Nghệ An phát triển sinh kế xanh, tạo động lực bền vững cho vùng miền núi

Chuyển từ hỗ trợ trước mắt sang tạo sinh kế lâu dài

Với địa bàn miền núi rộng, địa hình chia cắt, điều kiện sản xuất còn nhiều khó khăn, công tác giảm nghèo tại Nghệ An luôn đối mặt với những thách thức đặc thù. Thực tế cho thấy, hỗ trợ trực tiếp có thể giúp người dân giải quyết một phần khó khăn trước mắt, nhưng để cải thiện đời sống lâu dài, cần tạo điều kiện để các hộ nghèo có tư liệu sản xuất, biết tổ chức sản xuất và chủ động tạo nguồn thu nhập.

Định hướng này đang được tỉnh triển khai thông qua Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững. Thay vì tập trung chủ yếu vào hỗ trợ trực tiếp, nguồn lực chương trình ngày càng được chú trọng cho phát triển sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, đào tạo nghề và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Qua đó, người dân từng bước chuyển từ tâm lý trông chờ hỗ trợ sang chủ động tham gia các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.

Riêng năm 2025, từ nguồn vốn được phân bổ, chương trình đã hỗ trợ gần 23.000 con giống, gồm gà, vịt, bò và gần 29.000 cây giống các loại. Hàng trăm hộ nghèo, hộ cận nghèo có thêm điều kiện tham gia phát triển kinh tế, từng bước hình thành tư liệu sản xuất và cải thiện thu nhập.

Điểm đáng chú ý là hiệu quả của chính sách không chỉ được đánh giá qua số lượng cây giống, con giống được trao tặng mà còn ở khả năng duy trì mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ. Đây là yếu tố quan trọng để bảo đảm nguồn lực đầu tư thực sự chuyển hóa thành năng lực sản xuất và sinh kế lâu dài cho người dân.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An, chương trình đã tạo hiệu ứng lan tỏa tại nhiều địa bàn, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Những chuyển biến không chỉ thể hiện qua số hộ thoát nghèo, mức tăng thu nhập mà còn ở sự thay đổi trong nhận thức, niềm tin và tinh thần chủ động vươn lên của người dân.

Khai thác lợi thế bản địa, hình thành chuỗi giá trị

Nghệ An có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế miền núi nhờ diện tích đất lâm nghiệp, điều kiện sinh thái đa dạng và nguồn tài nguyên bản địa phong phú. Đây là cơ sở để địa phương phát triển các mô hình sản xuất gắn với cây quế, dược liệu, lâm sản ngoài gỗ và chăn nuôi, qua đó mở rộng cơ hội tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Tuy nhiên, khai thác lợi thế tự nhiên không đồng nghĩa với việc mở rộng sản xuất bằng mọi giá. Để sinh kế thực sự trở thành động lực giảm nghèo, các mô hình cần phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng, gắn với khả năng tổ chức sản xuất và nhu cầu thị trường. Người dân không chỉ cần vốn, giống và kỹ thuật mà còn cần được hướng dẫn tham gia tổ nhóm, hợp tác xã, xây dựng phương thức sản xuất và tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Theo định hướng này, trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An tiếp tục triển khai 2 dự án liên kết sản xuất và 1 mô hình phát triển lâm nghiệp tại các xã khu vực III, sử dụng nguồn vốn chuyển tiếp của giai đoạn 2021-2025.

Các mô hình được lựa chọn theo hướng khai thác lợi thế riêng của từng địa bàn, tăng cường kết nối giữa sản xuất và tiêu thụ, từng bước hình thành chuỗi giá trị có khả năng duy trì lâu dài. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra giá trị kinh tế từ tài nguyên và sản phẩm địa phương.

Những nỗ lực đổi mới phương thức hỗ trợ sinh kế đã góp phần cải thiện kết quả giảm nghèo của Nghệ An. Năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều toàn tỉnh giảm còn 9,07%, thấp hơn 0,51 điểm phần trăm so với năm 2024. Tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 3,71%, giảm 0,45 điểm phần trăm, tương ứng 3.751 hộ thoát nghèo.

Dù vậy, giảm nghèo bền vững không chỉ dừng lại ở việc cải thiện các chỉ số thu nhập. Thách thức lâu dài là tạo việc làm ổn định, nâng cao khả năng thích ứng của người dân trước biến động thị trường, thiên tai và những thay đổi về điều kiện sản xuất. Đặc biệt, đối với khu vực miền núi, việc phát triển kinh tế cần đi đôi với sử dụng hợp lý tài nguyên đất, rừng và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trước yêu cầu đó, Nghệ An định hướng gắn kết ba chương trình mục tiêu quốc gia gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi. Việc phối hợp các chương trình nhằm tăng tính đồng bộ trong phân bổ nguồn lực, hạn chế đầu tư dàn trải, đồng thời kết nối đầu tư hạ tầng với phát triển sản xuất.

Cùng với các mô hình kinh tế, đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và nâng cao năng lực tổ chức sản xuất tiếp tục được xác định là những nhiệm vụ quan trọng. Khi người dân có kiến thức, kỹ năng và khả năng tiếp cận thị trường, các nguồn lực hỗ trợ mới có thể phát huy hiệu quả đầy đủ.

Từ hỗ trợ sinh kế đơn lẻ đến tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, Nghệ An đang hướng tới cách làm giảm nghèo gắn với khai thác tiềm năng địa phương và nâng cao năng lực tự chủ của cộng đồng. Đây cũng là nền tảng để phát triển kinh tế miền núi theo hướng hiệu quả, hài hòa với điều kiện tự nhiên và bền vững hơn trong dài hạn.

Nghệ An chủ động dự trữ hàng thiết yếu, ứng phó nguy cơ thiên tai