Tin Quốc tế

Pin lithium-ion trong rác thải: Mối nguy âm ỉ gây cháy tại các cơ sở xử lý rác

Hải Đăng • 11/10/2026 08:00

Những viên pin lithium-ion nhỏ bé bị bỏ chung với rác sinh hoạt đang trở thành nguồn gây cháy đáng lo ngại tại xe thu gom, trạm trung chuyển và cơ sở xử lý, tái chế chất thải ở nhiều quốc gia. Chỉ một viên pin bị nghiền, đâm thủng hoặc hư hỏng cũng có thể kích hoạt phản ứng nhiệt mất kiểm soát và làm bùng phát đám cháy.

Khi rác được nén trong xe thu gom hoặc đi qua các công đoạn phân loại, nghiền, ép tại cơ sở xử lý, những viên pin lithium-ion bị bỏ quên trong dòng rác có thể bị va đập, bóp méo hoặc chọc thủng. Tình trạng này có thể gây đoản mạch, làm nhiệt độ tăng nhanh và kích hoạt hiện tượng “thermal runaway” (thoát nhiệt mất kiểm soát), khiến pin cháy dữ dội và có khả năng làm lửa lan sang khối rác xung quanh.

Những vụ việc gần đây tại Australia, Anh và Hàn Quốc cho thấy rủi ro này không chỉ nằm trên lý thuyết mà đang trở thành vấn đề thực tế đối với ngành thu gom, xử lý chất thải.

capture(3).jpg
Ảnh minh họa

Sydney: Hai xe rác cháy trong một buổi sáng

Ngày 8/9, lực lượng Cứu hỏa và Cứu hộ bang New South Wales (FRNSW) liên tiếp xử lý hai vụ cháy xe thu gom rác tại Sydney.

Khoảng 7h, một xe rác bốc cháy tại Marayong Park, phía Tây Sydney. Lực lượng cứu hỏa phải yêu cầu đưa xe tới một bãi đỗ gần đó và đổ toàn bộ rác ra đường để tiếp cận, dập tắt phần rác đang cháy.

Hơn hai giờ sau, một xe thu gom khác tiếp tục bốc cháy tại Chippendale, khu vực nội thành Sydney. FRNSW cho biết vụ việc có thể liên quan đến pin của thuốc lá điện tử bị vứt trong rác sinh hoạt.

Theo FRNSW, pin lithium-ion có thể bị nghiền hoặc hư hỏng trong quá trình thu gom và xử lý rác, từ đó quá nhiệt và bước vào quá trình “thermal runaway”. Khi đã xảy ra cháy, các đám cháy liên quan đến loại pin này thường có cường độ cao và khó kiểm soát.

FRNSW đã phối hợp với Cơ quan Bảo vệ Môi trường bang New South Wales triển khai chiến dịch “Never Bin A Battery”, kêu gọi người dân không bỏ pin vào thùng rác sinh hoạt hoặc thùng tái chế thông thường mà đưa tới các điểm thu gom phù hợp.

Số liệu của FRNSW cho thấy bang này ghi nhận 332 sự cố liên quan đến pin lithium-ion trong năm 2025. Riêng số vụ cháy xe rác đã lên tới 40 vụ tính đến tháng 8/2026, trong khi cả năm 2025 là 62 vụ.

Gumi: Cháy cơ sở xử lý pin phế thải

Rủi ro không dừng lại ở xe thu gom. Các cơ sở tiếp nhận và xử lý pin phế thải cũng có thể trở thành điểm phát sinh cháy lớn.

Ngày 2/7, một cơ sở xử lý pin phế thải tại thành phố Gumi, tỉnh Gyeongbuk, Hàn Quốc xảy ra hỏa hoạn. Lực lượng cứu hỏa huy động 29 thiết bị và 80 nhân viên, mất khoảng 1 giờ 20 phút để khống chế đám cháy.

Khoảng 300 kg pin phế thải bị thiêu rụi, trong khi khoảng một nửa tòa nhà rộng 423 m² bị hư hại. Thiệt hại tài sản được ước tính khoảng 84 triệu won. Không có người bị thương trong vụ việc.

