Các nước ASEAN cùng hành động để giảm thiểu rác thải nhựa đại dương

Hoàng Anh|18/08/2022 15:30

Kế hoạch hành động khu vực ASEAN về chống rác thải nhựa đại dương là dấu mốc quan trọng, thể hiện một cam kết tập thể mới, mạnh mẽ của ASEAN nhằm giải quyết thách thức về môi trường đang diễn ra tại khu vực cũng như trên toàn cầu.

Theo thống kê, lượng rác nhựa thải ra ngoài đại dương đã đến mức báo động 100 triệu tấn, trong đó có 80-90% nguồn phát thải là ở đất liền. Vấn đề này thực sự nghiêm trọng hơn ở ASEAN, khi lượng nhập khẩu rác nhựa từ các nước phát triển vào khu vực tăng mạnh, nhất là sau khi nước láng giềng Trung Quốc ra lệnh cấm nhập khẩu chất thải vào đầu năm 2018.

Theo nhóm Bảo tồn Đại dương có trụ sở tại Mỹ, Đông Nam Á từ lâu đã là nguồn khởi phát lớn cho tình trạng ô nhiễm đại dương trên thế giới và nay bị ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19 khiến rác thải nhựa trong khu vực tăng vọt. Chỉ riêng tại 6/10 quốc gia thành viên ASEAN, hơn 31 triệu tấn chất thải nhựa đã được tạo ra trong một năm.

rac-thai-nhua-tren-bien-1212_3.jpg
Rác thải nhựa đang là thách thức lớn đối với tình trạng ô nhiễm đại dương

Rác thải nhựa đang là thách thức lớn đối với tình trạng ô nhiễm đại dương, bờ biển, sông ngòi và các tuyến đường thủy nội địa khác, đồng thời ảnh hưởng đến sinh kế của các cộng đồng ven biển. Theo nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Hải dương học - Viện Khoa học Indonesia (LIPI), mỗi năm có khoảng từ 300 nghìn tấn đến 500 nghìn tấn rác nhựa thải ra biển của quốc gia này. Sự gia tăng đột ngột về chất nhựa dẻo sử dụng một lần trong đại dịch Covid-19 cũng gây thêm áp lực cho các quốc gia đang cố gắng giải quyết thách thức này.

Dịch Covid-19 là cơ hội cho trào lưu đặt đồ ăn trực tuyến phát triển, nhưng cũng đặt ra hệ lụy lớn là gia tăng chóng mặt rác thải nhựa. Năm 2020, Thái Lan bắt đầu có lệnh cấm sử dụng túi ni lông dùng một lần. Hầu hết những người yêu môi trường đều hy vọng lệnh cấm sẽ giúp đưa đất nước này ra khỏi danh sách 5 nước hàng đầu có đại dương ô nhiễm bởi rác thải nhựa. Nhưng sau khi đại dịch Covid-19 bùng phát, trường học phải đóng cửa và mọi người phải ở nhà thì lượng rác thải nhựa tại thủ đô Bangkok đã tăng tới mức khó kiểm soát. Nguyên nhân là bởi nhiều người lựa chọn thực phẩm và hàng hóa giao đến nhà, những vật dụng được gói trong rất nhiều bao bì nhựa.

Tiến sĩ Selva Ramachandran, Trưởng đại diện thường trú của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) tại Philippines cho biết, rác thải nhựa đại dương gây ra các chi phí lớn về môi trường, kinh tế và xã hội cho Philippines. Trong bối cảnh đô thị hóa, phát triển kinh tế và gia tăng dân số diễn ra nhanh chóng, cùng với diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19, rác thải nhựa ước tính sẽ tiếp tục gia tăng và gây ra nhiều thách thức đối với Philippines.

Hành động của ASEAN


Trước thực trạng trên, các quốc gia Đông Nam Á đã và đang chuẩn bị kế hoạch hành động và lộ trình kinh tế tuần hoàn, trong đó ưu tiên các chính sách liên quan đến nhựa.

Tuy nhiên, các nước không thể giải quyết các thách thức này một mình mà đòi hỏi những giải pháp xuyên biên giới. Năm 2019, ASEAN đã ra Tuyên bố Bangkok về chống nhựa biển.

rac.jpg
Việt Nam đã tiên phong triển khai nhiều chương trình hành động mạnh mẽ nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm chất thải nhựa

Ngày 28/5/2021, ASEAN ban hành Kế hoạch Hành động chống rác thải biển giai đoạn 2021-2025 nhằm cung cấp chiến lược chung tập trung vào giải pháp cho vấn đề này.

