Mùa bão 2026 gây xáo trộn vận tải biển, El Nino đe dọa Mỹ Latinh

Từ tháng 7 đến tháng 10 hằng năm, Tây Bắc Thái Bình Dương bước vào mùa bão và năm 2026 được đánh giá có diễn biến đặc biệt phức tạp. Nhiều cơn bão mạnh xuất hiện liên tiếp đã tác động đến hoạt động của các cảng biển, làm thay đổi lịch trình vận chuyển hàng hóa và kéo giá cước vận tải tăng cao.

Khu vực chịu ảnh hưởng của mùa bão trải rộng qua Philippines, Trung Quốc, Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam, Nhật Bản và Hàn Quốc. Đây đồng thời là một trong những trung tâm xuất khẩu hàng hóa lớn nhất thế giới, tập trung nhiều cảng biển quan trọng. Bởi vậy, chỉ cần hoạt động tại một số cảng bị đình trệ, tác động có thể nhanh chóng lan rộng trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Hàng triệu container phải chờ tại các cảng châu Á

Hãng vận tải biển Maersk của Đan Mạch cảnh báo mùa bão năm nay tại Đông Á có mức độ hoạt động cao hơn thông thường. Trong thông báo ngày 4/9, doanh nghiệp này cho biết tình trạng ngập lụt nghiêm trọng, ùn tắc cảng và hoạt động tàu biển bị chậm đã xuất hiện tại nhiều khu vực.

Maersk đồng thời nhận định những gián đoạn trong vận tải biển có khả năng kéo dài hơn dự kiến.

Trước đó, ngay từ đầu tháng 7, Tropical Storm Risk của Anh đã đưa ra dự báo năm 2026 có thể nằm trong nhóm những mùa bão hoạt động mạnh nhất từng được ghi nhận tại Tây Bắc Thái Bình Dương. Số lượng bão nhiệt đới trong năm được dự báo lên tới gần 28 cơn, cao hơn mức trung bình 25,5 cơn mỗi năm trong giai đoạn 1991-2020.

Tình trạng ùn tắc trở nên nghiêm trọng vào cuối tháng 8. Ông Tan Hua Joo, thuộc công ty tư vấn vận tải biển Linerlytica của Singapore, cho biết các tàu có tổng sức chở tương đương 2,4 triệu container loại 6m đã phải neo chờ tại các cảng ở Bắc Á.

Dù hoạt động tại một số cảng đang từng bước được khôi phục, ảnh hưởng từ tình trạng ùn tắc đã lan sang Hàn Quốc và khu vực Đông Nam Á.

Sea Intelligence, công ty chuyên phân tích vận tải biển, cho rằng mức độ gián đoạn hiện tại có một số điểm tương đồng với những xáo trộn từng xuất hiện trong đại dịch COVID-19. Thượng Hải nằm trong số những địa điểm chịu ảnh hưởng đáng kể.

Trong tháng 7, tỷ lệ tàu container cập cảng Thượng Hải đúng lịch chỉ đạt 21%. Ngoại trừ giai đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng bởi đại dịch COVID-19, đây là mức thấp nhất kể từ khi chỉ số này được thống kê cách đây 14 năm.

Hoạt động vận tải bị đình trệ cũng kéo theo chi phí tăng. Chỉ số Drewry cho thấy giá vận chuyển một container tại châu Á đã tăng từ 956 USD vào cuối tháng 7 lên 1.402 USD vào giữa tháng 9, tương đương mức tăng gần 47% trong khoảng một tháng rưỡi.

El Nino làm gia tăng sức ép lên tuyến vận tải qua Panama

Các tuyến hàng hải từ châu Á đến bờ Đông nước Mỹ đang chịu áp lực đáng kể. Một trong những nguyên nhân là hoạt động vận tải qua kênh đào Panama bị hạn chế do lượng nước phục vụ khai thác suy giảm bởi tình trạng hạn hán liên quan đến El Nino.

Ngày 15/9, Cơ quan quản lý kênh đào Panama cho biết việc hạn chế số lượng tàu qua kênh sẽ tiếp tục được duy trì. Từ tháng 10, lưu lượng tàu dự kiến giảm còn trung bình 29,5 lượt/ngày, trong khi mức thông thường là 36 lượt/ngày.

