Tết xanh - Xu hướng giảm rác thải nhựa trong dịp đầu năm

Những ngày cuối năm, dạo quanh các khu chợ truyền thống tại Hà Nội, TP.HCM hay những đô thị ở các tỉnh có thể dễ dàng nhận thấy nhiều hình ảnh quen thuộc như những quầy bánh kẹo rực rỡ, hàng thực phẩm chế biến sẵn được đóng trong túi nilon, hộp xốp, ly cốc nhựa dùng một lần... Bộ Nông nghiệp và Môi trường từng thống kê lượng rác thải nhựa ở Việt Nam năm 2024 lên tới khoảng 3,9 triệu tấn, riêng dịp Tết có thể tăng thêm 20 – 30% so với ngày thường.

Con số ấy không chỉ là nỗi ám ảnh đối với các công nhân môi trường, mà còn là gánh nặng ngày một lớn với các bãi chôn lấp và hệ sinh thái tự nhiên. Tuy nhiên, cùng với áp lực ấy, nhận thức của người dân cũng đang dần có sự chuyển biến. Từ những thay đổi nhỏ trong căn bếp ngày Tết, từ cách gói bánh chưng, mua sắm quà biếu đến thói quen đi chợ mang theo túi vải, bình đựng cá nhân, một xu hướng “Tết xanh” đang hình thành rõ nét hơn bao giờ hết.

Từ chiếc túi vải đi chợ đến mâm cỗ ngày Tết

Gia đình chị Nguyễn Thị Lan (phường Phú Diễn, Hà Nội) là một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng “Tết xanh” đang lan tỏa trong các gia đình trẻ. Nếu như vài năm trước, chị đã quen với việc mua bánh chưng đóng gói sẵn, hoa giả bằng nhựa hay thực phẩm chế biến sẵn trong các hộp nhựa, thì nay, căn bếp ngày Tết của chị đã “lột xác” theo một cách rất khác. Chị Lan kể rằng, mấy năm nay gia đình quyết định tự gói bánh chưng. Lá dong được mua ở chợ quê, dây lạt tự nhiên thay cho dây nilon, nhân bánh chọn từ nông sản sạch. “Tự tay làm bánh không chỉ giảm được rác thải từ bao bì nhựa mà còn tạo không khí quây quần rất đặc biệt. Các con tôi cũng hiểu hơn về ý nghĩa của Tết, biết trân trọng từng chiếc lá, từng hạt gạo”, chị Lan chia sẻ.

Không chỉ dừng ở chiếc bánh chưng, chị Lan còn thay đổi cả cách mua sắm dịp cuối năm. Túi nilon gần như biến mất khỏi những chuyến đi chợ của chị, thay vào đó là những chiếc túi vải dày, có thể sử dụng nhiều năm. Đồ trang trí trong nhà ưu tiên chất liệu giấy, tre, nứa, hoặc được tận dụng từ những năm trước. Hoa giả bằng nhựa được thay bằng hoa tươi trồng hữu cơ hoặc cây cảnh nhỏ trong chậu để có thể tiếp tục chăm sóc sau Tết. Theo chị, những thay đổi ấy ban đầu khiến gia đình bỡ ngỡ, nhưng chỉ sau một mùa Tết, mọi người đều thấy thoải mái và nhẹ nhõm hơn khi không phải đối diện với những túi rác đầy nhựa sau ba ngày Tết.

Ở Nghệ An, gia đình anh Trần Quang Hải cũng đang từng bước biến “Tết xanh” thành nếp sinh hoạt quen thuộc. Anh Hải cho biết, những ngày cận Tết, nhu cầu biếu tặng, thăm hỏi người thân, bạn bè thường tăng cao, nhưng thay vì mua những giỏ quà đóng gói cầu kỳ trong hộp nhựa và nilon, gia đình anh ưu tiên những món quà có bao bì sinh học, hoặc tự gói bằng giấy tái chế, túi vải. Những hộp bánh, hộp mứt cũ được giữ lại, làm sạch và sử dụng cho năm sau. “Cảm giác mở một món quà được gói bằng giấy kraft, buộc dây đay rất mộc mạc, nhưng lại ấm áp hơn nhiều so với những lớp nilon bóng loáng”, anh Hải nói.

Trong căn nhà nhỏ của anh Hải, nhiều món đồ trang trí Tết được làm từ vật liệu tái chế. Vỏ chai thủy tinh được rửa sạch, cắm thêm vài nhành hoa khô thành lọ hoa trang trí. Những tấm bìa cứng trở thành bảng chúc Tết cho trẻ con trong nhà. Đặc biệt, gia đình anh hạn chế mua cành đào, cành mai chặt sẵn, mà chọn cây trồng trong chậu để có thể sử dụng lâu dài. Sau Tết, cây lại được đưa ra ban công tiếp tục chăm sóc. Theo anh Hải, Tết xanh không làm mất đi niềm vui đón năm mới, mà trái lại, khiến cả nhà cảm nhận rõ hơn giá trị của sự tiết kiệm và trách nhiệm với môi trường.

