TP.HCM lún trung bình 2 cm/năm, nguy cơ ngập ngày càng nghiêm trọng

Sở Xây dựng TP.HCM vừa công bố kế hoạch tổng thể nhằm giải quyết căn cơ bài toán ngập nước trên địa bàn. Báo cáo cho thấy, tại khu vực TP.HCM (cũ), tình trạng ngập vẫn xảy ra thường xuyên ở các điểm trũng thấp và khu vực có mật độ xây dựng dày đặc.

Sụt lún, triều cường và mưa lớn “cộng hưởng” gây ngập

Theo phân tích của cơ quan chuyên môn, có nhiều nguyên nhân khiến tình trạng ngập ngày càng trầm trọng. Trước hết là tác động của biến đổi khí hậu, làm gia tăng tần suất và cường độ các trận mưa lớn. Bên cạnh đó, nước biển dâng khiến mực nước tại các cửa sông, kênh rạch luôn ở mức cao, thu hẹp thời gian thoát nước tự chảy. Triều cường nhiều thời điểm vượt +1,80m tại trạm Phú An và Nhà Bè, làm ngập các cửa xả, khiến hệ thống cống hoạt động kém hiệu quả.

Đáng lo ngại hơn, tình trạng sụt lún nền đất đang diễn ra nhanh và trên diện rộng. Khu vực TP.HCM (cũ) được xác định là vùng lún mạnh, với tốc độ trung bình khoảng 2 cm/năm; nhiều nơi ghi nhận mức lún 2–5 cm/năm, riêng các khu vực có mật độ xây dựng cao có thể đạt 7–8 cm/năm. Tổng mức lún tích lũy phổ biến trong 10–12 năm qua vào khoảng 20–30cm, thậm chí có điểm đo vượt 50cm.

Những khu vực chịu ảnh hưởng nặng gồm quận 7, quận 8, Bình Tân, Nhà Bè, dọc sông Sài Gòn và một phần TP Thủ Đức, Hóc Môn, Củ Chi (đều tính theo địa giới cũ).

Không chỉ TP.HCM, tại khu vực Bình Dương (cũ), dù chưa có bản đồ công bố chi tiết tốc độ lún, nhưng nhiều nơi đã ghi nhận hiện tượng lún, nứt cục bộ tại các dự án đô thị và khu công nghiệp, nhất là ở Thủ Dầu Một và những vùng có nền đất yếu. Nguy cơ này được dự báo sẽ gia tăng khi địa phương mở rộng quy mô lên 48–50 khu công nghiệp đến năm 2050.

Tại Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ), tình trạng xói lở bờ biển, sạt lở kè, bồi lấp và dịch chuyển đất ven bờ cũng đang diễn biến phức tạp. Các khu vực như Vũng Tàu, Long Điền, Đất Đỏ, Xuyên Mộc chịu tác động mạnh của sóng, triều và nước biển dâng, dự báo có thể tăng khoảng 33 cm vào năm 2050, làm gia tăng rủi ro mất ổn định nền đất ven biển.

Quy hoạch cũ không còn phù hợp

Theo Sở Xây dựng TP.HCM, phần lớn các quy hoạch thoát nước, chống ngập được phê duyệt trước năm 2020 hiện nay đã lạc hậu. Các quy hoạch này sử dụng thông số mưa thiết kế, triều và mực nước biển dâng không còn phù hợp với thực tế.

Việc sụt lún nhanh từ 20–50cm, đặc biệt tại TP.HCM, khiến cao độ nền thiết kế của nhiều công trình thấp hơn so với thực tế, làm giảm đáng kể hiệu quả của hệ thống cống, đê và trạm bơm. Trong khi đó, hệ thống thoát nước hiện hữu không đáp ứng được khi xuất hiện tổ hợp bất lợi gồm mưa lớn, triều cường và sụt lún nền, dẫn đến ngập sâu và kéo dài.

Ngoài ra, các quy hoạch cũ cũng chưa tích hợp đầy đủ các yếu tố như biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xói lở, bão mạnh và chưa đánh giá đầy đủ rủi ro lan truyền theo lưu vực liên tỉnh.

Trước thực tế trên, Sở Xây dựng đề xuất TP.HCM cần ưu tiên triển khai đồng thời ba nhóm giải pháp lớn: (1) hoàn thiện quy hoạch, thể chế và ứng dụng công nghệ; (2) phát triển hạ tầng xanh và tăng khả năng trữ nước; (3) đầu tư các công trình cứng để bảo vệ và tiêu thoát nước.

Nhiệm vụ cấp bách được xác định là rà soát, hoàn thiện hệ thống đê, kè, cống ngăn triều kết hợp trạm bơm, đồng thời bổ sung các hồ điều tiết chiến lược theo lưu vực. Nhóm giải pháp này có tác dụng trực tiếp trong việc giảm ngập do triều, hỗ trợ tiêu thoát nước mưa và tăng dung tích trữ nước, особенно tại các khu vực trũng thấp dọc sông Sài Gòn – Đồng Nai và các đô thị, khu công nghiệp có mật độ xây dựng cao.

Để bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả, TP.HCM cũng được đề xuất nghiên cứu thành lập một cơ quan điều phối liên ngành về phòng, chống ngập và thoát nước. Cơ quan này sẽ đóng vai trò chủ trì lồng ghép quy hoạch, điều phối các dự án theo lưu vực, giám sát tiến độ các công trình trọng điểm, vận hành hệ thống thoát nước thông minh và làm đầu mối phối hợp với các tỉnh trong vùng, với đủ thẩm quyền và nguồn lực để xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

TP.HCM tăng cường vệ sinh môi trường, đảm bảo mỹ quan đô thị dịp Tết Nguyên đán 2026