Quảng Trị phát huy 515.830 ha Khu Dự trữ sinh quyển, mở hướng phát triển kinh tế xanh

Ngày 4/11, tại xã Phong Nha, Ủy ban Quốc gia Chương trình Con người và Sinh quyển Việt Nam (MAB Việt Nam) phối hợp với UBND tỉnh Quảng Trị tổ chức hội nghị tổng kết Mạng lưới các Khu Dự trữ sinh quyển thế giới của Việt Nam năm 2026.

Sự kiện diễn ra sau khi Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO công nhận là Khu Dự trữ sinh quyển thế giới thứ 12 của Việt Nam, đánh dấu bước phát triển mới của mạng lưới sau 26 năm hình thành và hoạt động. Hội nghị có sự tham dự của đại diện UNESCO, các tổ chức quốc tế, đại diện 12 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam cùng các nhà khoa học, chuyên gia.

Gắn bảo tồn thiên nhiên với phát triển kinh tế

Theo hồ sơ được UNESCO công nhận, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng có tổng diện tích 515.830 ha, gồm vùng lõi 123.326 ha, vùng đệm 220.055 ha và vùng chuyển tiếp 172.449 ha. Đây là không gian có giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, cảnh quan và đa dạng sinh học, đồng thời có vai trò quan trọng trong bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Theo định hướng của Chương trình Con người và Sinh quyển, các khu dự trữ sinh quyển thế giới thực hiện đồng thời ba chức năng: bảo tồn đa dạng sinh học và các giá trị văn hóa; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững; hỗ trợ nghiên cứu khoa học, giáo dục và nâng cao năng lực. Vì vậy, hiệu quả hoạt động không chỉ được đánh giá qua danh hiệu quốc tế hay quy mô diện tích mà còn phải thể hiện ở chất lượng quản lý, sự tham gia của cộng đồng và lợi ích thiết thực mang lại cho người dân.

Đối với Quảng Trị, danh hiệu UNESCO vừa là niềm vinh dự, vừa đặt ra trách nhiệm lớn trong gìn giữ các giá trị thiên nhiên cho thế hệ mai sau. Đây không chỉ là không gian bảo tồn thiên nhiên mà còn là nơi kết nối tri thức khoa học với kinh nghiệm bản địa, gắn kết nỗ lực của địa phương với mục tiêu phát triển bền vững.

Tỉnh xác định bảo tồn phải đi đôi với phát triển kinh tế - xã hội; hoạt động du lịch cần tôn trọng giới hạn và sức chịu tải của hệ sinh thái. Đặc biệt, người dân địa phương phải được tham gia vào quá trình bảo tồn và thụ hưởng lợi ích từ những hoạt động kinh tế được hình thành trên nền tảng tài nguyên thiên nhiên.

Khai thác giá trị sinh thái, mở rộng sinh kế xanh

Tại hội nghị, các chuyên gia tập trung trao đổi giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn đa dạng sinh học và phát huy giá trị các khu dự trữ sinh quyển. Trong đó, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong giám sát tài nguyên thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái và mở rộng hợp tác quốc tế được xác định là những hướng ưu tiên.

Ông Nguyễn Nam Khánh, đại diện Vụ Ngoại giao văn hóa và UNESCO (Bộ Ngoại giao), Ban Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, đề xuất các địa phương cần rà soát phạm vi quản lý, phân vùng chức năng và kiện toàn cơ chế phối hợp sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, mục tiêu bảo tồn cần được tích hợp vào quy hoạch và kế hoạch phát triển nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý.

Đáng chú ý, việc chuyển hóa giá trị sinh thái thành lợi ích kinh tế thiết thực cho cộng đồng được xem là giải pháp quan trọng để tạo nguồn lực lâu dài cho bảo tồn. Các hướng đi được đề xuất gồm phát triển du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ môi trường rừng, xây dựng sản phẩm đặc trưng gắn với khu dự trữ sinh quyển và nghiên cứu cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon.

Trong đó, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng có thể tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng và tín chỉ carbon cũng mở ra khả năng gia tăng giá trị kinh tế từ hoạt động bảo vệ rừng, duy trì hệ sinh thái và hấp thụ carbon.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hợp tác quốc tế, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số để nâng cao năng lực quản lý, giám sát tài nguyên, huy động thêm nguồn lực cho bảo tồn.

Với diện tích 515.830 ha, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng tạo dư địa lớn để Quảng Trị phát triển các sản phẩm du lịch gắn với thiên nhiên, nghiên cứu khoa học và kinh tế dựa vào hệ sinh thái. Tuy nhiên, quá trình khai thác cần được thực hiện theo quy hoạch, không vượt quá sức chịu tải của môi trường tự nhiên và bảo đảm hài hòa lợi ích giữa bảo tồn với sinh kế cộng đồng.

Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu đã tham quan không gian trưng bày thông tin, hình ảnh, bản đồ, ấn phẩm và sản phẩm OCOP tiêu biểu gắn với 12 khu dự trữ sinh quyển thế giới tại Việt Nam; khảo sát thực tế tại bến thuyền Trung tâm, động Phong Nha và Trung tâm Thông tin thám hiểm hang động Phong Nha.

Việc phát huy hiệu quả danh hiệu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới vì vậy không chỉ góp phần nâng cao vị thế của Quảng Trị mà còn tạo nền tảng để địa phương phát triển các mô hình kinh tế xanh, lấy bảo tồn thiên nhiên làm động lực, cộng đồng làm chủ thể và phát triển bền vững làm mục tiêu lâu dài.

Quảng Trị bàn giao cá thể Diều hoa Miến Điện quý hiếm cho Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng