Hà Tĩnh khai thác tiềm năng điện mặt trời mái nhà, thúc đẩy phát triển năng lượng xanh

Điện mặt trời mái nhà còn nhiều dư địa phát triển

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống ngày càng tăng, việc khai thác các nguồn năng lượng tái tạo đang trở thành một trong những hướng đi nhằm đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Tại Hà Tĩnh, điện mặt trời mái nhà được quan tâm phát triển trên nhiều loại công trình, từ nhà ở, trụ sở cơ quan, trường học, bệnh viện đến nhà xưởng và cơ sở sản xuất.

Với lợi thế tận dụng diện tích mái nhà sẵn có, điện mặt trời mái nhà cho phép tạo ra nguồn điện ngay tại nơi tiêu thụ. Khi được thiết kế, lắp đặt phù hợp với nhu cầu sử dụng, hệ thống có thể cung cấp một phần điện phục vụ sinh hoạt, hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó giảm lượng điện phải mua từ lưới điện vào những thời điểm có nắng.

Không chỉ mang lại lợi ích về kinh tế, việc phát triển điện mặt trời mái nhà còn góp phần khai thác nguồn năng lượng tái tạo, thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch và hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững. Tuy nhiên, để nguồn điện này phát huy hiệu quả, việc đầu tư cần gắn với nhu cầu tiêu thụ thực tế, điều kiện đấu nối, khả năng tiếp nhận của lưới điện và yêu cầu an toàn trong quá trình vận hành.

Theo số liệu đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh Hà Tĩnh có 801 hệ thống điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất lắp đặt 158,466 MWp, tương đương khoảng 134,696 MW. Riêng nhóm thuộc Quy hoạch điện VIII đã đưa vào vận hành 158 hệ thống, đạt khoảng 28,6% chỉ tiêu 313 MW đến năm 2030; dư địa phát triển còn hơn 223 MW.

Đáng chú ý, mức độ triển khai tại khu vực công sở và hộ gia đình vẫn còn hạn chế so với mục tiêu đặt ra. Toàn tỉnh mới có 10/886 trụ sở cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập được lắp đặt điện mặt trời mái nhà; số hộ gia đình đã lắp đặt là 633 hộ.

Những con số này cho thấy tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn Hà Tĩnh còn đáng kể. Việc tận dụng nguồn năng lượng tại chỗ không chỉ là lựa chọn của từng hộ gia đình, doanh nghiệp mà còn gắn với yêu cầu sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả và nâng cao tính chủ động trong bảo đảm nguồn cung.

Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh có nhu cầu sử dụng điện vào ban ngày, hệ thống điện mặt trời mái nhà có thể giúp đáp ứng một phần phụ tải tại chỗ. Trong khi đó, tại các công trình công cộng như trụ sở cơ quan, trường học, bệnh viện, việc nghiên cứu lắp đặt cần căn cứ vào điều kiện mặt bằng, nhu cầu sử dụng, nguồn vốn và hiệu quả khai thác của từng công trình.

Hoàn thiện cơ chế, tạo động lực phát triển năng lượng xanh

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho điện mặt trời mái nhà phát triển, hệ thống chính sách của Trung ương từng bước được hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động đầu tư, lắp đặt, đấu nối, vận hành và mua bán sản lượng điện dư theo quy định.

Ngày 3/3/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Điện lực về phát triển điện năng lượng tái tạo, điện năng lượng mới. Văn bản này quy định các nội dung liên quan đến phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong đó có việc thông báo, đăng ký phát triển, đấu nối, vận hành và cơ chế mua bán sản lượng điện dư.

Tiếp đó, ngày 15/4/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 768/QĐ-TTg phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, xác định định hướng phát triển cơ cấu nguồn điện, trong đó có các nguồn năng lượng tái tạo.

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Chỉ thị yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, tạo điều kiện thuận lợi để người dân, doanh nghiệp đầu tư, lắp đặt điện mặt trời mái nhà gắn với sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả.

Đáng chú ý, ngày 26/6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 243/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP và Nghị định số 58/2025/NĐ-CP. Các quy định mới tiếp tục hoàn thiện cơ chế phát triển năng lượng, trong đó có cơ chế mua bán điện trực tiếp và mua bán sản lượng điện dư từ điện mặt trời mái nhà.

Trên cơ sở các chủ trương, chính sách của Trung ương, ngày 13/8/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Kế hoạch số 563/KH-UBND về triển khai phát triển điện mặt trời mái nhà trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030.

Theo kế hoạch, Hà Tĩnh phấn đấu đến năm 2030 có 50% trụ sở cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập đủ điều kiện được đầu tư, lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ. Đồng thời, tỉnh phấn đấu có 50% số hộ gia đình đủ điều kiện lắp đặt hệ thống hoặc hoàn thành chỉ tiêu công suất được UBND tỉnh phân bổ hằng năm.

Để hiện thực hóa mục tiêu, kế hoạch đề ra 7 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm rà soát cơ chế, chính sách; triển khai các nhiệm vụ thuộc Quy hoạch điện VIII; phát triển điện mặt trời tại công sở và hộ gia đình; nâng cấp lưới điện; đẩy mạnh chuyển đổi số, tuyên truyền, đào tạo và bảo đảm an toàn kỹ thuật.

