Hàng nghìn ha đất Tây Nguyên sử dụng sai mục đích: Tập đoàn Tân Mai được yêu cầu khắc phục

Thanh tra Chính phủ vừa công khai Kết luận thanh tra về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam (gọi tắt là Vinapaco, trước đây thuộc Bộ Bộ NN&PTNT trước đây, nay là Bộ Công Thương) trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Tại khu vực này, Tổng công ty Giấy Việt Nam có Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam, do Tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tổng công ty cũng nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai, là phần vốn Nhà nước giữ lại sau cổ phần hóa.

Theo Kết luận thanh tra số 474/KL-TTCP ngày 20/7/2026 về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam tại khu vực Tây Nguyên, Thanh tra Chính phủ xác định Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai còn nhiều tồn tại trong quản lý, sử dụng quỹ đất tại Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng.

Đáng chú ý, doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ việc rà soát hiện trạng sử dụng đất, lập phương án sử dụng đất, đồng thời chưa xác định rõ diện tích, ranh giới đối với phần đất được giao, thuê quản lý, sử dụng. Công tác kiểm tra, giám sát chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến một diện tích lớn đất bị người dân xâm canh, lấn chiếm.

Cụ thể, tại Đắk Lắk có khoảng 2.476,6 ha đất bị xâm canh, lấn chiếm; Đắk Nông khoảng 1.011,6 ha và Lâm Đồng khoảng 492 ha. Tổng diện tích bị xâm canh, lấn chiếm tại ba địa phương lên tới gần 4.000 ha.

Không chỉ phát sinh tình trạng đất bị lấn chiếm, một diện tích lớn đất đã được thuê để thực hiện mục tiêu trồng rừng nhưng chưa được đưa vào sử dụng đúng tiến độ. Theo kết luận thanh tra, tại Đắk Lắk có 1.553,4 ha, Đắk Nông 808,17 ha và Lâm Đồng 69,3 ha chưa được trồng rừng, còn để đất trống. Tổng diện tích lên tới khoảng 2.430,87 ha.

Thanh tra Chính phủ đánh giá việc sử dụng diện tích đất được thuê nhưng chưa thực hiện trồng rừng, để đất trống là chưa đúng quy định. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất mà còn đặt ra yêu cầu phải rà soát lại toàn bộ quỹ đất, xác định rõ hiện trạng, ranh giới và phương án sử dụng phù hợp.

Bên cạnh đó, tại Lâm Đồng, Tập đoàn Tân Mai còn chưa hoàn tất nghĩa vụ tài chính liên quan đến một số diện tích đất. Trong đó, doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ thủ tục về nghĩa vụ tài chính đối với khoảng 97,5 ha tại khu vực Bảo Lâm và 560,55 ha tại khu vực Đam Rông.

Theo Thanh tra Chính phủ, những tồn tại trong quản lý, sử dụng đất tại Tân Mai có liên quan đến quá trình quản lý kéo dài qua nhiều thời kỳ. Việc doanh nghiệp chưa nắm rõ ranh giới diện tích được giao, thuê; thiếu kiểm tra, giám sát và chậm hoàn thiện các thủ tục đất đai đã góp phần dẫn đến tình trạng đất bị xâm canh, lấn chiếm hoặc bỏ trống.

Cơ quan thanh tra cho rằng để xử lý những tồn tại này cần có sự phối hợp giữa doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Trong đó, doanh nghiệp phải tăng cường quản lý, bảo vệ diện tích đất được giao, thuê; đồng thời rà soát, hoàn thiện phương án sử dụng đất và xử lý các diện tích đang bị lấn chiếm.

Đối với phần diện tích đất chưa đưa vào sử dụng, Thanh tra Chính phủ yêu cầu Tân Mai khẩn trương thực hiện theo đúng mục đích được giao, thuê. Riêng tại Đắk Lắk, cơ quan chức năng được yêu cầu chỉ đạo doanh nghiệp đưa khoảng 1.553 ha tại khu vực huyện Lắk trước sắp xếp đơn vị hành chính vào sử dụng; trường hợp không thực hiện thì kiên quyết thu hồi theo quy định.

Tại Lâm Đồng, địa phương được yêu cầu xác định nghĩa vụ tài chính và đôn đốc doanh nghiệp thực hiện đối với diện tích khoảng 560 ha tại khu vực Đam Rông và 97,5 ha tại Bảo Lâm. Đồng thời, Tân Mai được yêu cầu đưa hơn 877 ha tại khu vực Đắk Glong và Lâm Hà trước sắp xếp đơn vị hành chính vào sử dụng.

Kết quả thanh tra cho thấy vấn đề quản lý quỹ đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp tại Tây Nguyên còn tồn tại ở nhiều khâu, từ xác định ranh giới, lập phương án sử dụng đến quản lý đất sau thu hồi và xử lý diện tích bị xâm canh, lấn chiếm.

Việc hàng nghìn ha đất bị lấn chiếm trong khi hơn 2.430 ha đất thuê chưa được đưa vào trồng rừng cho thấy yêu cầu cấp thiết về quản lý chặt chẽ quỹ đất, sử dụng đất đúng mục đích và nâng cao hiệu quả nguồn lực đất đai. Đây cũng là cơ sở để các cơ quan chức năng tiếp tục rà soát, xử lý những diện tích sử dụng chưa đúng quy định, bảo đảm quỹ đất được khai thác hiệu quả, gắn với yêu cầu phát triển bền vững tại khu vực Tây Nguyên.

Bài 5: Giữ nước từ đất: Nông nghiệp tuần hoàn và lời giải sinh kế cho miền Trung - Tây Nguyên