Quảng Ninh chủ động bảo vệ nguồn nước trước nguy cơ El Niño

Chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu nước

Nguồn nước có vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Quảng Ninh. Tuy nhiên, đặc điểm địa hình có độ dốc lớn, hệ thống sông suối phần lớn ngắn và nhỏ khiến khả năng tích trữ nước tự nhiên của địa phương còn hạn chế. Vào mùa mưa, nước thường nhanh chóng đổ ra biển; trong khi mùa khô, lượng nước suy giảm có thể gây áp lực lên hoạt động cấp nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nguy cơ gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, hạn hán và xâm nhập mặn đặt ra yêu cầu cấp thiết về quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước hiệu quả. Đặc biệt, trước những cảnh báo về ảnh hưởng của El Niño trong giai đoạn 2026-2027, việc chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm có ý nghĩa quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ thiếu hụt nguồn nước.

Trước tình hình đó, UBND thành phố Quảng Ninh đã ban hành Công văn số 4401/UBND-NLN1 ngày 28/9/2026, yêu cầu các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp liên quan tập trung triển khai các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của hiện tượng El Niño.

Trọng tâm là chuyển từ ứng phó khi xảy ra thiếu nước sang chủ động phòng ngừa, dự báo và xây dựng các kịch bản điều hành phù hợp với từng tình huống. Các công trình đầu mối, hệ thống đập và hồ chứa được yêu cầu rà soát, kiểm tra nhằm kịp thời phát hiện, xử lý những bất cập về kỹ thuật; đồng thời chủ động tích trữ nước theo quy trình vận hành và điều kiện thực tế của từng công trình.

Cùng với đó, địa phương chú trọng kết nối mạng lưới cấp nước, giảm thất thoát nước sạch trên hệ thống đường ống và chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng cho các khu đô thị, khu công nghiệp. Trong mọi tình huống, bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân được xác định là nhiệm vụ ưu tiên, gắn với yêu cầu kiểm soát chất lượng nước và hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn cấp nước.

Đối với khu vực sản xuất công nghiệp, các doanh nghiệp được khuyến khích tăng cường áp dụng công nghệ tiết kiệm nước, tuần hoàn và tái sử dụng nước sau xử lý; đồng thời chủ động xây dựng phương án dự trữ nước phục vụ hoạt động sản xuất. Đây là giải pháp cần thiết để giảm áp lực lên nguồn nước tự nhiên, nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động bất lợi của thời tiết.

Hồ chứa giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm an ninh nguồn nước

Trong phương án ứng phó nguy cơ thiếu nước, hệ thống hồ chứa thủy lợi được xác định là một trong những nguồn dự trữ quan trọng, góp phần bảo đảm cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất, nhất là trong các tháng cao điểm mùa khô.

Theo số liệu cập nhật từ đơn vị quản lý thủy lợi trên địa bàn, 50 hồ chứa do Công ty TNHH MTV Thủy lợi Yên Lập Quảng Ninh quản lý hiện có dung tích trữ đạt từ 60% đến 100%. Một số hồ như Dân Tiến, Chúc Bài Sơn và Khe Mười được ghi nhận có dung tích đạt trên 100% so với dung tích thiết kế hoặc mốc tham chiếu được sử dụng trong báo cáo vận hành. Nguồn nước dự trữ hiện tại tạo điều kiện thuận lợi cho việc duy trì cấp nước theo kế hoạch.

Phần lớn công trình đang hoạt động bình thường, đáp ứng nhu cầu cấp nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Tuy nhiên, số liệu về dung tích hồ cần được xem xét đồng thời với khả năng cấp nước thực tế, lượng nước đến hồ, nhu cầu sử dụng và diễn biến thời tiết trong thời gian tới. Dung tích hiện tại tương đối cao không đồng nghĩa với việc nguồn nước sẽ được bảo đảm trong suốt mùa khô nếu lượng mưa và dòng chảy bổ sung suy giảm kéo dài.

