Mở rộng hạ tầng sạc điện trên cao tốc: Thúc đẩy chuyển đổi xanh trong giao thông

Hạ tầng sạc điện trên cao tốc cần được đầu tư đồng bộ

Việc chuyển đổi phương tiện giao thông cơ giới đường bộ sang sử dụng điện đang đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống hạ tầng tương ứng, đặc biệt tại các tuyến cao tốc có lưu lượng phương tiện lớn. Trạm dừng nghỉ không chỉ là nơi phục vụ nhu cầu nghỉ ngơi, tiếp nhiên liệu mà còn cần được tổ chức thành các điểm cung cấp năng lượng phù hợp với nhiều loại phương tiện.

Theo báo cáo của Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông hiện có 36 trạm dừng nghỉ. Trong số 7 trạm đã hoàn thành và đưa vào khai thác từ giai đoạn trước năm 2024, hiện có 2 trạm được lắp đặt hệ thống sạc dành cho xe điện.

Cụ thể, trạm Tây Ninh Bình tại Km269+410, phía bên phải tuyến, đã lắp đặt và vận hành toàn bộ 24 vị trí sạc. Trong khi đó, trạm Xuân Khiêm Ninh Bình tại Km269+313, phía bên trái tuyến, đã đưa vào sử dụng 12/26 vị trí sạc theo thiết kế.

Đối với các trạm dừng nghỉ được đầu tư mới, yêu cầu bố trí hạ tầng sạc điện đã được đưa vào thiết kế. Trong số 21 trạm dừng nghỉ do Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản và đã ký hợp đồng đầu tư kinh doanh, phương án thiết kế đều dành tối thiểu 10% số vị trí đỗ xe cho hoạt động sạc điện.

Trong nhóm các trạm do Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) đầu tư, trạm Mai Sơn - Quốc lộ 45 đã vận hành hệ thống 10 trụ sạc mỗi bên, mỗi trụ có 2 cổng sạc, tương đương 20 vị trí đỗ xe sạc điện ở mỗi bên. Tám trạm còn lại thuộc các đoạn Nghi Sơn - Diễn Châu, Diễn Châu - Bãi Vọt, Bùng - Vạn Ninh, Vạn Ninh - Cam Lộ, Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Vân Phong - Nha Trang và Nha Trang - Cam Lâm được thiết kế từ 20 - 22 vị trí sạc mỗi bên, đang triển khai theo tiến độ và dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Năm trạm do Liên danh FUTABUSLINE - Thành Hiệp Phát đầu tư cũng được thiết kế từ 10 - 26 vị trí sạc mỗi bên. Các hạng mục này đang được triển khai, dự kiến hoàn thành trong năm 2026.

Một số trạm khác cũng đang từng bước hoàn thiện hệ thống sạc. Trong đó, trạm Vĩnh Hảo - Phan Thiết đã lắp đặt và vận hành 14/20 vị trí theo thiết kế. Hai trạm do Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuân Khiêm đầu tư là Hàm Nghi - Vũng Áng và Vũng Áng - Bùng lần lượt đưa vào sử dụng 12/34 và 12/36 vị trí sạc mỗi bên. Nhà đầu tư cũng hợp tác với V-Green để nghiên cứu mở rộng mô hình siêu trạm sạc, với quy mô thiết kế bổ sung lên tới 400 vị trí.

Tại các tuyến cao tốc khác, hạ tầng sạc điện cũng đã được triển khai ở một số điểm. Tuyến Hà Nội - Hải Phòng hiện có 68/136 vị trí sạc đã được lắp đặt và vận hành; tuyến Hà Nội - Thái Nguyên có 20/40 vị trí sạc được đưa vào sử dụng.

Tuy nhiên, mạng lưới vẫn còn những khoảng trống. Trên tuyến Nội Bài - Lào Cai, 6 trạm dừng nghỉ chưa có hệ thống sạc điện. Một số tuyến cao tốc khác đã khai thác nhưng chưa có trạm dừng nghỉ hoặc chưa được bố trí hạ tầng sạc, cho thấy yêu cầu quy hoạch và đầu tư đồng bộ vẫn còn rất lớn.

Bổ sung nhiên liệu xanh, mở rộng lựa chọn năng lượng cho giao thông

Không chỉ dừng ở việc phát triển trạm sạc xe điện, Cục Đường bộ Việt Nam còn kiến nghị nghiên cứu bổ sung quy hoạch hạ tầng cung cấp các loại nhiên liệu xanh như khí thiên nhiên nén (CNG), khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) và hydro trên những tuyến cao tốc huyết mạch.

Đây là định hướng nhằm đa dạng hóa nguồn năng lượng phục vụ giao thông, đáp ứng nhu cầu chuyển đổi của nhiều nhóm phương tiện khác nhau. Trong thực tế, không phải tất cả phương tiện đều có thể chuyển sang sử dụng điện trong cùng một thời điểm. Vì vậy, việc nghiên cứu các dạng năng lượng thay thế và xây dựng hạ tầng cung ứng tương ứng có ý nghĩa đối với quá trình chuyển đổi năng lượng trong lĩnh vực vận tải.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây, 6 vị trí trạm dừng nghỉ đã được xác định tại một số đoạn tuyến đã đầu tư hoặc đang chuẩn bị đầu tư. Đối với những đoạn mới được quy hoạch nhưng chưa triển khai xây dựng, vị trí trạm dừng nghỉ và phương án bố trí trạm sạc sẽ được xem xét trong quá trình lập dự án, bảo đảm đầu tư đồng thời với tuyến đường.