Khi “Tết xanh” trở thành lựa chọn của giới trẻ

Không chỉ các gia đình trẻ, mà ngay cả sinh viên, học sinh – những đối tượng thường bị cho là “nghiện tiện lợi” cũng đang chủ động thay đổi thói quen tiêu dùng dịp Tết. Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm thứ 3 Học viện Báo chí và Tuyên truyền cho biết, năm nay cô gần như không sử dụng túi nilon và đồ nhựa dùng một lần khi sắm Tết. Những hộp quà, đồ trang trí trong phòng trọ của Minh Anh đều được làm từ bìa carton, giấy màu, có thể tái chế hoặc phân hủy tự nhiên. “Mình cảm thấy mỗi món đồ thân thiện môi trường mình sử dụng là một cách để góp phần bảo vệ Trái đất, dù rất nhỏ nhưng ý nghĩa”, Minh Anh chia sẻ.

Cùng chung tinh thần ấy, Ngân Hà (sinh năm 2003, phường Đống Đa, Hà Nội) cho biết, mỗi lần đi chợ Tết cùng mẹ, cô luôn mang theo túi vải và bình đựng cá nhân. Những chai lọ, vỏ lon sau Tết được Hà phân loại gọn gàng để bán phế liệu hoặc tận dụng làm đồ dùng trong nhà. “Mình nghĩ Tết không cần quá nhiều đồ mới, quan trọng là không khí gia đình và ý thức sống xanh mà mình gieo vào đầu năm”, Hà nói.

Sự chuyển dịch trong thói quen tiêu dùng của người dân cũng kéo theo sự thay đổi từ phía thị trường. Nhiều cửa hàng, siêu thị đã đưa vào bán các sản phẩm Tết thân thiện môi trường như dây treo làm từ rơm, đèn trang trí bằng giấy tái chế, hộp quà gói bằng lá dừa, bã mía. Ở một số chợ truyền thống, hình ảnh gói rau bằng lá chuối, bán hàng không kèm túi nilon cũng xuất hiện ngày một nhiều. Những thay đổi ấy tuy chưa đồng bộ, nhưng đủ để thấy “Tết xanh” không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành lựa chọn thực sự của nhiều người.

Bài học từ thế giới và con đường cho Tết Việt

Nhìn ra thế giới, câu chuyện Tết xanh không phải là điều xa lạ. Tại Nhật Bản, triết lý sống tối giản đã giúp người dân hình thành thói quen tái sử dụng đồ trang trí, mua sắm vừa đủ và tận dụng triệt để thực phẩm thừa. Những cây “kadomatsu” được làm sạch, sử dụng qua nhiều năm; những hộp cơm osechi nhỏ gọn giúp hạn chế lãng phí. Ở Hàn Quốc, phong trào “Seollal xanh” khuyến khích thuê hoặc tái chế hanbok, sử dụng bao lì xì làm từ giấy tái chế, mang theo hộp cá nhân khi đi chợ truyền thống. Những sáng kiến ấy không làm mất đi bản sắc văn hóa, mà còn giúp người dân gắn bó hơn với truyền thống trong một bối cảnh mới – bối cảnh của biến đổi khí hậu và khủng hoảng môi trường.

Với Việt Nam, Tết vốn gắn liền với sự đủ đầy, sum vầy và hiếu khách. Tuy nhiên, trong bối cảnh lượng rác thải nhựa ngày càng tăng, việc điều chỉnh thói quen tiêu dùng để giảm áp lực cho môi trường là điều không thể trì hoãn. Tiêu dùng xanh đã được nhắc đến trong Chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam từ nhiều năm trước, nhưng phải đến khi những câu chuyện cụ thể từ từng gia đình, từng sinh viên, từng khu chợ được lan tỏa, “Tết xanh” mới thực sự đi vào đời sống.

Chị Vũ Thị Quyên, giáo viên mầm non tại Hà Nội, chia sẻ rằng mỗi dịp Tết, nhìn cảnh công nhân môi trường làm việc xuyên đêm để thu gom rác, chị càng ý thức rõ trách nhiệm của mình. Gia đình chị mua sắm vừa phải, ưu tiên đồ tái chế, hạn chế tối đa đồ nhựa dùng một lần. “Sống xanh không phải là điều gì quá lớn lao, mà chỉ cần bắt đầu từ những việc nhỏ trong chính căn nhà của mình”, chị Quyên nói.

Tết đến, Xuân về mang theo những hy vọng mới. Trong dòng chảy ấy, “Tết xanh” đang dần trở thành biểu tượng của một lối sống tiến bộ, nơi con người biết trân trọng thiên nhiên và nghĩ cho thế hệ mai sau. Khi một chiếc túi vải thay thế túi nilon, khi một chiếc bánh chưng tự gói thay cho hộp nhựa đóng sẵn, hay khi một cây đào trồng chậu được chăm sóc qua nhiều năm, đó không chỉ là hành động giảm rác thải, mà còn là cách mỗi gia đình gửi gắm lời chúc đầu năm cho môi trường sống của chính mình. Vì thế, Tết xanh không làm Tết nhạt đi, mà ngược lại khiến mùa xuân thêm tròn đầy ý nghĩa.

Nam Bộ có khả năng xuất hiện triều cường dịp Tết Bính Ngọ 2026