Giải mã hiện tượng bão bất thường và lũ cực đoan đang tàn phá nhiều quốc gia châu Á

Trong những ngày qua, nhiều quốc gia Nam Á và Đông Nam Á ghi nhận các thảm họa thời tiết chưa từng có tiền lệ. Hơn 1.000 người đã thiệt mạng, hàng nghìn người đang mất tích và hàng triệu người bị ảnh hưởng khi một chuỗi bão mạnh kèm mưa kỷ lục đổ xuống Indonesia, Sri Lanka, Thái Lan, Việt Nam và Malaysia. Lũ quét cùng sạt lở đất xảy ra liên tiếp, trở thành một trong những đợt thiên tai thảm khốc nhất trong nhiều thập kỷ. Giới chức cảnh báo số nạn nhân có thể còn tăng.

Điểm đáng chú ý là một số cơn bão hình thành ở khu vực vốn rất hiếm xảy ra bão, đặc biệt gần xích đạo. Thông thường, xoáy thuận nhiệt đới không dễ hình thành ở khu vực này do lực Coriolis yếu, khiến bão khó xoáy đủ mạnh để tạo tâm hoàn chỉnh. Tuy nhiên, bão Senyar lại xuất hiện ở tọa độ chỉ 3,8 độ vĩ Bắc, ngay tại eo biển Malacca — một hiện tượng được đánh giá là bất thường. Với lượng mưa lớn, Senyar đã gây ngập lụt nghiêm trọng, kèm theo sạt lở đất khiến hàng trăm người thiệt mạng tại Sumatra (Indonesia) và miền Tây Malaysia.

Ngay sau đó, bão Koto từ phía Bắc di chuyển xuống, ảnh hưởng đến Philippines trước khi suy yếu và tiến sát Việt Nam. Ở hướng khác, bão Ditwah tiếp tục tàn phá Sri Lanka, gây thiệt hại lớn dọc bờ biển phía Đông. Việc Senyar và Koto hoạt động gần như đồng thời cũng được cho là yếu tố góp phần làm trầm trọng tình trạng ngập tại Indonesia.

Các hiện tượng thời tiết tương tự từng xuất hiện, song mức độ tàn phá lần này vượt xa những gì từng ghi nhận. Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake gọi đây là thảm họa "khó khăn nhất" trong lịch sử đất nước.

Nhiều nghiên cứu cho thấy bầu khí quyển và đại dương ấm lên nhanh chóng do khí nhà kính từ hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch làm tăng năng lượng cho bão. Khi không khí ẩm hơn, khả năng xuất hiện mưa lớn và lũ cực đoan cũng tăng theo.

Các chuyên gia cho rằng dù chưa thể khẳng định ngay lập tức biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp khiến loạt bão này trở nên khốc liệt, nhưng các yếu tố nền của khí hậu đang đẩy hệ thống thời tiết vào trạng thái “siêu nạp.” Những hiện tượng vốn được xem là bất thường giờ đang trở thành xu hướng quen thuộc.

Khi nhiều quốc gia châu Á vẫn đang khẩn trương ứng phó hậu quả, người dân Australia lại lo lắng liệu chuỗi bão hiện nay có báo hiệu một mùa mưa khắc nghiệt. Miền Đông nước này vừa trải qua một trận bão được đánh giá là mạnh nhất trong hơn 10 năm, với mưa đá lớn và gió giật mạnh, gây thiệt hại gần 230 triệu USD cho một tập đoàn bảo hiểm.

Australia hiện bước vào giai đoạn La Nina thường gắn liền với thời tiết lạnh và ẩm hơn, kéo theo nguy cơ bão gia tăng. Dù La Nina năm nay được dự báo ở mức yếu và ngắn hạn, nhiệt độ bề mặt biển Coral lại cao hơn mức trung bình tới 2°C — điều kiện lý tưởng hình thành bão mạnh và mưa cực đoan. Trong khi miền Bắc nước này đối mặt nguy cơ lũ và bão, khu vực phía Nam lại chuẩn bị ứng phó nắng nóng và nguy cơ cháy rừng.

Đáng chú ý, Cơ quan Khí tượng Australia đã tạm dừng việc dự báo mùa bão là điều chưa từng xảy ra vì các mô hình khí hậu cũ không còn phù hợp trước tốc độ biến đổi quá nhanh.

Hiện các quốc gia bị ảnh hưởng đang tăng tốc triển khai công tác cứu trợ và khắc phục hậu quả. Rõ ràng, thế giới đang bước vào giai đoạn khí hậu biến động khó dự đoán, nơi những hiện tượng từng được coi là ngoại lệ nay trở thành “chuẩn mực mới”.

Lũ lụt tại châu Á: Nhiều khu vực vẫn bị cô lập, hàng trăm người mất tích