Tương tự, tại các dự án cao tốc đang được triển khai như Ninh Bình - Hải Phòng, Lạng Sơn - Cao Bằng, Vinh - Thanh Thủy, Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh và Dầu Giây - Liên Khương, hệ thống trạm sạc được định hướng đầu tư đồng bộ với các trạm dừng nghỉ.

Việc tính toán hạ tầng năng lượng ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án có ý nghĩa quan trọng, giúp hạn chế tình trạng tuyến đường đã đưa vào khai thác nhưng thiếu điểm sạc, gây khó khăn cho phương tiện sử dụng năng lượng điện khi di chuyển đường dài.

Khó khăn về nguồn điện và tiêu chuẩn kỹ thuật

Mặc dù nhiều trạm dừng nghỉ đã được đưa hạng mục sạc điện vào thiết kế, quá trình triển khai vẫn gặp không ít trở ngại. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, một số trạm được đầu tư trước khi quy chuẩn liên quan có hiệu lực nên chưa bố trí đầy đủ các hạng mục cần thiết, trong đó có hệ thống sạc điện và cung cấp nhiên liệu xanh.

Một số điểm đã lắp đặt trạm sạc từ trước nhưng chưa đáp ứng nhu cầu sử dụng chung của nhiều dòng xe điện. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát, nâng cấp và hoàn thiện thiết kế để bảo đảm khả năng phục vụ đa dạng phương tiện.

Khó khăn khác nằm ở khả năng kết nối nguồn điện. Nhiều trạm dừng nghỉ nằm xa khu dân cư, trong khi hệ thống lưới điện trung và hạ thế tại khu vực chưa đáp ứng được nhu cầu công suất lớn của các trạm sạc nhanh. Theo báo cáo, công suất của các thiết bị sạc nhanh có thể từ 180 - 480 kW.

Để đáp ứng nhu cầu này, một số khu vực phải đầu tư bổ sung đường dây cấp điện và trạm biến áp, kéo theo chi phí đáng kể. Nếu không có phương án kết nối và bảo đảm nguồn cung điện phù hợp, việc lắp đặt thiết bị sạc dù đã được tính toán trong thiết kế vẫn có thể gặp khó khăn khi đưa vào vận hành.

Ngoài vấn đề kỹ thuật, một số trạm do Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) quản lý trên các tuyến Cầu Giẽ - Ninh Bình, Nội Bài - Lào Cai và TP Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây chưa thể triển khai do còn vướng mắc trong thủ tục hợp đồng với các nhà đầu tư đang khai thác trạm dừng nghỉ.

Những tồn tại này cho thấy phát triển hạ tầng giao thông xanh không đơn thuần là lắp đặt thêm trụ sạc. Quá trình này cần sự phối hợp giữa quy hoạch giao thông, quy hoạch năng lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế đầu tư, khai thác.

Đẩy nhanh tiến độ, hướng tới mạng lưới giao thông phát thải thấp

Để tháo gỡ khó khăn và thúc đẩy tiến độ triển khai, Cục Đường bộ Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng phối hợp với các địa phương, ban quản lý dự án, tổng công ty và nhà đầu tư rà soát, bổ sung, hoàn thiện hạ tầng sạc điện tại các trạm dừng nghỉ theo quy chuẩn.

Đối với 21 trạm dừng nghỉ đang được xây dựng trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông, các nhà đầu tư được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, bảo đảm hoàn thành đồng bộ hệ thống sạc điện cùng với các hạng mục của trạm trong năm 2026.

Với những dự án cao tốc đang triển khai, chủ đầu tư cần rà soát để bổ sung đầy đủ trạm dừng nghỉ và hạ tầng sạc điện, tổ chức thực hiện đồng thời với tiến độ xây dựng tuyến đường. Các dự án do VEC làm cơ quan chủ quản cũng cần sớm tháo gỡ vướng mắc về thủ tục đầu tư để triển khai các hạng mục còn thiếu.

Bên cạnh đó, các địa phương và chủ đầu tư được đề nghị phối hợp, hỗ trợ nhà đầu tư trạm dừng nghỉ trong việc kết nối nguồn điện, bảo đảm công suất đáp ứng nhu cầu sạc của phương tiện.

Cục Đường bộ Việt Nam cũng kiến nghị các bộ, ngành liên quan nghiên cứu bổ sung quy hoạch và xác định trách nhiệm đầu tư hạ tầng cấp điện cho các trạm dừng nghỉ trên cao tốc. Đồng thời, cần xem xét quy hoạch hệ thống cung cấp nhiên liệu xanh như CNG, LNG và hydro trên các tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông và phía Tây.

Việc hoàn thiện hạ tầng sạc điện và cung cấp nhiên liệu xanh là một trong những điều kiện để thúc đẩy chuyển đổi năng lượng trong giao thông đường bộ. Tuy nhiên, hiệu quả môi trường của quá trình này còn phụ thuộc vào nguồn năng lượng sử dụng, khả năng cung ứng điện, công nghệ phương tiện và cách thức tổ chức vận hành toàn hệ thống.

Do đó, cùng với mở rộng mạng lưới trạm sạc, việc phát triển nguồn điện sạch, nâng cấp lưới điện và quy hoạch đồng bộ các loại nhiên liệu thay thế sẽ là những yếu tố quan trọng, góp phần đưa giao thông đường bộ tiến gần hơn tới mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Hoàn thiện quy định về trạm sạc, phát triển thị trường xe điện hướng tới mục tiêu Net Zero