Thực tế vận hành cũng cho thấy vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục theo dõi. Công trình hồ Khe Cát, thuộc xã Hải Lạng, ghi nhận hiện tượng rò rỉ trong hầm khi dung tích hồ ở mức khoảng 31,7%. Trong khi đó, hồ Kim Tinh có dung tích đạt 67,92%, hồ Đầm Hà Động đạt 69,43%.

Những số liệu này cho thấy công tác bảo đảm an toàn công trình và quản lý nguồn nước cần được thực hiện song song. Bên cạnh việc tích trữ nước, các đơn vị vận hành phải thường xuyên kiểm tra hiện trạng công trình, đánh giá nguy cơ mất an toàn, kịp thời khắc phục sự cố và xây dựng phương án điều tiết phù hợp với khả năng cấp nước của từng hồ.

Đáng chú ý, việc tích trữ nước cần được thực hiện trên cơ sở dự báo khí tượng thủy văn, lượng nước đến hồ và quy trình vận hành đã được phê duyệt. Trong điều kiện thời tiết có thể xuất hiện những diễn biến bất thường, các đơn vị quản lý cần chủ động cập nhật thông tin, điều chỉnh phương án vận hành, vừa duy trì nguồn dự trữ cho mùa khô, vừa bảo đảm an toàn công trình khi xảy ra mưa lớn, lũ.

Điều tiết linh hoạt, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả

Cùng với việc kiểm soát dung tích hồ chứa, các đơn vị quản lý thủy lợi trên địa bàn đang tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương và doanh nghiệp cấp nước để xây dựng phương án điều hòa, phân phối nguồn nước phù hợp.

Các trạm thủy lợi được yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch tích trữ nước sớm tại những hồ chứa có khả năng điều tiết, đồng thời theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết để điều chỉnh mực nước khi có dự báo mưa lũ. Việc vận hành cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu duy trì lượng nước dự trữ, khả năng cấp nước thô cho các nhà máy xử lý nước sinh hoạt và nhu cầu sử dụng nước trong nông nghiệp, công nghiệp.

Sự phối hợp giữa đơn vị quản lý hồ chứa và doanh nghiệp cấp nước có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả khai thác nguồn nước. Thông qua việc cập nhật nhu cầu sử dụng, khả năng cấp nước và diễn biến nguồn nước tại từng khu vực, các bên có thể chủ động điều chỉnh phương án phân phối, hạn chế nguy cơ thiếu nước cục bộ và giảm thiểu tình trạng lãng phí tài nguyên.

Về lâu dài, Quảng Ninh cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp giảm thất thoát nước sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng nước trong sản xuất, khuyến khích tái sử dụng nước và từng bước hoàn thiện khả năng kết nối giữa các hệ thống cấp nước. Đối với các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất có nhu cầu sử dụng nước lớn, việc xây dựng phương án dự phòng cần gắn với kiểm soát nhu cầu, áp dụng công nghệ tiết kiệm và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong sử dụng tài nguyên.

Các giải pháp này cũng cần được triển khai đồng bộ với yêu cầu quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên nước theo Luật Tài nguyên nước năm 2023, hướng tới sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ nguồn nước và nâng cao khả năng thích ứng trước tác động của biến đổi khí hậu.

Có thể thấy, chủ động bảo vệ nguồn nước không chỉ là nhiệm vụ trước mắt để ứng phó với nguy cơ thiếu nước trong mùa khô 2026-2027, mà còn là yêu cầu lâu dài đối với quá trình phát triển của Quảng Ninh. Việc kết hợp giữa tích trữ nước, bảo đảm an toàn công trình, điều tiết linh hoạt và sử dụng nước tiết kiệm sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống cấp nước, bảo vệ đời sống người dân và duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh nguồn nước ngày càng chịu nhiều sức ép, hiệu quả ứng phó không chỉ phụ thuộc vào lượng nước đang được tích trữ tại các hồ chứa, mà còn nằm ở khả năng dự báo, điều hành và phối hợp giữa các đơn vị quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng. Đây chính là nền tảng để Quảng Ninh từng bước nâng cao năng lực bảo đảm an ninh nguồn nước, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Tuyên Quang chủ động bảo đảm nguồn nước mùa khô