Tổng Thư ký ASEAN Dato Lim Jock Hoi cho rằng, Kế hoạch Hành động chống rác thải biển của ASEAN là phản ứng của tập thể, hướng tới tương lai của các nước thành viên ASEAN, nhằm hỗ trợ các chính sách và nền tảng khu vực và huy động các nguồn lực để bổ sung cho các hành động quốc gia hiện có.

Kế hoạch Hành động thể hiện một cột mốc quan trọng đối với ASEAN, thể hiện một cam kết tập thể mới, mạnh mẽ hơn thông qua các hành động khu vực, phù hợp với các chương trình nghị sự quốc gia nhằm giải quyết thách thức môi trường nghiêm trọng.

Là thành viên tích cực của ASEAN, Việt Nam đã tiên phong triển khai nhiều chương trình hành động mạnh mẽ nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm chất thải nhựa.

Trong đó, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2022 với việc bổ sung quy định về giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải nhựa; hạn chế sử dụng các sản phẩm nhựa dùng một lần và túi nilon.

Trong Kế hoạch Hành động Quốc gia về Quản lý rác thải nhựa đại dương đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu cắt giảm 50% rác thải nhựa đại dương vào năm 2025 và 75% vào năm 2030.

Một số biện pháp đã được đưa ra như lệnh cấm sẽ được áp đặt đối với việc sản xuất và nhập khẩu túi nilon sử dụng trong nước vào năm 2026 và hầu hết các sản phẩm nhựa dùng một lần vào năm 2031.

Tương tự tại Thái Lan, từ năm 2014, chính phủ nước này đã đưa xử lý rác thải trở thành ưu tiên của chương trình nghị sự với các chính sách giảm sử dụng túi nilon, chai lọ nhựa tại các cơ quan chính phủ và doanh nghiệp; đồng thời đưa ra lệnh cấm đồ nhựa tại các điểm du lịch.

Năm 2022, Thái Lan chính thức cấm 4 loại đồ nhựa dùng một lần, bao gồm túi nilon mỏng có độ dày dưới 36 micron, hộp xốp đựng thực phẩm, ống hút nhựa và ly nhựa.

Để đạt mục tiêu tăng tỷ lệ tái chế chất thải nhựa trong cả nước lên 50% vào năm 2022 và tiếp tục đạt 100% vào năm 2027, Thái Lan cần phải triệt để hơn trong việc ngăn chặn ô nhiễm rác thải nhựa dù phía trước còn vô vàn những thách thức trong việc phân loại và thu gom rác thải trên mặt đất.

Riêng ở Campuchia, nhiều siêu thị lớn đã áp dụng thu phí 0,1 USD/túi nhựa đựng hàng để giảm việc sử dụng túi nhựa. Tại Lào, nước này đang khuyến khích sử dụng túi tái chế tại khu vực công cộng, thay cho túi nhựa.

Chính phủ Indonesia cam kết dành 1 tỷ USD/năm để giảm 70% lượng rác thải nhựa trên biển trước năm 2025. Malaysia cũng đang xem xét việc cấm sử dụng túi nhựa.

Tại Philippines, dù vẫn chưa có lệnh cấm sử dụng túi nhựa trên toàn quốc, nhưng chính quyền một số địa phương bắt đầu kiểm soát việc sử dụng túi nhựa. Một số trung tâm thương mại cũng đã thay thế túi nhựa bằng túi giấy, đồng thời khuyến khích khách hàng sử dụng các loại túi có thể tái sử dụng và mang túi riêng để đựng hàng, thay vì dùng túi nhựa.

Tuy nhiên, để hoạt động chống rác thải nhựa hiệu quả hơn, theo nhà hoạt động vì đại dương của Tổ chức Greenpeace ở Đông Nam Á A. Pipattanawattanaku, ASEAN cần có một chiến lược chung về vấn đề rác thải nhựa.

Giám đốc phụ trách các sáng kiến quốc tế của Tổ chức Bảo vệ đại dương Susan Ruffo thì cho rằng, đây không chỉ là trách nhiệm của chính phủ, mà các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và công dân đều có trách nhiệm giải quyết vấn đề rác thải nhựa.

ASEAN đã và đang hướng tới sự bền vững bằng việc chuyển đổi cách thức cũng như việc sử dụng sản phẩm từ nhựa. Và để làm được điều đó, khu vực cần phải có các khuôn khổ pháp lý mạnh mẽ hơn, với các mô hình kinh doanh sáng tạo hơn.

Đặc biệt, các chính phủ cần có những cơ chế chính sách cụ thể để thực thi kinh tế tuần hoàn nhằm giúp doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nguồn vốn đầu tư vào các mô hình sản xuất bền vững và giảm thiểu rác thải nhựa.

Bài liên quan

(0) Bình luận
Nổi bật
Đừng bỏ lỡ
Các nước ASEAN cùng hành động để giảm thiểu rác thải nhựa đại dương