Cơ quan chức năng nghi ngờ hiện tượng nhiệt mất kiểm soát của pin lithium-ion là nguyên nhân gây cháy và tiếp tục điều tra để xác định chính xác nguồn phát lửa.

Vụ việc cho thấy việc thu gom và xử lý pin hết vòng đời không chỉ là bài toán tái chế tài nguyên mà còn liên quan trực tiếp đến an toàn cháy nổ tại các cơ sở xử lý chất thải.

London liên tiếp ghi nhận cháy tại cơ sở tái chế

Tại Anh, các vụ cháy liên quan đến pin lithium-ion cũng xuất hiện tại nhiều cơ sở xử lý chất thải.

Cuối tháng 1/2026, tám xe chữa cháy cùng khoảng 60 lính cứu hỏa được điều tới một cơ sở tái chế ở Crayford, phía Đông Nam London. Một đống vật liệu tái chế hỗn hợp bốc cháy và lực lượng chức năng xác định nguyên nhân có khả năng cao nhất là một viên pin lithium-ion bị vứt không đúng cách.

Đến tháng 7, một vụ cháy khác xảy ra tại trung tâm tái chế ở Wimbledon Park. Khoảng 80 tấn rác thải sinh hoạt bị ảnh hưởng bởi đám cháy. Lực lượng Cứu hỏa London cho rằng nguyên nhân có khả năng nhất là một viên pin lithium-ion.

Trong tháng 8, một cơ sở tái chế tại Ilford tiếp tục xảy ra hỏa hoạn. Một máy nén rác công nghiệp và khoảng 3 tấn vật liệu tái chế bị phá hủy. Cơ quan cứu hỏa cho rằng đám cháy bắt nguồn từ một viên pin lithium-ion bị hư hỏng trong đống rác.

Lực lượng Cứu hỏa London cảnh báo pin lithium-ion là nguy cơ lớn đối với các cơ sở xử lý chất thải. Khi bị nghiền hoặc hư hỏng, pin có thể cháy dữ dội và khiến ngọn lửa lan rất nhanh.

Theo số liệu do Hiệp hội Dịch vụ Môi trường Anh (ESA) tổng hợp từ các thành viên, trong năm tài chính kết thúc tháng 3/2026 có 1.518 vụ cháy được ghi nhận, trong đó ít nhất 541 vụ được xác định trực tiếp liên quan đến pin lithium-ion và thêm 216 vụ cháy liên quan đến pin xảy ra trên xe thu gom rác. ESA ước tính tổng thiệt hại kinh tế do cháy trong lĩnh vực này lên tới khoảng 1 tỷ bảng Anh mỗi năm.

Nhật Bản ghi nhận mức cao kỷ lục

Tại Nhật Bản, vấn đề cũng đang gia tăng nhanh chóng.

Theo số liệu sơ bộ của Bộ Môi trường Nhật Bản, trong năm tài chính 2025 có 36.760 sự cố cháy, bốc khói hoặc phát tia lửa được cho là liên quan đến pin lithium-ion trong quá trình thu gom và xử lý rác. Đây là mức cao nhất được ghi nhận và tăng 13.692 trường hợp so với năm tài chính trước.

Khảo sát được thực hiện với 1.537 trong tổng số 1.741 chính quyền địa phương của Nhật Bản. Trong số các sản phẩm liên quan, pin sạc dự phòng đứng đầu, tiếp theo là các sản phẩm thuốc lá làm nóng. Nhiều sự cố được cho là xảy ra khi pin lithium-ion bị trộn với các loại rác khác và chịu tác động mạnh trong quá trình thu gom, xử lý.

Bộ Môi trường Nhật Bản đã yêu cầu tăng cường phân loại và thu gom riêng pin lithium-ion nhằm hạn chế nguy cơ cháy trong hệ thống xử lý chất thải.