Kênh đào Panama là một tuyến hàng hải quan trọng của thế giới, với khoảng 5% lượng hàng hóa thương mại toàn cầu được vận chuyển qua đây.

Những diễn biến này cũng cho thấy hoạt động vận tải biển đang đứng trước nguy cơ ngày càng lớn từ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Báo cáo đánh giá lần thứ 6 của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) nhận định tỷ lệ các cơn bão nhiệt đới mạnh thuộc cấp 3-5 có khả năng tăng lên.

Điều này không đồng nghĩa số lượng bão sẽ nhất thiết tăng, mà cho thấy những cơn bão xuất hiện có thể đạt cường độ mạnh hơn.

Trong bối cảnh vận tải biển giữ vai trò then chốt đối với thương mại toàn cầu, cơ sở hạ tầng cảng cũng phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại lớn hơn do biến đổi khí hậu. Nghiên cứu của Đại học Oxford được công bố trên tạp chí Nature ước tính thiệt hại đối với hạ tầng cảng biển do Trái Đất ấm lên có thể lên tới 7,15 tỷ USD mỗi năm. Trong số này, bão nhiệt đới được cho là chiếm khoảng 32%.

El Nino cực đoan có thể khiến Mỹ Latinh mất 2% GDP

Không chỉ gây sức ép lên hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng, El Nino còn được cảnh báo có thể tạo ra những tác động kinh tế đáng kể tại Mỹ Latinh và Caribe.

Ngày 21/9, Ủy ban Kinh tế Mỹ Latinh và Caribe của Liên hợp quốc (CEPAL/ECLAC) cảnh báo một đợt El Nino cực đoan có thể khiến khu vực này mất ít nhất 2% GDP trong vòng 3 năm. Đồng thời, số người rơi vào cảnh nghèo đói có thể tăng thêm tới 4,8 triệu người.

Báo cáo đặc biệt của CEPAL về tác động của El Nino tại Mỹ Latinh và Caribe cho thấy khoảng một nửa tổng mức thiệt hại GDP dự kiến sẽ tập trung ngay trong năm đầu tiên hiện tượng này xảy ra.

Sự suy giảm thu nhập của các hộ gia đình có thể khiến số người nghèo tại khu vực vào cuối thập kỷ này tăng thêm tới 4,8 triệu người so với kịch bản không xuất hiện El Nino.

CEPAL cũng chỉ ra những điểm dễ tổn thương trong hệ thống năng lượng của một số quốc gia Mỹ Latinh. Tại một số nước, thủy điện đóng góp hơn 70% cơ cấu nguồn điện, trong khi trên 50% công suất lắp đặt đã vận hành trên 30 năm.

Ngành thủy sản cũng đứng trước nguy cơ chịu tác động mạnh. Trong hai đợt “Siêu El Nino” trước đây, sản lượng khai thác thủy sản tại khu vực đã giảm 52,7% trong giai đoạn 1972-1973 và giảm 26,9% trong giai đoạn 1997-1998.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) cảnh báo khả năng xảy ra hạn hán trên 70% trong những tháng tới tại các khu vực thường xuyên khô hạn thuộc Trung Mỹ, Colombia, Venezuela và một số quốc gia Caribe như Cuba, Cộng hòa Dominicana và Haiti.

Hạn hán kéo dài có nguy cơ tác động đến mùa màng và làm gia tăng sức ép đối với an ninh lương thực tại những khu vực này.

Trước những rủi ro trên, CEPAL khuyến nghị các quốc gia Mỹ Latinh tăng cường các biện pháp phòng ngừa, dành nguồn lực để bảo vệ cơ sở hạ tầng và sinh kế tại những khu vực dễ bị tổn thương. Các nước cũng được khuyến nghị xây dựng quỹ dự phòng và thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo.

CEPAL đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi cách tiếp cận, từ xử lý hậu quả sau khi thiên tai gây thiệt hại sang chủ động quản lý rủi ro khí hậu. Đây được xem là giải pháp nhằm hạn chế tổn thất và giảm chi phí ứng phó trước các tác động ngày càng phức tạp của thời tiết cực đoan.

El Niño mạnh lên, miền Bắc rét muộn, miền Nam thiếu nước