Biến đổi khí hậu làm gia tăng rủi ro sạt lở ở núi Himalaya

Các nhà khoa học nhận định biến đổi khí hậu nhiều khả năng đã góp phần làm mất ổn định sườn núi Himalaya, dẫn tới vụ sạt lở một khối lượng lớn đá và băng tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc vào cuối tháng 8. Sự cố sau đó gây ra lũ lụt nghiêm trọng, khiến hơn 1.300 người thiệt mạng và hơn 5.000 người vẫn đang mất tích.

Theo báo cáo được nhóm nghiên cứu World Weather Attribution (WWA) công bố ngày 17/9, biến đổi khí hậu không phải yếu tố duy nhất gây ra thảm họa ngày 26/8. Tuy nhiên, quá trình nhiệt độ tăng kéo dài nhiều thập kỷ đã làm gia tăng những điều kiện khiến sườn núi trở nên kém ổn định.

Bên cạnh đó, trận động đất mạnh 7,8 độ xảy ra tại Nepal năm 2015 có thể đã làm suy yếu nền đá. Dù vậy, các nhà nghiên cứu cho biết vai trò cụ thể của trận động đất đối với vụ sạt lở hiện vẫn chưa được xác định rõ.

Nhiệt độ tăng làm thay đổi trạng thái đóng băng

Theo WWA, nhiệt độ gia tăng khiến độ cao mà mặt đất có thể duy trì trạng thái đóng băng tăng khoảng 100 m mỗi thập kỷ.

Sự thay đổi này khiến đất đá ở những khu vực núi cao phải trải qua thời gian tan băng kéo dài hơn, từ đó làm tăng nguy cơ sạt lở. Quá trình tan băng vĩnh cửu cũng tạo ra các vết nứt, đồng thời làm suy yếu kết cấu của sườn núi.

Cùng với đó, các sông băng trong khu vực đang mất trung bình hơn 0,5 m độ dày mỗi năm và thu hẹp đáng kể. Điều này làm lộ ra những phần đá trước đây được lớp băng bao phủ và góp phần làm thay đổi trạng thái ổn định của địa hình.

Các nhà nghiên cứu cho biết tháng 7 và tháng 8/2026 là những tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại khu vực xảy ra thảm họa.

Khối đá và băng lớn đổ xuống từ núi Langtang Lirung

Ngày 26/8, một khối lượng lớn đá và sông băng từ núi Langtang Lirung đổ xuống, tạo thành dòng hỗn hợp gồm nước, băng, đá và bùn đất. Dòng vật chất này cuốn trôi nhiều khu dân cư và cơ sở hạ tầng nằm dọc hành lang sông Trishuli.

Theo WWA, thảm họa một lần nữa cho thấy những giới hạn của các biện pháp thích ứng với biến đổi khí hậu tại các khu vực núi cao.

Trong khi lũ lụt do mưa thường có thể được dự báo trước ở một mức độ nhất định, các vụ sạt lở quy mô lớn trên sườn núi, đặc biệt tại những khu vực hẻo lánh, có thể xảy ra đột ngột và rất khó dự báo.

Tăng quan trắc, cảnh báo nhưng khó loại bỏ hoàn toàn rủi ro

Các nhà nghiên cứu cho rằng việc tăng cường quan trắc ở độ cao lớn, ứng dụng công nghệ quan sát Trái Đất và phát triển các hệ thống cảnh báo có thể góp phần giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, những biện pháp này không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ xảy ra sạt lở tại các khu vực núi cao.

Nhóm WWA cảnh báo tình trạng tan băng vĩnh cửu và thu hẹp sông băng sẽ tiếp tục tác động đến sự ổn định của các sườn núi trong nhiều thập kỷ tới.

Các chuyên gia nhấn mạnh, hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch và kiểm soát tốc độ nóng lên toàn cầu là những yếu tố quan trọng nhằm giảm thiểu các rủi ro ngày càng gia tăng đối với những khu vực núi cao.

Trung Quốc xác định nguyên nhân thảm họa lũ quét, sạt lở ở Tây Tạng