Australia ước tính hàng chục nghìn vụ mỗi năm

Australia cũng đang đối mặt với quy mô đáng kể của vấn đề. Ngành chất thải và tái chế nước này ước tính mỗi năm có khoảng 10.000-12.000 vụ cháy liên quan đến pin xảy ra trong xe thu gom, trạm trung chuyển và các cơ sở xử lý, tái chế. Đây là ước tính của ngành, không phải một thống kê quốc gia đầy đủ về mọi vụ cháy.

Fire and Rescue NSW cũng cho biết đã xử lý hơn 280 sự cố liên quan đến pin lithium-ion trong năm 2025, trong khi toàn bang tiếp tục ghi nhận nhiều vụ cháy xe rác trong năm 2026.

Những con số trên phản ánh một nghịch lý: pin được thiết kế để lưu trữ lượng năng lượng lớn trong một thiết bị nhỏ gọn, nhưng chính đặc tính này lại khiến chúng trở thành nguồn rủi ro đáng kể khi bị hư hỏng hoặc xử lý không đúng cách.

Vì sao một viên pin nhỏ có thể gây cháy lớn?

Pin lithium-ion chứa năng lượng trong thể tích tương đối nhỏ. Khi bị đâm thủng, nghiền nát, biến dạng hoặc xảy ra đoản mạch, nhiệt độ bên trong có thể tăng nhanh.

Nếu quá trình này vượt khỏi khả năng kiểm soát, pin bước vào trạng thái thermal runaway. Phản ứng sinh nhiệt có thể tiếp tục diễn ra và làm các tế bào pin lân cận bị ảnh hưởng, khiến đám cháy lan sang những vật liệu dễ cháy xung quanh.

Đáng chú ý, pin đã hết điện hoặc thiết bị tưởng như không còn sử dụng được vẫn có thể tiềm ẩn năng lượng và gây chập cháy nếu bị hư hỏng. Đây là lý do cơ quan cứu hỏa nhiều nước khuyến cáo không bỏ pin lithium-ion vào rác sinh hoạt hoặc dòng rác tái chế thông thường.

Siết trách nhiệm nhà sản xuất

Trước nguy cơ ngày càng rõ, New South Wales đang chuyển sang cách tiếp cận tăng trách nhiệm của nhà sản xuất và thương hiệu đối với vòng đời sản phẩm.

Theo quy định về trách nhiệm vòng đời sản phẩm được ban hành năm 2026, cơ chế bắt buộc đối với các chủ sở hữu thương hiệu cung cấp nhóm pin thuộc diện điều chỉnh tại NSW dự kiến bắt đầu từ ngày 1/10/2026, với yêu cầu tham gia cơ chế quản lý sản phẩm hoặc đáp ứng các nghĩa vụ tương ứng về thu gom, thu hồi và tái chế an toàn.

Quy định áp dụng với các loại pin nhỏ, có thể tháo rời, dưới 5 kg, trong đó có pin AA, AAA, pin sạc dự phòng và pin sử dụng cho xe đạp, xe scooter điện. Các nhà cung cấp không tuân thủ có thể đối mặt với mức phạt lên tới 880.000 AUD.

Tại Anh, ESA cũng thúc đẩy việc tăng trách nhiệm của nhà sản xuất và mở rộng hệ thống thu gom pin để hạn chế pin lọt vào dòng rác thông thường. Trong khi đó, các cơ quan cứu hỏa tiếp tục khuyến cáo người dân đưa pin và thiết bị có pin tới những điểm tiếp nhận phù hợp thay vì bỏ vào thùng rác.

Khi lượng thiết bị sử dụng pin lithium-ion tiếp tục tăng, bài toán đặt ra không chỉ là thu gom và tái chế nhiều hơn mà còn phải kiểm soát an toàn ngay từ khâu thiết kế, sử dụng, thu hồi cho đến xử lý cuối vòng đời. Một viên pin nhỏ bị bỏ sai nơi có thể biến thành sự cố lớn đối với cả xe thu gom, cơ sở tái chế và cộng đồng xung quanh.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Pin lithium-ion trong rác thải: Mối nguy âm ỉ gây cháy tại các cơ sở xử lý rác
(*) Bản quyền thuộc về Tạp chí điện tử Môi trường và Cuộc sống. Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.