Chấm dứt cơ chế phân lũ sông Hồng: Bước chuyển mới trong chiến lược chống lũ Bắc Bộ

Hệ thống hồ chứa thay thế vai trò phân lũ truyền thống

Theo văn bản do Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp ký ban hành, các khu chậm lũ Tam Thanh, Lập Thạch (Phú Thọ), Lương Phú – Quảng Oai, Ba Vì (Hà Nội) cùng hệ thống phân lũ sông Đáy sẽ chính thức không còn được sử dụng trong phương án phòng, chống lũ hệ thống sông Hồng. Các khu vực này trước đây được quy định trong Quy chế phân lũ, chậm lũ ban hành kèm Nghị định số 62/1999/NĐ-CP nhằm bảo vệ an toàn cho Thủ đô Hà Nội khi xuất hiện lũ lớn.

Việc bãi bỏ được thực hiện trên cơ sở công trình thủy điện Sơn La đã tham gia nhiệm vụ cắt lũ cho hạ du. Theo đó, hệ thống hồ chứa Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang và Thác Bà sẽ phối hợp vận hành liên hồ nhằm điều tiết dòng chảy, giảm áp lực lũ cho vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Dung tích phòng lũ dành cho các hồ chứa đạt quy mô lớn, trong đó hồ Sơn La và Hòa Bình trên sông Đà có tổng dung tích khoảng 7 tỷ m3; hồ Tuyên Quang 1 tỷ m3 và hồ Thác Bà khoảng 450 triệu m3.

Theo quy định vận hành, lưu lượng lũ trên sông Hồng tại trạm Sơn Tây không được vượt quá 28.000 m3/s; tại trạm Hà Nội không vượt quá 20.000 m3/s, đồng thời mực nước sông Hồng tại Hà Nội phải duy trì dưới cao trình 13,40m nhằm bảo đảm an toàn cho hệ thống đê điều và khu vực nội đô.

Trong trường hợp xuất hiện lũ đặc biệt lớn có chu kỳ vượt 500 năm hoặc xảy ra sự cố nghiêm trọng đối với hệ thống đê điều, cơ quan chức năng được phép sử dụng một phần dung tích chống lũ của hồ Sơn La để tiếp tục cắt giảm lũ cho hạ du, song vẫn phải bảo đảm an toàn công trình hồ chứa.

Tái thiết hệ thống sông Đáy theo hướng chủ động điều tiết

Song song với việc bãi bỏ các khu phân lũ, Chính phủ yêu cầu đẩy mạnh quy hoạch, cải tạo và nâng cấp hệ thống sông Đáy nhằm nâng cao khả năng tiêu thoát nước và chủ động điều tiết dòng chảy.

Theo kế hoạch, sông Hồng sẽ được chủ động bổ sung nước sang sông Đáy với lưu lượng từ 30–100 m3/s vào mùa kiệt và 600–800 m3/s vào mùa lũ để phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội cũng như cải thiện môi trường.

Đặc biệt, hệ thống sông Đáy phải bảo đảm khả năng thoát tối đa 2.500 m3/s nhằm dự phòng trong các tình huống xuất hiện lũ cực đoan hoặc sự cố nghiêm trọng đối với hệ thống đê điều khu vực nội thành Hà Nội.

Cùng với đó, các tuyến đê thuộc hệ thống sông Hồng – sông Thái Bình và các tuyến đê bảo vệ khu vực Tam Thanh, Lập Thạch, Lương Phú – Quảng Oai, Ba Vì sẽ tiếp tục được củng cố, nâng cấp theo tiêu chuẩn thiết kế mới.

Phân rõ trách nhiệm các bộ, ngành và địa phương

Văn bản hợp nhất cũng quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong công tác điều hành chống lũ hệ thống sông Hồng. Theo đó, Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia có trách nhiệm theo dõi sát diễn biến lũ, chỉ đạo vận hành liên hồ chứa và tham mưu Thủ tướng Chính phủ quyết định vận hành công trình đầu mối sông Đáy khi xuất hiện tình huống khẩn cấp.

Bộ Công Thương được giao công bố thời điểm thủy điện Sơn La hoàn thành nhiệm vụ tham gia cắt lũ cho hạ du, đồng thời kiểm tra, giám sát việc vận hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ.

Trong khi đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát, điều chỉnh quy hoạch đê điều và phòng chống lũ hệ thống sông Hồng – sông Thái Bình; Bộ Tài chính phối hợp xây dựng cơ chế huy động nguồn lực đầu tư cho các dự án cải tạo, nâng cấp hệ thống đê điều và công trình đầu mối trên sông Đáy.

Các địa phương như Hà Nội, Phú Thọ, Ninh Bình cùng các tỉnh có đê thuộc hệ thống sông Hồng – sông Thái Bình được yêu cầu rà soát phương án phòng chống lũ, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, sắp xếp dân cư và triển khai các dự án hạ tầng phù hợp với quy hoạch tài nguyên nước, thủy lợi và phòng chống thiên tai trong giai đoạn mới.

Việc chấm dứt cơ chế phân lũ truyền thống trên hệ thống sông Hồng không chỉ phản ánh năng lực điều tiết ngày càng hiện đại của hệ thống hồ chứa thủy điện mà còn mở ra định hướng quản lý lũ chủ động, bền vững hơn cho khu vực Bắc Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan gia tăng.

Hà Nội điều chỉnh quy hoạch phòng chống lũ sau khi bãi bỏ khu phân lũ sông Hồng