El Niño gia tăng sức ép lên nỗ lực phục hồi và tăng trưởng của nhiều quốc gia

Hiện tượng El Niño được dự báo có thể đạt cường độ rất mạnh trong năm 2026, kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với kinh tế - xã hội toàn cầu.

Bolivia vừa công bố tình trạng khẩn cấp trên phạm vi toàn quốc nhằm huy động thêm nguồn lực ứng phó với những tác động ngày càng nghiêm trọng của El Niño, khi hiện tượng khí hậu này tiếp tục diễn biến phức tạp, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của người dân. Tổng thống Bolivia Rodrigo Paz cho biết, quốc gia Nam Mỹ này đang phải đối mặt với nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan do El Niño gây ra, ảnh hưởng đến đời sống của khoảng 78.000 hộ gia đình tại 6 trong tổng số 9 tỉnh trên cả nước.

Các quốc gia láng giềng của Bolivia cũng đang phải gánh chịu những tác động bất lợi của hiện tượng khí hậu này. Tại Peru, nền nhiệt gia tăng làm gia tăng nguy cơ cháy rừng, trong khi thủ đô Santiago của Chile vừa trải qua tháng 10 với lượng mưa cao nhất từng được ghi nhận.

Nam Mỹ không phải là khu vực duy nhất chịu ảnh hưởng nặng nề. Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách các vấn đề nhân đạo Tom Fletcher cảnh báo, đợt El Niño lần này là một mối đe dọa lớn, có nguy cơ làm gia tăng cả tần suất và mức độ nghiêm trọng của các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Mỹ Latinh, Đông Nam châu Phi, châu Á và khu vực Thái Bình Dương. Theo dự báo của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), trong những tháng cuối năm 2026, nguy cơ khô hạn có thể gia tăng tại khu vực miền Nam Trung Mỹ, vùng Caribe và Tây Bắc Nam Mỹ.

Ở chiều ngược lại, lượng mưa được dự báo có khả năng cao hơn mức trung bình tại vùng Sừng châu Phi, một số khu vực ở Trung Á, Đông Á, một phần Bắc Mỹ và Đông Nam Nam Mỹ.

Trong tiếng Tây Ban Nha, El Niño có nghĩa là “bé trai”. Tuy nhiên, theo WMO, đằng sau tên gọi có vẻ hiền hòa này là những tác động có thể gây tổn thất nghiêm trọng đối với cộng đồng dân cư, nền kinh tế và chuỗi cung ứng toàn cầu. Hàng loạt lĩnh vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng, bao gồm nông nghiệp, thương mại, thủy sản, y tế, năng lượng, vận tải, tài nguyên nước và quản lý thiên tai.

Đáng lo ngại, đợt El Niño này được cảnh báo có khả năng đạt cường độ đặc biệt mạnh, vượt qua nhiều ngưỡng kỷ lục từng được ghi nhận trong các biểu đồ và hệ thống giám sát khí hậu trong khoảng 40 năm qua. Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo nhấn mạnh, El Niño dự kiến đạt đỉnh vào cuối năm 2026, song những hệ lụy mà hiện tượng này gây ra có thể tiếp tục kéo dài trong nhiều năm tiếp theo.

Tác động của El Niño không chỉ dừng lại ở những biến động khí hậu đơn thuần. Đó có thể là những cánh đồng khô hạn, nứt nẻ do nắng nóng kéo dài; những vụ mùa thất thu khiến tình trạng thiếu lương thực tại các cộng đồng dễ bị tổn thương thêm trầm trọng; hay những trận lũ lụt nghiêm trọng cuốn trôi tài sản, thậm chí cướp đi sinh mạng của người dân.

Chương trình Lương thực thế giới (WFP) cảnh báo, El Niño có nguy cơ đẩy ít nhất 49 triệu người vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng vào cuối năm 2027. Bên cạnh an ninh lương thực, sức khỏe cộng đồng cũng đứng trước những rủi ro đáng kể. Theo The Guardian, dẫn ước tính của các nhà khoa học khí hậu, tình trạng nắng nóng gia tăng do El Niño có thể khiến hơn 450.000 người tử vong sớm.

Đợt El Niño hiện nay xuất hiện trong bối cảnh thế giới đang đồng thời phải ứng phó với nhiều cuộc khủng hoảng. Khi các quốc gia vẫn phải gánh chịu những hệ lụy từ xung đột, lạm phát, nợ công và tình trạng thiếu lương thực, một cú sốc khí hậu mới có thể trở thành yếu tố làm trầm trọng thêm những khó khăn hiện hữu, đẩy hàng triệu người vào tình cảnh dễ bị tổn thương hơn. Vì vậy, giới phân tích nhận định, El Niño không đơn thuần là thách thức về khí hậu mà còn là phép thử đối với năng lực thích ứng và khả năng chống chịu của các nền kinh tế.

Trước những nguy cơ trên, nhiều quốc gia đang khẩn trương triển khai các biện pháp ứng phó nhằm hạn chế thiệt hại. Tại châu Á, các nước tập trung củng cố hệ thống cảnh báo sớm, bảo vệ nguồn nước và chủ động các phương án bảo đảm sản xuất nông nghiệp. Panama và Bolivia đã ban bố tình trạng khẩn cấp, qua đó tạo cơ sở huy động thêm nguồn lực, tăng cường lực lượng cứu hộ tại những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề. Nhiều quốc gia khác cũng tổ chức diễn tập, xây dựng phương án ứng phó với nguy cơ bão lớn, lũ lụt và sạt lở đất.

Tổng Thư ký WMO Celeste Saulo khẳng định, nhân loại hiện có đủ kiến thức và công cụ để chủ động ứng phó, hạn chế nguy cơ El Niño biến thành thảm họa. Điều quan trọng là các quốc gia cần hành động kịp thời, tăng cường phối hợp và bảo đảm những cộng đồng dễ bị tổn thương nhất được tiếp cận với các nguồn lực hỗ trợ cần thiết, không để bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau.

Chủ động ứng phó El Niño: Bảo đảm an ninh nguồn nước từ sớm, từ xa