn cầu tăng từ 1 đến 1,5 độ C, nền kinh tế Việt Nam có thể chịu tổn thất tương ứng từ 1,8% đến 4,5% GDP, với tổng thiệt hại ước tính khoảng 4,3 tỷ USD trong vòng 10 năm tới. Điều này cho thấy biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức lớn đối với ổn định kinh tế và an sinh xã hội của quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước có thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước có thu nhập cao vào năm 2045, những tác động của biến đổi khí hậu có thể làm suy giảm đáng kể khả năng hiện thực hóa các mục tiêu phát triển này. Việc tích hợp yếu tố khí hậu vào quy hoạch, chính sách và đầu tư phát triển là yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro trong tương lai.

Để thích ứng với biến đổi khí hậu, Nhà nước đã dự kiến nguồn lực đầu tư rất lớn cho các công trình phòng chống thiên tai. Chẳng hạn, kinh phí dành cho các công trình chống hạn và kiểm soát xâm nhập mặn đến năm 2035 lên tới hơn 113 nghìn tỷ đồng, cùng với khoảng 70 nghìn tỷ đồng cho các công trình phòng chống sạt lở. Những con số này phản ánh áp lực tài chính đáng kể mà quốc gia phải đối mặt để chủ động giảm thiểu thiệt hại do biến đổi khí hậu.

Các nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra rằng tác động tích lũy của biến đổi khí hậu có thể khiến Việt Nam thiệt hại từ 12% đến 14,5% GDP vào năm 2050, tương đương hàng trăm tỷ USD. Sự gia tăng nhiệt độ, lượng mưa bất thường và mực nước biển dâng sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất, tài sản và đời sống của người dân.

Tác động đến đô thị và cơ sở hạ tầng

Tình trạng lũ lụt tại các đô thị dự kiến sẽ gia tăng trong những thập kỷ tới, đặc biệt tại các khu vực ven sông và vùng trũng thấp. Khoảng một phần ba dân số hiện đang sinh sống tại các khu vực có nguy cơ ngập lụt, và con số này có xu hướng tăng lên khi biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp hơn. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh nhưng thiếu đồng bộ với hệ thống thoát nước và quy hoạch phòng chống thiên tai cũng làm gia tăng thiệt hại.

Ngoài ra, lượng mưa lớn và hiện tượng thời tiết cực đoan làm tăng nguy cơ sạt lở đất, gây ảnh hưởng đến khoảng 20% mạng lưới giao thông đường bộ và đường sắt. Nếu mực nước biển dâng cao, nhiều tuyến đường và cảng biển có thể bị ngập lụt thường xuyên, làm gián đoạn hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng hàng hóa, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế.

Tác động đến nông nghiệp và môi trường sinh thái

Nông nghiệp là một trong những lĩnh vực chịu tác động nặng nề nhất từ biến đổi khí hậu. Mực nước biển dâng và xâm nhập mặn có thể khiến ngành nông nghiệp thiệt hại hàng chục tỷ USD, đặc biệt tại các vùng trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long và Đồng bằng sông Hồng. Không chỉ làm giảm sản lượng, biến đổi khí hậu còn làm chậm tốc độ tăng năng suất nông nghiệp, ảnh hưởng đến an ninh lương thực và sinh kế của người dân.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái tự nhiên và đa dạng sinh học cũng đứng trước nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Nhiều khu bảo tồn thiên nhiên và hệ sinh thái ven biển có thể bị thu hẹp hoặc biến mất nếu mực nước biển tiếp tục dâng cao. Điều này đòi hỏi việc quy hoạch không gian biển, lâm nghiệp và bảo tồn thiên nhiên phải gắn chặt với các kịch bản biến đổi khí hậu.

Áp lực tài chính và khả năng phục hồi sau thiên tai

Hiện nay, nguồn lực tài chính để khắc phục hậu quả thiên tai tại Việt Nam chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước và nguồn hỗ trợ quốc tế. Tuy nhiên, các nguồn lực này mới chỉ đáp ứng được khoảng 30% tổng thiệt hại thực tế, trong khi phần lớn thiệt hại vẫn chưa được bù đắp. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều địa phương phải mất nhiều năm để phục hồi sau thiên tai, làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội.

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp và chi phí khắc phục không ngừng tăng lên, việc xây dựng một hệ thống tài chính khí hậu toàn diện là yêu cầu cấp bách. Điều này bao gồm đa dạng hóa nguồn lực tài chính, tăng cường sự tham gia của khu vực tư nhân và ứng dụng công nghệ hiện đại trong quản lý rủi ro thiên tai.

Biến đổi khí hậu đang đặt ra những thách thức to lớn đối với tăng trưởng kinh tế, an ninh xã hội và phát triển bền vững của Việt Nam. Do đó, việc chủ động thích ứng, đầu tư cho hạ tầng chống chịu khí hậu và xây dựng cơ chế tài chính phù hợp không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn là điều kiện quyết định cho sự phát triển lâu dài của đất nước.

Biến đổi khí hậu gây tác động nghiêm trọng trên diện rộng tại Australia