Tỉnh cũng định hướng nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ đặc thù như hỗ trợ lãi suất vay vốn, ưu đãi thủ tục hành chính và hỗ trợ kỹ thuật. Điện mặt trời mái nhà tại nhà xưởng, Khu kinh tế Vũng Áng, các khu công nghiệp và cụm công nghiệp được khuyến khích phát triển. Đối với cơ quan nhà nước, trường học và bệnh viện, tỉnh dự kiến lồng ghép các nguồn vốn phù hợp để triển khai, trước mắt lựa chọn một số công trình thuận lợi làm mô hình điểm.

Việc cụ thể hóa mục tiêu bằng kế hoạch và nhóm nhiệm vụ cho thấy phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ hướng đến mở rộng công suất nguồn điện mà còn đặt ra yêu cầu về tổ chức thực hiện, huy động nguồn lực và bảo đảm hiệu quả đầu tư. Đây là những yếu tố quan trọng để người dân, doanh nghiệp và các đơn vị công lập có thêm cơ sở lựa chọn phương án sử dụng năng lượng phù hợp.

Gắn phát triển năng lượng sạch với hiệu quả sử dụng điện

Một trong những lợi ích trực tiếp của điện mặt trời mái nhà là khả năng đáp ứng một phần nhu cầu sử dụng điện tại chỗ. Khi hệ thống phát điện trùng với thời gian sử dụng điện của hộ gia đình hoặc cơ sở sản xuất, lượng điện tự tạo ra có thể thay thế một phần điện mua từ lưới, qua đó góp phần giảm chi phí vận hành.

Tuy nhiên, hiệu quả kinh tế của mỗi hệ thống phụ thuộc vào nhiều yếu tố như công suất lắp đặt, mức tiêu thụ điện, thời gian sử dụng điện trong ngày, chi phí đầu tư, điều kiện mái nhà và phương án vận hành. Vì vậy, việc lựa chọn quy mô hệ thống cần dựa trên nhu cầu thực tế thay vì chỉ chạy theo công suất lắp đặt.

Đối với những cơ sở có nhu cầu sử dụng điện ngoài khung giờ phát điện, hệ thống lưu trữ có thể là phương án được cân nhắc nếu phù hợp với mục đích sử dụng và khả năng tài chính. Việc đầu tư cần tính toán đầy đủ chi phí thiết bị, lắp đặt, bảo trì và hiệu quả khai thác trong suốt vòng đời hệ thống.

Bên cạnh đó, cơ chế mua bán sản lượng điện dư cũng mở ra thêm lựa chọn cho các chủ đầu tư khi lượng điện tạo ra lớn hơn nhu cầu sử dụng tại chỗ. Dù vậy, việc bán điện dư phải đáp ứng các điều kiện và quy định hiện hành, đồng thời phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận của lưới điện tại khu vực đấu nối. Đây là yếu tố cần được tính đến ngay từ giai đoạn khảo sát và thiết kế.

Ở góc độ rộng hơn, phát triển điện mặt trời mái nhà góp phần đa dạng hóa nguồn cung điện, khai thác nguồn năng lượng tái tạo và thúc đẩy thay đổi thói quen sử dụng năng lượng. Khi được triển khai đồng bộ với các giải pháp tiết kiệm điện, quản lý phụ tải và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, nguồn điện này có thể đóng góp tích cực vào quá trình chuyển dịch năng lượng xanh.

Để đạt được mục tiêu đề ra, Hà Tĩnh cần tiếp tục đẩy mạnh thông tin, hướng dẫn để người dân, doanh nghiệp hiểu rõ điều kiện lắp đặt, thủ tục thực hiện và các quy định liên quan đến đấu nối, vận hành. Cùng với đó là việc nâng cao khả năng tiếp nhận của lưới điện, bảo đảm chất lượng thiết bị, an toàn phòng cháy, chữa cháy và an toàn điện trong quá trình sử dụng.

Việc triển khai các mô hình tại công sở, trường học, bệnh viện và cơ sở sản xuất có điều kiện thuận lợi cũng có thể tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả, rút kinh nghiệm trước khi mở rộng. Đối với hộ gia đình và doanh nghiệp, thông tin minh bạch về chi phí đầu tư, hiệu quả sử dụng điện và yêu cầu kỹ thuật sẽ góp phần hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Với nền tảng chính sách ngày càng hoàn thiện cùng mục tiêu cụ thể đến năm 2030, điện mặt trời mái nhà đang mở ra thêm cơ hội khai thác nguồn năng lượng tái tạo tại Hà Tĩnh. Từ mái nhà dân đến công sở và nhà xưởng, việc phát triển các hệ thống phù hợp với nhu cầu sử dụng, bảo đảm an toàn và hiệu quả sẽ góp phần tiết kiệm điện, nâng cao tính chủ động về nguồn cung và thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng xanh, hướng tới phát triển kinh tế bền vững trên địa bàn tỉnh.

Hà Tĩnh triển khai các biện pháp ứng phó đợt mưa lớn