Quảng Ninh tìm giải pháp bảo đảm an ninh nguồn nước đến năm 2045

Áp lực từ phát triển kinh tế và biến đổi khí hậu

Quảng Ninh là một trong những địa phương chủ động hiện đại hóa công tác quản lý tài nguyên nước. Hiện toàn địa phương quản lý 189 hồ chứa với tổng dung tích thiết kế hơn 365,5 triệu m³. Hệ thống công trình này bảo đảm nguồn nước tưới cho hơn 33.000 ha đất nông nghiệp, đồng thời cung cấp hơn 36 triệu m³ nước mỗi năm phục vụ sinh hoạt, sản xuất công nghiệp và nuôi trồng thủy sản trên diện tích hơn 2.450 ha. Nhằm thích ứng với diễn biến thời tiết và nâng cao hiệu quả sử dụng đất, Quảng Ninh đã chủ động chuyển đổi hàng trăm hecta đất lúa thiếu nước sang trồng cây màu có giá trị kinh tế cao hơn.

Công tác bảo đảm an toàn hồ, đập cũng được chú trọng. Hiện có 78 hồ chứa được xây dựng quy trình vận hành điều tiết; 100% hồ chứa lớn được lắp đặt thiết bị quan trắc khí tượng thủy văn chuyên dùng. Hệ thống cảnh báo thiên tai và đo mưa tự động được mở rộng, kết nối trên nhiều nền tảng, góp phần nâng cao năng lực dự báo và chủ động ứng phó với các tình huống thiên tai.

Đáng chú ý, các dự án phát sinh nước thải trên địa bàn được kiểm soát chặt chẽ, việc cấp phép được thực hiện trên cơ sở đánh giá sức chịu tải của nguồn nước mặt. Đây là một trong những giải pháp nhằm phòng ngừa nguy cơ ô nhiễm và bảo vệ chất lượng nguồn nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc thi hành Luật Tài nguyên nước tại Quảng Ninh vẫn gặp một số khó khăn, vướng mắc cả về quản lý, hạ tầng và bảo vệ môi trường.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh, công tác quản lý, điều hành tại một số địa phương, đặc biệt ở cấp xã, có thời điểm còn lúng túng. Việc xây dựng kế hoạch cụ thể hóa chỉ đạo của cấp trên đôi lúc còn chậm. Quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý an toàn hồ, đập và an ninh nguồn nước chưa đồng bộ; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, các cấp còn hạn chế.

Hạ tầng thủy lợi và phòng, chống thiên tai cũng còn những điểm nghẽn. Một số hồ chứa quy mô nhỏ do cấp xã quản lý đã xuống cấp, hư hỏng sau thời gian dài vận hành nhưng chưa được bố trí nguồn vốn kịp thời để sửa chữa. Tại một số khu vực, hệ thống đê điều có cao trình thấp, chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật về phòng, chống thiên tai theo quy định hiện hành.

Ở các khu đô thị cũ, hệ thống thoát nước thiếu đồng bộ, thường xảy ra ngập úng cục bộ khi mưa lớn. Tại vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa, khả năng tiếp cận nước sạch đạt chuẩn của người dân còn hạn chế; tình trạng thiếu nước sinh hoạt vào mùa khô vẫn xảy ra.

Trong lĩnh vực môi trường và sinh thái, công tác thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt ở khu vực nông thôn và các đô thị cũ chưa đạt yêu cầu. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, diện tích rừng trồng sản xuất với các loài cây ngắn ngày như keo, bạch đàn chiếm tỷ lệ lớn có thể làm suy giảm thảm thực vật dưới tán, ảnh hưởng đến khả năng giữ nước và tạo nguồn sinh thủy của các lưu vực sông, suối.

Những khó khăn trên diễn ra trong bối cảnh dân số gia tăng, tốc độ đô thị hóa nhanh và tác động ngày càng khó dự báo của biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ giữa Luật Tài nguyên nước với một số luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Khoáng sản và Luật Lâm nghiệp cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý.

Gỡ vướng thể chế, tăng đầu tư cho hạ tầng nước

Giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu sử dụng nước tại Quảng Ninh được dự báo tăng lên hơn 646 triệu m³/năm, gấp 1,08 lần so với hiện tại. Để bảo đảm nguồn nước phục vụ các mục tiêu phát triển, địa phương đưa ra 3 nhóm kiến nghị đối với Trung ương và các bộ, ngành.

Trước hết, Quảng Ninh kiến nghị Chính phủ và các cơ quan chuyên ngành sớm rà soát, hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Tài nguyên nước theo hướng đồng bộ, thống nhất với Luật Đất đai, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Khoáng sản và Luật Lâm nghiệp.

Theo địa phương, việc tháo gỡ những khoảng trống, điểm chưa thống nhất về pháp lý sẽ tạo thuận lợi trong thẩm định dự án, cấp phép xả thải và quản lý, phục hồi môi trường sau khai thác khoáng sản.

Thứ hai, Quảng Ninh đề xuất Trung ương nghiên cứu cơ chế, chính sách đặc thù để thu hút nguồn vốn xã hội hóa và đầu tư tư nhân theo hình thức đối tác công - tư vào các lĩnh vực như hạ tầng thủy lợi, cấp nước sạch nông thôn, hệ thống xử lý nước thải tập trung và công trình đê điều.

Thứ ba, địa phương kiến nghị các bộ, ngành Trung ương hỗ trợ nguồn vốn ngân sách trung hạn và chuyển giao công nghệ để nâng cấp các hồ chứa nhỏ, đồng thời hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu số dùng chung về tài nguyên nước.

Cùng với đầu tư hạ tầng và công nghệ, Quảng Ninh xác định việc đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý tài nguyên nước ở cấp xã, phường là một trong những yếu tố quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong giai đoạn mới.

Trong 5 năm tới, Quảng Ninh dự kiến xây mới 17 hồ chứa, 2 đập dâng, 1 nhà máy sản xuất nước sạch và công trình dẫn nước sạch từ Cửa Ông sang Vân Đồn; đồng thời nâng cấp gần 120 km đê và xây mới 7 trạm bơm tiêu. Tầm nhìn đến năm 2045, địa phương dự kiến hoàn thiện thêm 15 hồ chứa, 5 đập dâng, nâng cấp 54 tuyến đê và triển khai công trình chuyển nước từ Móng Cái sang Hải Hà (cũ). Bên cạnh các giải pháp công trình, những giải pháp phi công trình như phát triển rừng gỗ lớn bản địa nhằm tăng khả năng sinh thủy, kiểm soát chặt nguồn thải và nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước cũng được xác định là những nhiệm vụ cần triển khai đồng bộ.

Quảng Ninh nghiên cứu khai thác không gian mỏ cho phát triển du lịch xanh