“Trả hàng hoàn tiền” – phương thức mua sắm gây ô nhiễm

Phần lớn các đơn hoàn tiền tại Mỹ rơi vào tháng Một, ngay sau kỳ nghỉ Giáng sinh và năm mới. Để đối phó với lượng hàng trả tăng đột biến, nhiều nhà bán lẻ phải mở rộng kênh tiếp nhận, tăng nhân sự và chi phí xử lý. Theo ước tính của Hiệp hội Bán lẻ Quốc gia Mỹ (NRF), tỷ lệ hoàn hàng của các đơn mua sắm trực tuyến năm 2025 lên tới 19,3%, tức cứ 5 đơn hàng online thì có gần 1 đơn bị trả lại. Tính trên toàn ngành bán lẻ, tỷ lệ hoàn hàng ở mức 15,8%, tương đương khoảng 850 tỷ USD doanh số.

Đằng sau những con số khổng lồ này là gánh nặng ngày càng rõ rệt đối với môi trường. Mỗi đơn hàng online đều đi kèm bao bì nhựa như túi nilon, màng co, túi khí chống sốc phần lớn được sản xuất từ nguyên liệu gốc dầu mỏ. Chưa kể, hàng hóa phải trải qua nhiều chặng vận chuyển: từ kho người bán, qua các điểm trung chuyển, kho trung tâm, rồi giao chặng cuối tới tay người tiêu dùng.

Khi sản phẩm bị trả lại, toàn bộ quy trình đóng gói và vận chuyển này lặp lại thêm một lần nữa. Joseph Sarkis, giảng viên quản lý chuỗi cung ứng tại Viện Bách khoa Worcester, ước tính việc hoàn trả một mặt hàng có thể làm gia tăng tác động tiêu cực lên môi trường từ 25–30%.

Ngay cả khi hàng được trả về kho, không phải sản phẩm nào cũng có cơ hội quay lại kệ bán. Lý do chủ yếu nằm ở bài toán chi phí. Với những mặt hàng giá trị cao như điện thoại, doanh nghiệp sẵn sàng chi trả phí vận chuyển, nhân công kiểm tra, sửa chữa và tái đóng gói để bán lại. Nhưng với những sản phẩm giá rẻ, chẳng hạn một chiếc thìa silicon 6 USD bán qua Amazon chi phí xử lý hàng hoàn thường cao hơn giá trị sản phẩm. Ngoài ra, các mặt hàng đặc thù như đồ bơi, áo ngực cũng rất khó bán lại vì yếu tố vệ sinh và niềm tin người tiêu dùng.

Trong những trường hợp không thể sửa chữa hoặc tân trang, hàng hóa sẽ được đưa đến cơ sở tái chế hoặc thẳng ra bãi chôn lấp. Thống kê cho thấy khoảng một phần ba số hàng hoàn không bao giờ đến được tay người dùng tiếp theo.

Nguyên nhân khiến tỷ lệ hoàn hàng ngày càng cao đến từ chính hành vi tiêu dùng. Báo cáo “Bức tranh hoàn hàng ngành bán lẻ 2025” của Liên đoàn Bán lẻ Mỹ cho biết gần một nửa người mua cho rằng việc hoàn hàng của họ hoàn toàn phù hợp với chính sách của các sàn thương mại điện tử. Xét theo nhân khẩu học, Gen Z – nhóm sinh trong giai đoạn 2007–2012 có tỷ lệ hoàn hàng cao nhất. Họ sẵn sàng thử nghiệm sản phẩm, thương hiệu mới, thậm chí mua cùng lúc nhiều kích cỡ, màu sắc để lựa chọn, rồi chỉ giữ lại một phần nhỏ.

Đáng chú ý, một bộ phận người mua còn có hành vi lạm dụng chính sách hoàn trả như mặc đồ một lần rồi trả lại, cố tình gửi sai hàng hoặc thậm chí trả hộp rỗng. Khi được khảo sát, hai phần ba người mua Gen Z cho rằng việc nêu sai lý do hoàn hàng là “có thể chấp nhận được” nếu họ không hài lòng với sản phẩm hoặc gặp chính sách đổi trả nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, về bản chất kinh tế, người bán hiếm khi là bên chịu thiệt. Theo Christopher Faires, trợ lý giáo sư logistics và quản lý chuỗi cung ứng tại Đại học Georgia Southern, các chi phí phát sinh từ kiểm tra, sửa chữa, đóng gói và vận chuyển hàng hoàn cuối cùng đều được tính vào giá bán lẻ. Điều đó có nghĩa là chính sách “miễn phí hoàn hàng” thực chất không hề miễn phí, mà người tiêu dùng đang trả gián tiếp thông qua giá sản phẩm.

Để giảm tác động tiêu cực đến môi trường, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp minh bạch hơn về chi phí và tác động môi trường của việc hoàn hàng, thay vì chỉ tập trung vào mô tả sản phẩm. Amazon hiện đã bắt đầu áp dụng phí hoàn hàng trong một số trường hợp. Theo NRF, 72% nhà bán lẻ đã tính phí cho một số tùy chọn trả hàng, với lý do chi phí vận chuyển tăng cao và gian lận thương mại điện tử ngày càng phổ biến. Dù giúp bảo vệ lợi nhuận, nhiều doanh nghiệp thừa nhận biện pháp này cũng làm gia tăng khiếu nại và nguy cơ mất khách.

Về phía người mua, các chuyên gia cho rằng những hành động nhỏ cũng có thể tạo ra khác biệt lớn. Việc giữ gìn sản phẩm, tái sử dụng bao bì khi trả hàng và hoàn trả trong thời gian sớm sẽ giúp tăng khả năng bán lại. Thời điểm hoàn hàng cũng rất quan trọng: một chiếc áo len đỏ dễ bán hơn nhiều nếu được trả vào trước Giáng sinh thay vì sau kỳ nghỉ lễ.

Bên cạnh đó, mua sắm trực tiếp tại cửa hàng vật lý thường có tỷ lệ hoàn hàng thấp hơn so với mua online. Trong trường hợp cần trả hàng, việc mang sản phẩm đến cửa hàng thay vì gửi qua shipper giúp hàng hóa nhanh chóng được trưng bày lại, tăng cơ hội bán và giảm lượng rác thải.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng giải pháp bền vững nhất vẫn là giảm thiểu việc hoàn hàng ngay từ đầu. Thói quen mua nhiều để thử rồi trả lại không chỉ gây lãng phí tài nguyên, mà còn không bền vững cả về môi trường lẫn kinh tế trong dài hạn.

Bắc Kinh (Trung Quốc) lập “kỷ lục xanh” năm 2025: Gần như xóa sổ ngày ô nhiễm nặng