Vi nhựa đe dọa vai trò điều hòa khí hậu của đại dương

Đại dương cung cấp khoảng 50% lượng oxy cho con người, hấp thụ 30% lượng khí CO2 phát thải và giữ lại tới 90% lượng nhiệt dư thừa từ khí nhà kính. Nhờ đó, đại dương được xem là bể chứa carbon lớn nhất hành tinh, đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm quá trình nóng lên toàn cầu.

Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đăng trên Tạp chí Vật liệu nguy hiểm đã chỉ ra những tác động đáng lo ngại của vi nhựa đối với chức năng điều hòa khí hậu của đại dương. Nhóm nghiên cứu từ Đại học Sharjah (UAE) đã phân tích 89 công trình khoa học nhằm tổng hợp các bằng chứng hiện có liên quan đến vi nhựa và sức khỏe đại dương.

Kết quả cho thấy vi nhựa có thể làm gián đoạn đời sống sinh vật biển, đồng thời trong quá trình phân rã còn phát thải khí nhà kính. Đáng chú ý, vi nhựa làm suy yếu “bơm carbon sinh học”, cơ chế tự nhiên giúp vận chuyển carbon từ khí quyển xuống các tầng nước sâu.

Nguyên nhân là do vi nhựa làm giảm khả năng quang hợp của thực vật phù du, những sinh vật siêu nhỏ có vai trò tạo ra oxy và hấp thụ CO2. Bên cạnh đó, chúng còn ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất của động vật phù du, mắt xích quan trọng trong chuỗi thức ăn biển.

Theo ông Ihnsanullah Obaidullah, Phó giáo sư chuyên ngành Công nghệ xử lý nước tích hợp, những tác động này về lâu dài có thể khiến đại dương ấm lên, bị axit hóa và suy giảm đa dạng sinh học, từ đó đe dọa an ninh lương thực cũng như các cộng đồng ven biển trên toàn cầu.

Nếu khả năng hấp thụ CO2 và nhiệt dư thừa suy giảm, đại dương có nguy cơ chuyển từ vai trò là bể chứa carbon sang nguồn phát thải khí nhà kính. Hiện tượng tương tự đã được ghi nhận tại nhiều khu rừng mưa nhiệt đới lớn trên thế giới như Nam Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi.

Nghiên cứu được công bố trong bối cảnh các nhà khoa học dự báo năm 2026 có thể là năm thứ tư liên tiếp nhiệt độ toàn cầu vượt mức tăng 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, tiến gần ngưỡng 1,5°C theo Thỏa thuận Paris.

Báo cáo năm 2025 của Liên Hợp Quốc cho thấy sản lượng nhựa toàn cầu hiện đã vượt 400 triệu tấn mỗi năm, trong đó hơn một nửa là sản phẩm dùng một lần. Nếu không có biện pháp kiểm soát, con số này có thể tăng gấp ba vào năm 2060.

Dù nhựa vẫn đóng vai trò thiết yếu trong nhiều lĩnh vực như hàng không, điện tử và tiêu dùng, các nhà khoa học cảnh báo việc sử dụng quá mức đang tạo ra những rủi ro nghiêm trọng đối với môi trường và an ninh thực phẩm.

Nghiên cứu nhấn mạnh cần có cách tiếp cận tổng thể, bởi ô nhiễm vi nhựa và biến đổi khí hậu có mối liên hệ chặt chẽ và không thể giải quyết riêng rẽ. Theo nhóm nghiên cứu, việc kiểm soát sản xuất vi nhựa có thể góp phần giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục định lượng cụ thể hơn ảnh hưởng của vi nhựa đối với khí hậu, đồng thời phát triển các giải pháp tích hợp nhằm ứng phó hiệu quả với vấn đề này.

Nguy cơ hấp thụ hàng trăm nghìn hạt vi nhựa mỗi năm từ cốc cà phê dùng một lần